Cô gái Ý ở thung lũng thần linh

Cô gái Ý ở thung lũng thần linh
TP - Đằng đẵng 7 năm trời miệt mài nghiên cứu trùng tu đền tháp Mỹ Sơn, trầm tích ngàn năm của vương quốc Champa huy hoàng một thủa, KTS Mara Landoni quên cả tuổi thanh xuân, quên chuyện gia đình, dồn tâm trí cho một tình yêu kỳ lạ: tình yêu di sản

> Viết lại chuyện ngàn năm
> Dùng thảo mộc phục hồi tháp Mỹ Sơn

Quên… lấy chồng vì tháp cổ

Mỹ Sơn ngàn năm, trải qua bao thăng trầm dâu bể vẫn sừng sững những ngọn tháp uy nghiêm, như thách thức thời gian, thách thức tất thảy khám phá của người đời. Sự cuốn hút bí ẩn đến tận hôm nay, vẫn chưa ai đủ can đảm đưa ra câu trả lời cho quá khứ.

Chiều nắng hắt xuống thung lũng thần linh càng làm cho khung cảnh thần bí liêu trai, Mara Landoni ngồi bệt xuống phiến đá cạnh tháp G1, quần áo lấm lem bụi gạch, xoa tay thông báo kết quả khả quan của giai đoạn 1 trùng tu tháp nhóm tháp G, cụ thể là G1. Những giọt mồ lấm tấm trên khuôn mặt nom già trước cái tuổi 35 khiến tôi thắc mắc, Mara chắc đã gia đình yên ấm, sao đằng đẵng 7 năm trời đi lại như thoi giữa Italia và Việt Nam, mà trong đó đa phần thời gian dành cho Mỹ Sơn ? Mara cười: Mình chưa có gia đình, đơn giản là không có thời gian cho chuyện chồng con, một phần duyên số, một phần mình dành hết tình yêu cho di sản Mỹ Sơn.

Năm 1995, cô gái đến từ thành phố Vergiate (cách Milan khoảng 45km phía Tây Bắc) vào làm ở viện nghiên cứu Lerici (Milan) và bắt đầu bén duyên với di sản. Năm 2002, một lần tình cờ đọc được tài liệu về tháp Chăm Mỹ Sơn, Mara Landoni quyết định xin được làm cho dự án trùng tu tháp Chăm Mỹ Sơn do UNESCO khởi xướng. Phải mất 2 năm nghiên cứu, đến 2004, Mara mới sang Việt Nam và gắn bó với Mỹ Sơn đến tận bây giờ. “Khi đặt chân vào thung lũng di sản này, tôi như chết lặng bởi không khí thâm nghiêm u tịch bao phủ. Miết tay vào những phiến đá, những viên gạch đã ngả màu rong rêu, cảm thấy như tiếng vọng của ngàn năm vẫn còn âm hưởng đâu đây. Rồi đến khu tháp G, lòng tôi quặn thắt, chẳng lẽ dấu xưa giờ phải chịu thảm cảnh thế này” - Mara tâm sự.

Hồi đó, tháp G1 chỉ là những bức tường gạch đã đổ sụp, được giới hạn bởi cỏ cây. Ngay cả người đàn ông Ba Lan sống chết với Mỹ Sơn là KTS Kazik (Karzimer Kawiatkowsky) với riêng ngọn tháp này cũng chỉ dừng ngang công việc dọn dẹp phong quang, chứ chưa nghĩ đến việc phục dựng nó như thế nào. Kể từ giây phút đặt chân đến Mỹ Sơn, Mara Landoni đã quyết định, tuổi trẻ của cô sẽ dành cho nơi này. Và cho đến nay, sau 7 năm trời, tình yêu đó vẫn không hề thay đổi.

