Hoàng Sa, một thời chưa xa...

Hoàng Sa, một thời chưa xa...
TP - Đòi lại chủ quyền Hoàng Sa bằng giải pháp hòa bình như lời khẳng định của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng trước Quốc hội, là đối sách mang tính nhân văn quốc tế và tinh thần hòa hiếu của dân tộc.

> "Hoàng Sa của An Nam là không tranh cãi"
> Khẳng định chủ quyền trên Biển Đông

Ý chí đó thể hiện ở mọi người Việt Nam yêu nước. Từ những người lính Hoàng Sa thời Quốc trưởng Bảo Đại, những người lính Sài Gòn giữ đảo thời Việt Nam Cộng Hòa (VNCH) tới những nhân viên khí tượng, xây dựng công trình dân sinh trên đảo mà PV tiếp xúc, tất cả đều đau đáu về Hoàng Sa, đất đai của tổ tiên. Phóng viên Tiền Phong đã tìm gặp họ - những nhân chứng sống một thời - để giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về một phần máu thịt, chủ quyền của Tổ quốc, nơi nhiều thế hệ Việt bao đời đã gìn giữ và xác lập.

Bình minh Hoàng Sa trên tàu Cảnh sát Biển Việt Nam Ảnh trong bài: Nguyễn Huy - Nam Cường
Bình minh Hoàng Sa trên tàu Cảnh sát Biển Việt Nam Ảnh trong bài: Nguyễn Huy - Nam Cường.

Kỳ 1: Quyết giữ chủ quyền

Tháng 1-1974, Trung Quốc tăng cường các hoạt động xâm chiếm quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam. Ý thức bảo vệ chủ quyền Hoàng Sa của Việt Nam luôn được quyết tâm giữ gìn.

Chúng tôi tìm gặp ông Nguyễn Văn Cúc (60 tuổi, trú tổ 11, Phước Mỹ, Sơn Trà, TP Đà Nẵng), thuộc đơn vị công binh kiến tạo thuộc quân đội VNCH, người có mặt trên đảo Hoàng Sa ngày xảy ra hải chiến. Đây là lần thứ 3 Trung sĩ Cúc ra đảo. Kết thúc công việc lấy mẫu đất, khảo sát để xây dựng sân bay, ngày 18-1-1974, trung sĩ Cúc lên tuần dương hạm Lý Thường Kiệt HQ - 16 để chuẩn bị vào đất liền. Chưa kịp xuất phát, tàu bất ngờ đụng tàu chiến Trung Quốc đang cố tình vây ráp, xâm chiếm đảo.

Cuộc đấu đại bác

Ông Cúc kể, từ sáng 18-1, tàu hai bên liên tục ép nhau trên biển. Ông cùng 4 thành viên trong đơn vị công binh kiến tạo được đưa xuống boong tàu. Mỗi lần ép nhau, chiếc tàu nghiêng mạnh, rồi rồ máy phóng nhanh phía trước để đánh lại chiến hạm Trung Quốc. Mãi đến chiều tối, chiến hạm Trung Quốc mới chịu rút ra phía ngoài quần đảo. Ông Cúc được đưa lại đảo trung tâm. Cả đêm, không khí chiến sự mỗi lúc một căng thẳng. Qua ống nhòm, lực lượng trên đảo phát hiện nhiều đốm sáng của hải quân Trung Quốc đang tìm cách tiến sâu vào quần đảo Hoàng Sa. Lúc này các chiến hạm hải quân VNCH được tăng cường yểm trợ. Hộ tống hạm Nhật tảo HQ – 10 và khu trục hạm Trần Khánh Dư HQ - 4, HQ - 5 sẵn sàng chuẩn bị các tình huống đối phó.

“Trời vừa hửng sáng, chúng tôi lấy ống nhòm quét qua khu vực đảo phía Tây. Đây là một bãi cát, bình thường mọi người vẫn dùng bo bo ra để nhặt trứng chim về ăn. Nhưng giờ đã thấy vài tốp lính cùng cờ Trung Quốc xuất hiện. Một số tàu chiến của hải quân Trung Quốc tiến sâu vào đảo trung tâm, phía bắc đảo hàng trăm quân Trung Quốc ồ ạt từ thuyền đổ bộ vào đảo”, ông Cúc kể.

