Cận cảnh cái đói xứ Thanh

Cận cảnh cái đói xứ Thanh
TP - Nhiều năm liên tiếp được mùa vượt mức kế hoạch với sản lượng trên 1,6 triệu tấn quy thóc, tỉnh Thanh Hóa có sản lượng lương thực lớn nhất miền Bắc và đứng thứ 6 cả nước. Mỗi năm có hơn 30 vạn tấn lương thực dư thừa… Thế mà, kỳ giáp hạt này Thanh Hóa lại rộ lên chuyện 'đói gay gắt, đói trên diện rộng' với 93.810 hộ quy ra nhân khẩu đói là 243.000 người.
 Bí thư Tỉnh ủy Mai Văn Ninh (thứ hai từ phải sang) thăm một gia đình nghèo ở bản Ngàm, huyện vùng cao Quan Sơn, Thanh Hóa Ảnh: Hữu Ngôn
Bí thư Tỉnh ủy Mai Văn Ninh (thứ hai từ phải sang) thăm một gia đình nghèo ở bản Ngàm, huyện vùng cao Quan Sơn, Thanh Hóa Ảnh: Hữu Ngôn.

Đói thì có đói...

Lúa chắc xanh, hạt rưng rưng mẩy. Phập phồng phấp phỏng qua mấy đợt rét, đợt hạn tưởng hạt thóc vụ chiêm xuân vuột khỏi tay người nông dân xứ Thanh nhưng may mắn, lại chắc ăn một vụ lúa nữa dẫu bây giờ chưa thể xanh nhà hơn già đồng. Chính vì những đỏng đảnh của thời tiết như thế mà vụ chiêm xuân dôi dư ra gần một tháng đã khiến cho xứ Thanh mang tiếng! Tiếng là đói gay gắt, đói trên diện rộng. Thực trạng là thế nào?

Ban ngày lang thang ngó lúa má của mấy vùng trọng điểm lúa Cẩm Thủy, Vĩnh Lộc, Hà Trung, Hoằng Hóa, Quảng Xương…; đêm ngồi với ông Nguyễn Đình Xứng, Giám đốc Sở NN& PTNT Thanh Hóa giật mình khi biên lại những con số sản lượng lương thực vượt mức của xứ Thanh 5 năm qua.

Nội cái năm 2010, bình quân lương thực có hạt là 475 kg/người trong đó thóc là 400kg/đầu người. Miền núi là 393 kg/người trong đó lúa là 284 kg/người. Ven biển là 406 kg/người, lúa là 366 kg/người. Nghe đâu vượt cả tiêu chuẩn của FAO? Con số nối con số nhưng câu hỏi tại sao đói vẫn chưa được kiến giải rốt ráo?

Qua ông Xứng, được biết đại loại, về tổng thể Thanh Hóa thừa lương thực. Từng vùng, từng miền, từng nhóm hộ... có cung cách sử dụng, tiêu thụ lương thực khác nhau. Tập quán tích cốc phòng cơ dự trữ lương thực hầu như không còn trong mỗi gia đình xứ Thanh. Vụ chiêm xuân do thời tiết hết hạn lại rét nên đã chững muộn trên nửa tháng. Nên đã xảy ra cái đói cục bộ!

Tôi đến cái nơi phát ra thông tin 93.810 hộ đói quy ra nhân khẩu là 243.000 người. Đó là Sở LĐ-TB&XH Thanh Hóa. Chưa kịp hỏi chuyện bà Giám đốc Sở Nguyễn Thị Thanh Xuân thì đã bị... phỏng vấn ngược: Nhà báo tính xem với số dân Thanh Hóa là 3.461.000 người. Cứ cho con số 93.810 hộ với 243 ngàn người bị đói là chính xác, thì tỷ lệ đói chỉ là 7 % so với dân số toàn tỉnh. Vậy đã chuẩn và thỏa đáng chưa khi nói Thanh Hóa đói trên diện rộng?

Với lại, không thể cộng cả con số nhiều xã vùng cao của mấy huyện miền núi Thanh Hóa được hưởng tiêu chuẩn 135 (giai đoạn 2) nhiều năm nay Nhà nước cấp 15 kg gạo/ nhân khẩu (những xã này nằm trong diện trên 60 xã đặc biệt khó khăn của cả nước được trợ cấp thường xuyên nhiều năm). Còn nói đói gay gắt là thế nào? Qua thống kê điều tra, chưa thấy có hộ nào đứt bữa?