KTS Mara Landoni hiện là trưởng nhóm kỹ thuật phục dựng khu tháp G, và thỉnh thoảng, cô cũng tham gia công việc bảo tồn, phục dựng Wat Fou ở Lào. “Có thể sang năm, cũng có thể nhiều năm nữa tôi không còn ở Mỹ Sơn, nhưng với tôi, Việt Nam và Mỹ Sơn đã là quê hương thứ hai, tôi sẽ không bao giờ quên”. Rồi Mara mỉm cười: biết đâu tính chất công việc dự án sẽ kéo dài, và có thể, tôi sẽ sống hết đời ở đất nước các bạn, nguyện chết vì Mỹ Sơn. Nụ cười mỉm được thay thế bằng ánh mắt vui vẻ và rực lửa đam mê: Có lẽ, đến lúc đó tôi sẽ phải nhờ anh giới thiệu cho tôi một chàng trai Việt Nam.

Và đây là gạch mới kết dính vững chắc ở tháp G1
Và đây là gạch mới kết dính vững chắc ở tháp G1.

Mỹ Sơn - câu đố ngàn năm không lời giải

Sự nghiệp của KTS Kazik còn dở dang, để lại câu hỏi lớn cho đời sau tiếp tục kiếm tìm đáp án. Nhiều lần nói chuyện với ông Nguyễn Công Hường - Trưởng BQL khu di tích Mỹ Sơn, tôi thường mang câu hỏi từ xa xưa chất vấn người quản gia đền tháp đã gần 20 năm sống chết với Mỹ Sơn. Lần nào cũng vậy, câu trả lời của ông Hường vẫn là: Chưa ai đưa ra được câu trả lời chính xác nhất về tháp Chăm, về nguyên liệu gạch và sự kết dính của gạch Chăm đó là gì. Có kẻ bảo người Chăm sắp gạch, tạc hình trên từng viên gạch thành đền tháp rồi mới chất rơm đốt, giống như lò ngói ngày nay. Người lại lắc đầu không phải và cho rằng, người Chăm cổ có cách nung gạch, xây tháp cao siêu.

Theo ông Hường: Với Mỹ Sơn bí ẩn, mấy chục năm nay, hễ bất cứ ai bắt tay nghiên cứu, đụng vào Mỹ Sơn nói riêng và văn hoá Chăm, tháp Chăm nói chung là cứ như húc đầu vào đá, dội ra ngay. Người quyết tâm và có niềm đam mê thì như lạc vào ma trận không biết lối ra. Trong bóng tối u tịch, dưới đền đài thâm nghiêm của thánh thần, ông Hường lẩm bẩm: “Người Chăm cổ phải là kiến trúc sư hạng nhất, bằng này bằng nọ gì không? Có lẽ không, họ chắc chắn chỉ là những người lao động, không uyên bác cao siêu gì. Vậy tại sao những chất họ làm ra, những cách mà họ dựng lên đền tháp lại khiến chúng ta sau này như u mê vậy”. Có thể nói, Mỹ Sơn giờ đây là độc nhất vô nhị, là nơi tái hiện đầy đủ nhất, chân thực nhất về ký ức xa xưa của người Chăm, một ký ức vàng son về một nền văn hoá mà cho tới nay, dường như đó vẫn là một cái ngưỡng mà khó có thể chạm tới. Dù nhân loại đang bước vào thế kỷ 21, thế kỷ mà người ta có thể tìm được sự sống ngoài Trái Đất, thế kỷ mà có thể cho phép chúng ta giao lưu với người ngoài hành tinh.

Và mơ ước của Mara Landoni

Trò chuyện với tôi, Mara không nhắc nhiều đến thành công, chỉ kể lại câu chuyện về tháp nghiêng Pisa, rằng mấy năm trời dằng dặc, để cứu ngọn tháp kỳ quan thế giới khỏi đổ sụp bởi nó đã quá nghiêng, cô cùng đồng nghiệp chỉ làm một việc duy nhất là cần mẫn lau phân chim, bụi bặm đã bám lấy tháp nghiêng trong hàng thế kỷ qua. Thời gian để lau bụi, phân chim là 8 năm.