Ngoài biển, tuần dương hạm Lý Thường Kiệt HQ-16 và hộ tống hạm Nhật Tảo HQ-10 đang tiến về rìa tây nam đảo, theo sau là bốn tàu chiến Trung Quốc đang tiến vào đội hình của ta. Tình hình căng thẳng. Khoảng 8g30, một loạt đạn đại liên và cối 82 của Trung Quốc đã khai hỏa mở màn trận hải chiến, bắn vào đội hình người nhái Việt Nam đang áp sát đảo.

Đúng 10g20, bốn chiến hạm HQ-4, HQ-5, HQ-10, HQ-16 đồng loạt nổ súng. Chiến hạm HQ-4 vừa lánh đạn vừa vững vàng đáp trả hành động công kích của Trung Quốc. Lúc này, HQ-5 áp lại yểm trợ HQ-4, bắn loạt đạn về phía tàu Trung Quốc, khiến một chiếc trúng đạn bốc cháy. Tàu HQ- 5 dính loạt đạn từ đối phương, một ụ tháp đại bác bị hỏng.

Sơ đồ hải chiến Hoàng Sa 1974 do ông Rê sưu tầm
Sơ đồ hải chiến Hoàng Sa 1974 do ông Rê sưu tầm .

Ông Cúc nhớ lại: Từ vị trí đảo nhìn rõ nhất tàu HQ-10 bị hai tàu Trung Quốc rượt đuổi. Sau vài cột sóng từ các đợt công kích, đài chỉ huy HQ-10 dính đạn bốc cháy. Chỉ trong vòng chưa đầy chục phút, con tàu chìm nghỉm giữa biển nước. Các tài liệu ông Cúc thu thập được ghi lại cuộc hải chiến cho thấy hầu hết sĩ quan, hạ sĩ quan và thủy thủ trên đài chỉ huy tàu HQ-10 đều bị tử thương và bị thương rất nặng. HQ-5 bị dính đạn, nghiêng mạn tàu 15 độ. Trên biển HQ-4 chống trả đơn lẻ. Để bảo toàn lực lượng, các chiến hạm được lệnh trực chỉ rút về Đà Nẵng.

“Hơn 30 phút giao tranh, hải chiến kết thúc. Do chênh lệch lực lượng quá lớn, các chiến hạm VNCH phải rút vào phía đất liền. Nhìn Hoàng Sa từng bước rơi vào tay đối phương, chúng tôi chỉ biết ôm nhau khóc nức”, ông Cúc bồi hồi.

Máu, nước mắt hòa biển khơi

Chiều 19-1-1974, Thiếu tá Lê Đình Rê, thuyền trưởng tàu QV 9708 (thuộc căn cứ chuyển vận Đà Nẵng) nhận lệnh tức tốc điều tàu ra cứu hộ các tàu bị nạn sau hải chiến. Trung tướng Ngô Quảng Trưởng, Bộ Tư lệnh hải quân vùng I trực tiếp xuống tàu ra lệnh. Đúng 21 giờ cùng ngày, thuyền trưởng Rê cùng một tàu kéo Hải vận (thương cảng Đà Nẵng) nhổ neo trực chỉ phía Hoàng Sa làm nhiệm vụ.

Hơn 60 tuổi, ông Rê (đường Núi Thành, Hải Châu, TP. Đà Nẵng) hiện là nhân chứng duy nhất trên tàu cứu hộ đang sinh sống tại Đà Nẵng, rành rọt về ngày nhận nhiệm vụ quan trọng của mình: Tàu QV 9708 đạp sóng hơn 6 tiếng đồng hồ tiếp cận chiến hạm HQ-4 trên đường vào đất liền, vài tiếng sau, ông Rê gặp HQ–5, gần trưa tiếp tục tiếp cận chiếc HQ–16. Các tàu đều bị dính đạn pháo, nghiêng mạn được tàu cứu hộ, quân vận lai dắt hộ tống vào bờ an toàn.