Hỏi kỹ thì lại thêm một cái giật mình! Hóa ra con số 93.810 hộ đói không phải cái anh làm truyền thông nào đó tùy tiện sáng tác ra mà là con số qua thống kê vội vã của các địa phương gửi về Sở! Vội vã là bởi chưa tìm hiểu, điều tra chính xác cụ thể những hộ đói của từng thôn, bản, làng, xã theo tiêu chí của đợt cứu đói này nên đã xảy ra tình trạng khai vênh khai khống? Khuôn khổ bài báo hạn chế nên không thể biên ra đây những chuyện cười ra nước mắt của việc bình xét tiêu chuẩn nghèo mới.

Được vào diện nghèo là một... đặc ân bởi hộ nghèo được hưởng nhiều tiêu chuẩn ưu tiên. Khi bình bầu không hiếm chuyện lệch lạc thiếu khách quan từ cấp cơ sở. Với chuẩn nghèo khắt khe như vậy còn lệch lạc, còn lọt lưới nữa là việc cứu đói diễn ra một cách chốc lát, thời vụ như thế này? Đơn cử một chuyện nhỏ: Đợt cứu trợ gạo dịp Tết Tân Mão, Sở LĐ-TB&XH đã thu hồi 870 kg gạo ở thôn Đào, xã Điền Quang, huyện Bá Thước giao cho 18 hộ thực sự khó khăn. Thu hồi bởi thay vì chia cho 18 hộ, địa phương lại chia đều cho 500 khẩu trong thôn.

Theo như tường trình của bà Xuân, đúng là có xảy ra đói cục bộ tại một số xã nhưng có lẽ không đến con số 93.810 hộ đói? Nói có lẽ bởi chưa điều tra. Sở LĐ-TB&XH đang khẩn trương tiến hành. Nhưng những người có trách nhiệm dường như đã giật mình khi một số huyện trình lên con số dân đói lẫn mức phân bổ gạo cứu đói. Chẳng hạn như huyện Thọ Xuân xin 217 tấn ( tính con số tròn), Nga Sơn xin 244 tấn, Yên Định 40 tấn, Tĩnh Gia 238 tấn...

Giật mình bởi những huyện này, ít nhiều vốn là vựa lúa của tỉnh, tỷ lệ hộ đói nghèo không phải là cao nhưng bỗng dưng sao lại đói thế này? Thế là kiểm tra thực tế và có sự điều chỉnh. Chắc những người can dự vào việc điều chỉnh này phải lo ngay ngáy nhỡ ra có hộ nào đứt bữa đói lả thì khốn! Nhưng may thay chưa có điều tiếng kêu ca nào lẫn không có chuyện ai lử lả vì đói.

Cận ngày bầu cử, một số địa phương (huyện) báo cáo xin chưa nhận số gạo cứu trợ đã được phân bổ với lý do bận cho việc bầu cử QH và HĐND và còn phải đợi việc điều tra chính xác số hộ số nhân khẩu thực sự đói... Thế mới hay cán bộ cơ sở xa cơ sở thế nào?

Lại nữa, xử lý lẫn công bố con số thống kê vội vã những hộ và nhân khẩu bị đói trong đợt giáp hạt này mà chưa qua thẩm định điều tra, có lẽ là sự vội vã tùy tiện lẫn quan liêu và để lại nhiều hệ lụy không hay cho cả xứ Thanh?

Sắp chín rộ lúa chiêm xuân ở Thanh Hóa
Sắp chín rộ lúa chiêm xuân ở Thanh Hóa.

100 hộ bị biến thành... 1.708 hộ đói!

Gặp ông Lò Đình Múi, Chủ tịch UBND huyện Quan Sơn qua điện thoại, giọng ông bất ngờ gay gắt: “Quan Sơn cũng có thiếu đói nhưng không nhiều, kiểm tra lại thì không đến mức độ như nhân viên ở xã báo cáo. Có khoảng trên dưới 100 hộ bị thiếu đói ở Quan Sơn thôi”. (Tôi giật mình ngó vào bản thống kê Phân bổ gạo cứu đói thời kỳ giáp hạt năm 2011 của Sở LĐ-TB&XH tỉnh lập qua báo cáo của các địa phương. Tổng số hộ dân của Quan Sơn là 7.800 hộ. Số hộ bị đói là 1.708 hộ).