Mara Landoni diễn giải: Đối với nhóm tháp Chăm chưa sụp đổ này, nguyên tắc làm việc bất di bất dịch của chúng tôi là tránh đụng vào nó càng nhiều càng tốt. Đó là sự uy nghiêm, là cái gốc tích của người Chăm xưa còn giữ lại. Chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu khu tường bao và nhóm tháp G3 + G5. Công việc chủ yếu là tìm ra được kỹ thuật xây dựng, vật liệu gốc và chất kết dính của gạch Chăm như thế nào.

Trong hành trình bắt tay vào khảo cổ và phục dựng tháp G1, Mara cùng đồng nghiệp qua phân tích mẫu gạch, chất kết dính ở Đại học Milan, đã phát hiện ra mẫu chất Lamar có nhiều giữa hai viên gạch Chăm cổ. Và công thức hóa học đó cũng được tìm thấy nhiều trong nhựa dầu rái – một loại tinh dầu được chiết xuất từ cây dầu rái ở vùng núi Quảng Nam. “Chúng tôi đã thử phục dựng tháp Chăm trên màn hình 3D, trong phòng thì nghiệm với chất dầu rái. Kết quả rất khả quan. Và thật tuyệt vời hơn khi đưa ra ứng dụng tại tháp Mỹ Sơn. Nó gần như là chính xác với loại chất kết dính gạch của người Chăm cổ” - Mara Landoni hồ hởi. Thực tế thì cô gái đến từ nước Italia không quên thòng thêm một đại ý, rằng đó mới chỉ là kết quả ban đầu, rằng chất kết dính hay loại gạch mà nhóm chuyên gia của ĐH Milan tìm ra và khôi phục cũng chỉ là loại tương thích. Không thể ngày một ngày hai trả lời ngay được.

Tôi hỏi thẳng: Tháp Chăm Mỹ Sơn đã là câu chuyện của ngàn năm và mãi đến tận hôm nay vẫn chưa giải mã. Vậy thì nhóm tháp được các chuyên gia người Ý phục dựng, hy vọng tồn tại sẽ là bao lâu ? Cả Mara Landoni và bà Katherine Mulller Marin, trưởng đại diện UNESCO Hà Nội, cùng mơ ước: Hy vọng sẽ là mãi mãi. “Người xưa làm được, không lý gì chúng ta hôm nay khoanh tay đứng nhìn. Dẫu biết rằng đó là cả một chuyện dài đằng đẵng, nhưng khi chúng ta có thời gian, có tiền và có trí tuệ. Chúng ta sẽ làm được. Tôi ước ao thế” – Mara Landoni quả quyết.

Năm 2003, UNESCO cùng tỉnh Quảng Nam đã triển khai dự án trùng tu tháp nhóm tháp G ở Mỹ Sơn, nhằm cứu vãn những gì có thể trước khi thiên nhiên xoá sổ kỳ quan của con người Đã đụng đến nghiên cứu Mỹ Sơn tức là khảo cổ học rồi mới có thể tính đến câu chuyện phục dựng, nên lần này, UNESCO, Viện Bảo tồn di tích Việt Nam, tỉnh Quảng Nam cùng các Ban ngành có liên quan mời hẳn nhóm chuyên gia ở Viện Nghiên cứu Lerici ở Đại học Bách khoa thành phố Milan sang đảm trách - Ông Đinh Hài - GĐ Sở VH - TT&DL tỉnh Quảng Nam cho biết.