Ông Rê bộc bạch: Không ít lần cứu hộ tàu gặp nạn do thiên tai, chiến trận nhưng lần gặp các anh em sau trận hải chiến là ký ức khó quên. Nhiều người bị thương, kiệt sức nhưng chẳng ai lo cho bản thân ngoài nỗi buồn bị mất Hoàng Sa vào tay đối phương.

Ông Rê trên con tàu cứu hộ năm 1974
Ông Rê trên con tàu cứu hộ năm 1974 .

Ông Phan Ngọc Chung (khu phố 5, phường Minh An, TP.Hội An, Quảng Nam), lúc đó là lính truyền tin của quân đội Sài Gòn được điều động ra tiếp cứu Hoàng Sa ngay sau trận hải chiến, không cầm nước mắt nhìn Hoàng Sa bị xâm chiếm. Ông Chung kể: chiến hạm vừa tiếp cận đảo đã bị 4 máy bay MIG của Trung Quốc truy đuổi. Đối phương hung hãn dùng hỏa pháo tấn công, chiến hạm ông Chung nhiều lần dạt về trú tránh tại khu vực Lý Sơn (Quảng Ngãi). Khi có điều kiện, cả tàu tức tốc tìm đường quay lại Hoàng Sa để cứu hộ, vớt thi thể lính bị chìm. “Hoàng Sa đã bị chiếm. Cả vùng biển đượm màu tang tóc, bi tráng. Mọi người trên tàu nín lặng, thầm khóc vĩnh biệt những người lính ở lại cùng Hộ tống hạm Nhật Tảo HQ-10 bị đánh chìm” - ông Chung nói.

Ông Cúc kể lại sự kiện hải chiến Hoàng Sa 1974
Ông Cúc kể lại sự kiện hải chiến Hoàng Sa 1974 .

Là nhân chứng trực tiếp trên đảo, ông Cúc nhớ rõ: Tối 19-1-1974, Trung Quốc rút quân khỏi khu vực đảo trung tâm. Nhưng tờ mờ sáng hôm sau, tàu chiến Trung Quốc dàn trận, tiếp tục vây đánh Hoàng Sa. Trên đảo chỉ còn một số lính thông tin, đơn vị kiến tạo và chừng hơn 20 binh lính thuộc trung đội giữ đảo. Đối phương nã từng loạt đạn uy hiếp. Không thể chống trả, mọi người tìm cách lui về phía sau, nấp trong các hầm (lô cốt) do lính Pháp xây dựng. Trung Quốc đổ bộ lên đảo, chiếm đóng và bắt sống toàn bộ lính giữ đảo. Ông Cúc và hơn 30 đồng đội bị địch đưa lên tàu về đảo Hải Nam, tới trạm thu dung tù binh Quảng Châu.

Ông Cúc tâm sự: “Hơn 1 tháng bị giam giữ, chúng tôi được đưa qua Hồng Kông và bàn giao, trả tự do về nước. Nhiều anh em phải mất hơn 3 tháng mới được thả. Khi bay ngang qua Hoàng Sa, nhìn lại hòn đảo nơi mình công tác, làm việc, cả nhóm lại rưng rưng xúc động. Một nỗi buồn trào dâng cùng nước mắt, cảm nhận sự mất mát cái gì rất đỗi thiêng liêng, máu thịt”

Ngay sau hải chiến Hoàng Sa, không khí phản đối hành động xâm chiếm Trung Quốc lan rộng. Theo các tài liệu ông Rê sưu tầm, ngày 19 - 1- 1974, chính quyền Sài Gòn đã ra tuyên cáo về việc Trung Quốc “xâm lăng trắng trợn bằng quân sự” và tái khẳng định về chủ quyền của Việt Nam đối với Hoàng Sa; ngày 26-1-1974, Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam cũng đã ra tuyên bố phản đối hành động xâm chiếm Hoàng Sa của Trung Quốc và công bố lập trường “về chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ” của Việt Nam”…