Theo ông Mùi, các huyện miền núi nói chung và Quan Sơn nói riêng, diện tích canh tác lúa rất ít, gặp kỳ giáp hạt cũng có túng đói. Bà con khắc phục bằng cách khai thác luồng, nứa để bán mua gạo. Cũng có những hộ neo người không đi khai thác nứa, luồng được nên rơi vào cảnh túng đói.

Chúng tôi nối máy với ông Cầm Bá Quân, Chủ tịch UBND huyện Thường Xuân. Ông Quân cho rằng thông tin về chuyện đói gay gắt là không đúng!

Lại cũng có ý kiến phản ánh rằng, Thanh Hóa để xảy ra đói trên diện rộng, đói gay gắt là do người dân phải gồng mình nạp đủ mọi loại phí? Những là thủy lợi phí, dịch vụ thủy nông, bảo vệ thực vật, quỹ VHXH, quỹ y tế dân nuôi, quỹ tình nghĩa, quỹ quốc phòng, quỹ bảo hiểm chăn nuôi. Đó là cấp xã, còn cấp thôn thì bà con cũng bị thu thủy lợi phí, bảo vệ nội đồng, công cán bộ, quỹ văn hóa xã hội, quỹ hành chính đoàn thể, quỹ phục vụ hội nghị thôn, quỹ môi trường, quỹ thắp sáng công cộng...

Cụ thể là phản ánh của mấy hộ xã viên ở xã Quảng Châu, Quảng Xương, Thanh Hóa. Chúng tôi đã làm việc với ông Vương Văn Việt, Phó chủ tịch UBND tỉnh, ông Xứng, Giám đốc Sở NN& PTNN Thanh Hóa. Ông Xứng cho biết, đã kiểm tra xem xét nhưng không đến mức và không đúng hiện trạng chính quyền ép dân đóng thuế sai quy định và có nhiều những khoản đóng góp vô lý.

Ông Việt thẳng thắn, nếu chính quyền xã thôn làm sai chúng tôi sẽ phải nghiêm trị. Nhưng dù cho một Quảng Châu sai, và nhiều xã của huyện này huyện khác làm sai cũng không góp nên làm nên một thứ đói gay đói gắt trên diện rộng ở Thanh Hóa! Bà con nông dân mình bây giờ không như trước cộng với quy chế dân chủ nông thôn lâu nay họ không bao giờ nhắm mắt và cam chịu đóng góp nhiều khoản vô lý như thế?

Về Thanh, nghe có những chuyện đói đến lạ lùng vô lý. Công trình thủy điện Cửa Đạt có dung lượng chứa nước 1.45 tỷ m3 đang được xây dựng khẩn trương. Khi xây dựng đập Cửa Đạt, một số hộ phải di dời. Số tiền đền bù đất đai, nhà cửa, ruộng vườn của họ lên đến vài trăm triệu đồng, thậm chí cả tỷ đồng.

Nhiều hộ vừa nhận được tiền đền bù đất thì không biết ở đâu xuất hiện đám đầu nậu số đề! Mà nghe đâu từ Hà Nội về! Chúng len lỏi trong thôn, ngồi lê la ở hàng quán rồi tung người ra rủ bà con chơi đánh đề. Chỉ trong vòng mấy tháng, những người từng cầm trong tay cả trăm triệu đồng tiền đền bù đất đã phải đi mua gạo nợ, rồi đi đào củ mài, đi bốc đá thuê cho công trình thủy điện Cửa Đạt!?

Bữa tiện đường ghé qua quê, may mắn cái làng Lon heo hút của tôi đa phần là hộ nghèo nhưng không có ai đói, chưa có hộ đứt bữa. Ông chú tôi loạt xoạt giở một tờ báo đã nhàu nát: Này anh, Thủ tướng hỗ trợ đợt I cho 5 tỉnh là 4.995 tấn gạo. Đợt II là 11.657 tấn gạo cho ngần ấy tỉnh. Thôi thì những địa phương như Gia Lai chỉ được cấp có 400 tấn, dân chắc không đến mức đói gay gắt và đói trên diện rộng như Thanh Hóa.