Cùng chuyên mục

Khi sứ giả hoang dã trở về: Anh 'lâm tặc' thương nàng mũi hếch…

Khi sứ giả hoang dã trở về: Anh 'lâm tặc' thương nàng mũi hếch…

TPO - Một ngày đẹp trời, nhà bảo tồn Chu Xuân Cảnh (quản lý dự án bảo tồn voọc mũi hếch, thuộc Tổ chức Bảo tồn Động thực vật Quốc tế - FFI) rủ tôi đi chụp ảnh 'những cô nàng ăn hoa nghiến thơm' trên đỉnh núi Khau Ca, thuộc VQG Du Già - Cao nguyên đá Đồng Văn, tỉnh Tuyên Quang. Lái xe gần chục tiếng đồng hồ từ Hà Nội, đi bộ thêm 4 tiếng vượt rừng, núi đá, lội qua nhiều con suối nước lạnh nữa mới tới được khu nhà sàn nhỏ của đội bảo vệ voọc mũi hếch thuộc xã Tùng Bá.

Khi 'sứ giả hoang dã' trở về - Bài 2: Bí mật của đội 'ngự lâm quân' bảo vệ 'nữ hoàng'

Khi 'sứ giả hoang dã' trở về - Bài 2: Bí mật của đội 'ngự lâm quân' bảo vệ 'nữ hoàng'

TPO - Tại sao rừng già thâm u bất tận lại vắng bóng thú hoang, còn góc núi nhô ra biển (bán đảo Sơn Trà, Đà Nẵng), vây quanh bởi hải cảng và đô thị sầm uất, lại giữ được đàn voọc ngũ sắc đông nhất trên thế giới? Bí quyết nằm ở sự quyết liệt, tính bài bản của những 'vệ sỹ' bảo vệ 'nữ hoàng' linh trưởng.

Bãi sậy sông Đầm là mái nhà yên bình của nhiều loài chim, trong đó có cả cò nhạn Ảnh: Đ.T

Về nơi đàn cò ở lại

TP - Có một nơi mà bao năm qua đàn cò hàng ngàn con chọn làm nhà, sáng chiều sải cánh tự do kiếm ăn, tối về ngủ bên rặng dừa mà chẳng mảy may lo bị bẫy bắt. Nơi ấy là bãi sậy sông Đầm (thuộc phường Bàn Thạch, thành phố Đà Nẵng).

Tượng đài Nguyễn Tất Thành – Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Trường Quốc học Huế Ảnh: QH Huế

130 năm trường Quốc học Huế: Ngôi trường của tuấn kiệt, anh thư

TP - Trong nhiều lần trò chuyện với thạc sĩ Sử học Nguyễn Đình Dũng, người từng dạy môn lịch sử ở Đại học Huế và cũng từng công tác tại Bảo tàng Hồ Chí Minh TP Huế, thường nghe anh nói rằng: “Trường Quốc học Huế là ngôi trường vĩ đại, là chiếc nôi đào tạo lớp lớp hiền tài đóng góp rất lớn cho lịch sử đất nước. Họ đích thực là những tuấn kiệt, anh thư. Trong đó có vai trò đặc biệt quan trọng của người học sinh Nguyễn Sinh Côn, sau này là Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại”.

Rắn độc và rừng hoang đã 'bỏ bùa' họ như thế đó

Rắn độc và rừng hoang đã 'bỏ bùa' họ như thế đó

TPO - Suốt nhiều năm, thỉnh thoảng tôi vẫn được những vị khách phương xa, trong đó có cả khách Âu - Mỹ, nhờ dẫn đến những khu nhà hàng đặc sản thịt rắn như Lệ Mật để “thử món lạ”. Có những nhà báo châu Âu quyết tâm trải nghiệm đến cùng, giá cả chẳng thành vấn đề, cứ như thể đã đặt chân đến Hà Nội mà chưa nếm thịt rắn thì chuyến đi vẫn còn thiếu một điều gì đó. Vậy mà, khi tận mắt thấy quả tim rắn vẫn còn đập trong chiếc cốc thủy tinh, bên cạnh là thứ tiết đỏ au được khuấy bằng một cọng sả trắng nõn, không ít người bỗng chốc đổi ý. Họ lịch sự xin phép được dừng lại ở mức “chiêm ngưỡng”, nhường phần “thưởng thức” cho những người can đảm hơn.