(Còn nữa)

Cùng chuyên mục

Khi 'sứ giả hoang dã' trở về - Bài 2: Bí mật của đội 'ngự lâm quân' bảo vệ 'nữ hoàng'

Khi 'sứ giả hoang dã' trở về - Bài 2: Bí mật của đội 'ngự lâm quân' bảo vệ 'nữ hoàng'

TPO - Tại sao rừng già thâm u bất tận lại vắng bóng thú hoang, còn góc núi nhô ra biển (bán đảo Sơn Trà, Đà Nẵng), vây quanh bởi hải cảng và đô thị sầm uất, lại giữ được đàn voọc ngũ sắc đông nhất trên thế giới? Bí quyết nằm ở sự quyết liệt, tính bài bản của những 'vệ sỹ' bảo vệ 'nữ hoàng' linh trưởng.

Bãi sậy sông Đầm là mái nhà yên bình của nhiều loài chim, trong đó có cả cò nhạn Ảnh: Đ.T

Về nơi đàn cò ở lại

TP - Có một nơi mà bao năm qua đàn cò hàng ngàn con chọn làm nhà, sáng chiều sải cánh tự do kiếm ăn, tối về ngủ bên rặng dừa mà chẳng mảy may lo bị bẫy bắt. Nơi ấy là bãi sậy sông Đầm (thuộc phường Bàn Thạch, thành phố Đà Nẵng).

Tượng đài Nguyễn Tất Thành – Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Trường Quốc học Huế Ảnh: QH Huế

130 năm trường Quốc học Huế: Ngôi trường của tuấn kiệt, anh thư

TP - Trong nhiều lần trò chuyện với thạc sĩ Sử học Nguyễn Đình Dũng, người từng dạy môn lịch sử ở Đại học Huế và cũng từng công tác tại Bảo tàng Hồ Chí Minh TP Huế, thường nghe anh nói rằng: “Trường Quốc học Huế là ngôi trường vĩ đại, là chiếc nôi đào tạo lớp lớp hiền tài đóng góp rất lớn cho lịch sử đất nước. Họ đích thực là những tuấn kiệt, anh thư. Trong đó có vai trò đặc biệt quan trọng của người học sinh Nguyễn Sinh Côn, sau này là Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại”.

Rắn độc và rừng hoang đã 'bỏ bùa' họ như thế đó

Rắn độc và rừng hoang đã 'bỏ bùa' họ như thế đó

TPO - Suốt nhiều năm, thỉnh thoảng tôi vẫn được những vị khách phương xa, trong đó có cả khách Âu - Mỹ, nhờ dẫn đến những khu nhà hàng đặc sản thịt rắn như Lệ Mật để “thử món lạ”. Có những nhà báo châu Âu quyết tâm trải nghiệm đến cùng, giá cả chẳng thành vấn đề, cứ như thể đã đặt chân đến Hà Nội mà chưa nếm thịt rắn thì chuyến đi vẫn còn thiếu một điều gì đó. Vậy mà, khi tận mắt thấy quả tim rắn vẫn còn đập trong chiếc cốc thủy tinh, bên cạnh là thứ tiết đỏ au được khuấy bằng một cọng sả trắng nõn, không ít người bỗng chốc đổi ý. Họ lịch sự xin phép được dừng lại ở mức “chiêm ngưỡng”, nhường phần “thưởng thức” cho những người can đảm hơn.

Ông Nguyễn Hồng Quang tỉ mỉ, chăm chút từng sản phẩm mới

Khắc khoải về làng gốm cổ Hương Canh

TP - Từng có gần 400 hộ làm nghề, gốm Hương Canh (xã Bình Nguyên, tỉnh Phú Thọ) nay chỉ còn 4 hộ bền bỉ giữ lửa cho nghề gốm cổ. Được tạo nên từ nguồn đất trầm tích đặc biệt của địa phương, dòng gốm sành không men nổi tiếng bởi độ bền chắc và sắc màu trầm mộc mạc đang đối mặt với những khó khăn về đầu ra và nguy cơ thiếu người kế nghiệp.