Nhưng Quảng Bình (được cấp xấp xỉ với Thanh Hóa) và Nghệ An gần như gấp đôi liệu có đói gay gắt và đói trên diện rộng như xứ Thanh không? Ở những địa phương ấy, thực trạng lẫn bài học kinh nghiệm khắc phục để giảm bớt khó khăn cho Nhà nước ra sao không thấy báo nào nói đến mà chỉ thấy chú mục vào Thanh Hóa? Tôi thấy khi đưa thông tin có lẽ chưa hẳn cần một tấm lòng mà trước tiên cần sự bình tĩnh và công tâm cái đã...

Cùng chuyên mục

Khi sứ giả hoang dã trở về: Anh 'lâm tặc' thương nàng mũi hếch…

Khi sứ giả hoang dã trở về: Anh 'lâm tặc' thương nàng mũi hếch…

TPO - Một ngày đẹp trời, nhà bảo tồn Chu Xuân Cảnh (quản lý dự án bảo tồn voọc mũi hếch, thuộc Tổ chức Bảo tồn Động thực vật Quốc tế - FFI) rủ tôi đi chụp ảnh 'những cô nàng ăn hoa nghiến thơm' trên đỉnh núi Khau Ca, thuộc VQG Du Già - Cao nguyên đá Đồng Văn, tỉnh Tuyên Quang. Lái xe gần chục tiếng đồng hồ từ Hà Nội, đi bộ thêm 4 tiếng vượt rừng, núi đá, lội qua nhiều con suối nước lạnh nữa mới tới được khu nhà sàn nhỏ của đội bảo vệ voọc mũi hếch thuộc xã Tùng Bá.

Khi 'sứ giả hoang dã' trở về - Bài 2: Bí mật của đội 'ngự lâm quân' bảo vệ 'nữ hoàng'

Khi 'sứ giả hoang dã' trở về - Bài 2: Bí mật của đội 'ngự lâm quân' bảo vệ 'nữ hoàng'

TPO - Tại sao rừng già thâm u bất tận lại vắng bóng thú hoang, còn góc núi nhô ra biển (bán đảo Sơn Trà, Đà Nẵng), vây quanh bởi hải cảng và đô thị sầm uất, lại giữ được đàn voọc ngũ sắc đông nhất trên thế giới? Bí quyết nằm ở sự quyết liệt, tính bài bản của những 'vệ sỹ' bảo vệ 'nữ hoàng' linh trưởng.

Bãi sậy sông Đầm là mái nhà yên bình của nhiều loài chim, trong đó có cả cò nhạn Ảnh: Đ.T

Về nơi đàn cò ở lại

TP - Có một nơi mà bao năm qua đàn cò hàng ngàn con chọn làm nhà, sáng chiều sải cánh tự do kiếm ăn, tối về ngủ bên rặng dừa mà chẳng mảy may lo bị bẫy bắt. Nơi ấy là bãi sậy sông Đầm (thuộc phường Bàn Thạch, thành phố Đà Nẵng).

Tượng đài Nguyễn Tất Thành – Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Trường Quốc học Huế Ảnh: QH Huế

130 năm trường Quốc học Huế: Ngôi trường của tuấn kiệt, anh thư

TP - Trong nhiều lần trò chuyện với thạc sĩ Sử học Nguyễn Đình Dũng, người từng dạy môn lịch sử ở Đại học Huế và cũng từng công tác tại Bảo tàng Hồ Chí Minh TP Huế, thường nghe anh nói rằng: “Trường Quốc học Huế là ngôi trường vĩ đại, là chiếc nôi đào tạo lớp lớp hiền tài đóng góp rất lớn cho lịch sử đất nước. Họ đích thực là những tuấn kiệt, anh thư. Trong đó có vai trò đặc biệt quan trọng của người học sinh Nguyễn Sinh Côn, sau này là Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại”.

Rắn độc và rừng hoang đã 'bỏ bùa' họ như thế đó

Rắn độc và rừng hoang đã 'bỏ bùa' họ như thế đó

TPO - Suốt nhiều năm, thỉnh thoảng tôi vẫn được những vị khách phương xa, trong đó có cả khách Âu - Mỹ, nhờ dẫn đến những khu nhà hàng đặc sản thịt rắn như Lệ Mật để “thử món lạ”. Có những nhà báo châu Âu quyết tâm trải nghiệm đến cùng, giá cả chẳng thành vấn đề, cứ như thể đã đặt chân đến Hà Nội mà chưa nếm thịt rắn thì chuyến đi vẫn còn thiếu một điều gì đó. Vậy mà, khi tận mắt thấy quả tim rắn vẫn còn đập trong chiếc cốc thủy tinh, bên cạnh là thứ tiết đỏ au được khuấy bằng một cọng sả trắng nõn, không ít người bỗng chốc đổi ý. Họ lịch sự xin phép được dừng lại ở mức “chiêm ngưỡng”, nhường phần “thưởng thức” cho những người can đảm hơn.