Ông Nguyễn Hồng Quang tỉ mỉ, chăm chút từng sản phẩm mới

Khắc khoải về làng gốm cổ Hương Canh

TP - Từng có gần 400 hộ làm nghề, gốm Hương Canh (xã Bình Nguyên, tỉnh Phú Thọ) nay chỉ còn 4 hộ bền bỉ giữ lửa cho nghề gốm cổ. Được tạo nên từ nguồn đất trầm tích đặc biệt của địa phương, dòng gốm sành không men nổi tiếng bởi độ bền chắc và sắc màu trầm mộc mạc đang đối mặt với những khó khăn về đầu ra và nguy cơ thiếu người kế nghiệp.

Anh Lưu Quang Hà bên sản phẩm bê tông nghệ thuật của Công ty

'Chúa chổm' xứ Tuyên đúc nên cơ nghiệp

TP - Lưu Quang Hà vừa rời giảng đường đại học, bước chân khởi nghiệp liền bị quỵt tiền, phải vay nặng lãi để sống. Ở nhà, bố mắc ung thư phổi, gia đình khánh kiệt, khiến anh Hà nhiều đêm bật khóc. Nhưng rồi, anh đứng dậy, gây dựng công ty chuyên làm sản phẩm bê tông nghệ thuật – ngành nghề mà anh được học, doanh thu tiền tỷ, tạo việc làm cho gần 20 lao động. Anh còn là Bí thư Chi đoàn ở tổ dân phố.

Công an cơ sở tuyên truyền, vận động người dân xóa bỏ hủ tục nghi kỵ “cầm đồ thuốc độc” Ảnh: NN

'Bóng ma đồ độc' ám ảnh vùng cao Quảng Ngãi

TP - Ở một số bản làng miền núi Quảng Ngãi, hủ tục nghi kỵ “cầm đồ thuốc độc” vẫn âm ỉ tồn tại, len vào những mâu thuẫn đời thường, những cơn bệnh chưa được lý giải bằng khoa học. Từ một lời phán của thầy cúng, hàng xóm có thể thành kẻ thù, người vô tội bị cô lập, đánh đập, thậm chí mất mạng.

Cán bộ Trạm Y tế xã Buôn Đôn đi bộ đến từng hộ dân tại buôn Đrăng Phốk để tiêm vắc xin cho trẻ

'Cõng' vắc xin tìm trẻ giữa đại ngàn

TP - Không để người dân vất vả đưa con đến trạm y tế, vào ngày 16 hằng tháng, cán bộ y tế xã vùng xa tỉnh Đắk Lắk vượt hơn 20km đường rừng đều đặn mang vắc xin vào tận buôn. Chuyến đi của họ đã mang thêm một lớp bảo vệ đến với những đứa trẻ nơi vùng lõi rừng, từng ngày rút ngắn giữa dịch vụ y tế và người dân.

Giếng cổ được người dân tự hào giới thiệu với khách đến thăm đảo

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

TP - Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm.

Cựu chiến binh Nguyễn Duy Kháng và cô giáo HươngẢnh: Lê Văn Chương

Những người lính ở lại núi Dàng-Bài cuối: Trái tim cô giáo trẻ dành trọn tiếng "tít te"

TP - Tháng 2/1970, bên dòng sông Vệ (Hành Thịnh, Quảng Ngãi), những chiếc HU-1A còn gọi là tàu rọ liên tục quần đảo, gầm rít trên bầu trời. Giữa khói lửa chiến tranh, trái tim một cô giáo trẻ lại bị cuốn vào âm thanh “tít te” không ngừng của một cậu lính thông tin quê Thái Bình. “Cái này bí mật, không thể giải thích” – chàng lính Nguyễn Duy Kháng mỉm cười nói với cô giáo Nguyễn Thị Thanh Hương về công việc của mình.