Anh Lưu Quang Hà bên sản phẩm bê tông nghệ thuật của Công ty

'Chúa chổm' xứ Tuyên đúc nên cơ nghiệp

TP - Lưu Quang Hà vừa rời giảng đường đại học, bước chân khởi nghiệp liền bị quỵt tiền, phải vay nặng lãi để sống. Ở nhà, bố mắc ung thư phổi, gia đình khánh kiệt, khiến anh Hà nhiều đêm bật khóc. Nhưng rồi, anh đứng dậy, gây dựng công ty chuyên làm sản phẩm bê tông nghệ thuật – ngành nghề mà anh được học, doanh thu tiền tỷ, tạo việc làm cho gần 20 lao động. Anh còn là Bí thư Chi đoàn ở tổ dân phố.

Công an cơ sở tuyên truyền, vận động người dân xóa bỏ hủ tục nghi kỵ “cầm đồ thuốc độc” Ảnh: NN

'Bóng ma đồ độc' ám ảnh vùng cao Quảng Ngãi

TP - Ở một số bản làng miền núi Quảng Ngãi, hủ tục nghi kỵ “cầm đồ thuốc độc” vẫn âm ỉ tồn tại, len vào những mâu thuẫn đời thường, những cơn bệnh chưa được lý giải bằng khoa học. Từ một lời phán của thầy cúng, hàng xóm có thể thành kẻ thù, người vô tội bị cô lập, đánh đập, thậm chí mất mạng.

Cán bộ Trạm Y tế xã Buôn Đôn đi bộ đến từng hộ dân tại buôn Đrăng Phốk để tiêm vắc xin cho trẻ

'Cõng' vắc xin tìm trẻ giữa đại ngàn

TP - Không để người dân vất vả đưa con đến trạm y tế, vào ngày 16 hằng tháng, cán bộ y tế xã vùng xa tỉnh Đắk Lắk vượt hơn 20km đường rừng đều đặn mang vắc xin vào tận buôn. Chuyến đi của họ đã mang thêm một lớp bảo vệ đến với những đứa trẻ nơi vùng lõi rừng, từng ngày rút ngắn giữa dịch vụ y tế và người dân.

Giếng cổ được người dân tự hào giới thiệu với khách đến thăm đảo

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

TP - Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm.

Cựu chiến binh Nguyễn Duy Kháng và cô giáo HươngẢnh: Lê Văn Chương

Những người lính ở lại núi Dàng-Bài cuối: Trái tim cô giáo trẻ dành trọn tiếng "tít te"

TP - Tháng 2/1970, bên dòng sông Vệ (Hành Thịnh, Quảng Ngãi), những chiếc HU-1A còn gọi là tàu rọ liên tục quần đảo, gầm rít trên bầu trời. Giữa khói lửa chiến tranh, trái tim một cô giáo trẻ lại bị cuốn vào âm thanh “tít te” không ngừng của một cậu lính thông tin quê Thái Bình. “Cái này bí mật, không thể giải thích” – chàng lính Nguyễn Duy Kháng mỉm cười nói với cô giáo Nguyễn Thị Thanh Hương về công việc của mình.

Cựu chiến binh Lại Vũ Yên và bà Nguyễn Thị Bè, mối tình và đám cưới trong chiến tranh, giờ đây đã hơn 50 năm Ảnh: Lê Văn Chương

Những người lính ở lại núi Dàng-Bài 2: Mối tình người lính quân y và nữ du kích

TP - Trước năm 1975, địch xem xã Hành Thịnh là một trong những cái gai rất khó nhổ. Bởi đây là một xã đồng bằng của Quảng Ngãi nhưng lại có rất nhiều ngọn núi: núi Dàng, núi Đuôi Chuột, núi Rố, núi Gò Đồn, núi và rừng Ông Đương, gò Rú. Địa thế hiểm trở vốn là lợi thế của quân giải phóng và là vùng đất chết đối với quân đội chính quyền Sài Gòn. Y sĩ Lại Vũ Yên đã trải qua những ngày gian nan tại đây, sau đó kết hôn với cô du kích…