Dự thi viết: “Công trường TNCS xây dựng thủy điện hôm qua và hôm nay”:
Người Sông Đà đi “gieo” chữ cho buôn làng
Đến huyện Chưpah, Gia Lai, cách công trình thủy điện Yaly chừng 10km, ở đâu tôi cũng được nghe câu nói cửa miệng của bà con dân tộc Gia Rai, Bana: Có điện thắp sáng là nhờ những người làm thủy điện Sông Đà, con em được cắp sách đến trường là nhờ trường học Sông Đà, rồi đường Sông Đà, nhà văn hóa Sông Đà, trạm xá Sông Đà…
Không phải dễ dàng mà bà con dân tộc nơi đây nói về những người Sông Đà với tình cảm thân thương và quý trọng như vậy. Cách đây hơn 10 năm, cùng với việc đưa hàng nghìn người thợ vào Gia Lai mở đường, đắp đập, ngăn sông nhằm xây dựng nhà máy thủy điện Yaly trên sông Sê San, Tổng công ty Sông Đà đã cho xây dựng ngay một trường học phổ thông và một nhà trẻ, mẫu giáo bên cạnh khu nhà ở của công nhân. Mái trường ấy không chỉ dành cho con em công nhân Sông Đà, mà còn dành cho con em của bà con dân tộc trong huyện. Và thế là, chỉ trong mấy tháng, bên cạnh những lô cao su, cà phê xanh ngút ngàn và những vạt hoa cúc quỳ vàng rực, một ngôi trường mới bao gồm 24 phòng học đã mọc lên với tổng kinh phí ban đầu gần 160 triệu đồng. Thế nhưng, có trường, có lớp, song lấy đâu ra thầy để dạy dỗ, chăm sóc các em. Ngày ấy, Chưpah là huyện miền núi xa xôi, cách trở với 70% dân số mù chữ thì việc tìm được một thầy giáo, cô giáo không phải dễ… Thế là những người có trách nhiệm lại lặn lội vào ĐH Sư phạm Vinh, lên ĐH Thái Nguyên, rồi ĐH Sư phạm I Hà Nội, ĐH Xây dựng… để xin giáo viên cho trường học Yaly. Bằng các giải pháp trên, Trường học Sông Đà đầu tiên ở Yaly đã khai giảng năm học mới với hơn 40 giáo viên đến từ Nam Định, Nghệ An, Thái Nguyên, Hà Tây…Tổng công ty Sông Đà đã dành cho mà lớn hơn cái đó là tấm lòng, sự tin cậy, ý chí của hàng ngàn người thợ Sông Đà đang ngày đêm lao động làm ra dòng điện sáng.
Hiệu trưởng Trịnh Thị Trang là người có thâm niên lâu nhất ở trường. Đang là giáo viên ở Nam Định, cô theo chồng vào đây từ ngày đầu và cũng nhờ mái trường này cô đã trưởng thành. Cô cho biết: Giờ đây đã có hơn 300 em học sinh dân tộc trong tổng số 1.338 học sinh của cả hai trường tiểu học và trung học với 99 giáo viên. Cô kể về 1 học sinh tên là Rơ Chăm Mruych (dân tộc Gia Rai), Rơ Chăm Mruych đã định bỏ học nhiều lần nếu nhà trường không giúp cho em sách vở và tiền ăn hàng tháng. Nhờ chăm học và sáng dạ, các năm học, Rơ Chăm Mruych đều đạt học sinh giỏi. Bây giờ em đang là học sinh lớp 11 Trường Dân tộc nội trú Gia Lai.
Trưởng thành theo năm tháng, giờ đây ở trường tiểu học và phổ thông trung học Yaly luôn được công nhận là trường tiên tiến xuất sắc của tỉnh trong tổng số gần 50 trường và là lá cờ đầu về phong trào “Dạy và học” của huyện Chưpah. Trong kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh năm 2002-2003, trường đã đoạt 2 giải ba Toán lớp 9 và 4 giải nhì Hóa lớp 9. Đặc biệt, một học sinh của trường cũng đã đoạt giải nhất môn Văn 12 và sau đó học sinh này lại đoạt giải 3 trong kỳ thi quốc gia. Điều đáng nói nữa là, trong kỳ thi tuyển học sinh giỏi đi học Singapore, hai học sinh của trường Yaly lại trúng tuyển. Năm học 2002-2003, tỷ lệ học sinh trúng tuyển vào đại học và cao đẳng của trường đạt 55%, trong đó có 130 học sinh dân tộc. Theo các chuyên gia của ngành giáo dục : Mô hình giáo dục của Tổng công ty Sông Đà là duy nhất tồn tại hiện nay trong nền giáo dục nước nhà và đây là một điển hình đẹp rất cần được biểu dương, khích lệ.
Không chỉ các em trong độ tuổi đến lớp, theo hiệu trưởng Trịnh Thị Trang thì trường đang phối hợp với Phòng Giáo dục huyện Chưpah tiến hành phổ cập trung học cơ sở cho nhân dân trong huyện. Báo cáo của Phòng Giáo dục của huyện Chưpah cho thấy, còn hơn 1.000 hộ dân (trong đó 60% là đồng bào dân tộc) chưa học hết phổ cập. Và để làm được điều này thật không dễ dàng nếu không có sự nhiệt tình, lòng yêu nghề của các thầy, cô giáo ở Yaly. Chủ tịch xã Yaly Hà Xuân Vượng xúc động nói với tôi: “Các thầy cô của trường học Sông Đà sẽ làm được bởi họ đã làm rất nhiều cho dân bản chúng tôi. Cái chữ, cái tình mà người Sông Đà mang đến đây thật vô giá”.
Trong một lần trò chuyện với tôi, Anh hùng Lao động Cao Lại Quang, Tổng giám đốc Tổng công ty Sông Đà (nay là Thứ trưởng Bộ Xây dựng), người đã lăn lộn từ ngày đầu ở Yaly luôn nhắc đến việc an cư lạc nghiệp cho người lao động và giúp đồng bào địa phương về mọi mặt, ở bất kỳ công trình thủy điện từ Hòa Bình, Trị An, Sông Hinh, Thác Mơ đến Sê San, Tuyên Quang, Sơn La… việc xây trường, mở lớp, làm đường, trạm xá, chữa bệnh cho con em công nhân và bà con dân tộc đều hết sức được quan tâm. Tổng công ty Sông Đà đã trích số kinh phí khá lớn đầu tư cho sự nghiệp giáo dục. Chỉ tính riêng các khoản đóng góp xây dựng trường học và ủng hộ hai tỉnh Gia Lai và Kon Tum từ năm 1989 cho đến nay đã lên đến 16 tỷ đồng. Mới đây, trường PTCS Đà Bắc, trường PTTH Mông Hóa, trường PT Sông Đà (Hòa Bình), trường PTCS xã Tịnh Phong (Quảng Ngãi) cũng đã được xây dựng với số tiền hơn 3 tỷ đồng bằng sự đóng góp của cán bộ, công nhân Sông Đà.