Ông Nguyễn Hồng Quang tỉ mỉ, chăm chút từng sản phẩm mới

Khắc khoải về làng gốm cổ Hương Canh

TP - Từng có gần 400 hộ làm nghề, gốm Hương Canh (xã Bình Nguyên, tỉnh Phú Thọ) nay chỉ còn 4 hộ bền bỉ giữ lửa cho nghề gốm cổ. Được tạo nên từ nguồn đất trầm tích đặc biệt của địa phương, dòng gốm sành không men nổi tiếng bởi độ bền chắc và sắc màu trầm mộc mạc đang đối mặt với những khó khăn về đầu ra và nguy cơ thiếu người kế nghiệp.

Anh Lưu Quang Hà bên sản phẩm bê tông nghệ thuật của Công ty

'Chúa chổm' xứ Tuyên đúc nên cơ nghiệp

TP - Lưu Quang Hà vừa rời giảng đường đại học, bước chân khởi nghiệp liền bị quỵt tiền, phải vay nặng lãi để sống. Ở nhà, bố mắc ung thư phổi, gia đình khánh kiệt, khiến anh Hà nhiều đêm bật khóc. Nhưng rồi, anh đứng dậy, gây dựng công ty chuyên làm sản phẩm bê tông nghệ thuật – ngành nghề mà anh được học, doanh thu tiền tỷ, tạo việc làm cho gần 20 lao động. Anh còn là Bí thư Chi đoàn ở tổ dân phố.

Công an cơ sở tuyên truyền, vận động người dân xóa bỏ hủ tục nghi kỵ “cầm đồ thuốc độc” Ảnh: NN

'Bóng ma đồ độc' ám ảnh vùng cao Quảng Ngãi

TP - Ở một số bản làng miền núi Quảng Ngãi, hủ tục nghi kỵ “cầm đồ thuốc độc” vẫn âm ỉ tồn tại, len vào những mâu thuẫn đời thường, những cơn bệnh chưa được lý giải bằng khoa học. Từ một lời phán của thầy cúng, hàng xóm có thể thành kẻ thù, người vô tội bị cô lập, đánh đập, thậm chí mất mạng.

Cán bộ Trạm Y tế xã Buôn Đôn đi bộ đến từng hộ dân tại buôn Đrăng Phốk để tiêm vắc xin cho trẻ

'Cõng' vắc xin tìm trẻ giữa đại ngàn

TP - Không để người dân vất vả đưa con đến trạm y tế, vào ngày 16 hằng tháng, cán bộ y tế xã vùng xa tỉnh Đắk Lắk vượt hơn 20km đường rừng đều đặn mang vắc xin vào tận buôn. Chuyến đi của họ đã mang thêm một lớp bảo vệ đến với những đứa trẻ nơi vùng lõi rừng, từng ngày rút ngắn giữa dịch vụ y tế và người dân.

Giếng cổ được người dân tự hào giới thiệu với khách đến thăm đảo

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

TP - Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm.

Cựu chiến binh Nguyễn Duy Kháng và cô giáo HươngẢnh: Lê Văn Chương

Những người lính ở lại núi Dàng-Bài cuối: Trái tim cô giáo trẻ dành trọn tiếng "tít te"

TP - Tháng 2/1970, bên dòng sông Vệ (Hành Thịnh, Quảng Ngãi), những chiếc HU-1A còn gọi là tàu rọ liên tục quần đảo, gầm rít trên bầu trời. Giữa khói lửa chiến tranh, trái tim một cô giáo trẻ lại bị cuốn vào âm thanh “tít te” không ngừng của một cậu lính thông tin quê Thái Bình. “Cái này bí mật, không thể giải thích” – chàng lính Nguyễn Duy Kháng mỉm cười nói với cô giáo Nguyễn Thị Thanh Hương về công việc của mình.