Các dự án CDM: Tài chính tốt, khó thực hiện

TP - Nhiều doanh nghiệp, thậm chí các chuyên gia, nhầm tưởng chỉ cần làm giảm phát thải khí nhà kính là đủ điều kiện để có thể xây dựng dự án xin tài trợ theo Cơ chế Phát triển sạch (CDM).

Vấn đề là “hãy coi CDM như khoản thu đi kèm và phải chứng minh tài chính của doanh nghiệp có khó khăn nhất định khi áp dụng dự án đó”, ông Hà Đăng Sơn, Giám đốc Điều hành Cty CP Năng lượng&Môi trường RCEE, chuyên tư vấn các dự án CDM tại Việt Nam, chia sẻ.

Người nghèo là đối tượng chịu tác động mạnh nhất của BĐKH (Cảnh nông dân Đồng Tháp Mười kiếm sống trên kênh vùng đệm VQG Tràm Chim) - Ảnh: Quốc Dũng

Để được chứng nhận là dự án CDM, ngoài tất cả các tiêu chí về lượng phát thải, công nghệ.v.v... có phải một tiêu chí nữa là doanh nghiệp phải biết “đóng cửa đi ăn mày” không, thưa ông?

Trên lý thuyết, rất nhiều dự án nằm trong nhóm được khuyến khích áp dụng CDM nhưng dự án lại không thể đăng ký với Ban điều hành CDM Quốc tế, đơn giản vì số liệu tài chính của dự án quá tốt.

Nói như vậy, đối với một dự án CDM, nếu doanh nghiệp chứng minh được việc chuyển giao công nghệ cộng với khó khăn về tài chính, dự án dễ được đăng ký thành công hơn.

Nhưng bài toán tài chính trong CDM không phải cứ thấp hẳn là tốt, mà phải tính mức tiệm cận.

Ví dụ, trong một ngành nào đó, yêu cầu chỉ số hoàn vốn nội tại là 12%/năm, nhưng dự án đầu tư của doanh nghiệp chỉ đạt xấp xỉ 11%/năm, tức là không đến nỗi tệ, mọi thứ đã gần sát ngưỡng để đạt mức hoàn vốn 12%/năm.

Doanh nghiệp vẫn có thể đầu tư và chấp nhận một mức lợi nhuận thấp hơn, nhưng có thể các cổ đông không hài lòng, những người cho vay vốn (chẳng hạn các ngân hàng thương mại) không hài lòng.

Khi đó doanh nghiệp đưa khoản thu dự kiến từ CDM vào để đẩy nó lên cao hơn ngưỡng hoàn vốn, có thể lên đến 14-15%/năm chẳng hạn. Với những chỉ số tài chính như vậy, dự án sẽ dễ dàng được các cổ đông và ngân hàng chấp thuận các khoản đầu tư và tín dụng để triển khai.         

Tuy nhiên, để vay vốn ngân hàng, đặc biệt ngân hàng trong nước, doanh nghiệp phải chứng minh khả năng tài chính của mình tốt, có khả năng hoàn vốn nhanh. Và yêu cầu này có vẻ ngược với yêu cầu để đạt được dự án CDM?

Đó chính là khó khăn của các dự án CDM khi thực hiện ở Việt Nam nói riêng và các nước trong khu vực nói chung. Vô tình có sự mâu thuẫn trong việc xây dựng dự án.

Để được Chính phủ Việt Nam phê duyệt, doanh nghiệp phải chứng minh được dự án khả thi về mọi mặt, tức là các chỉ tiêu kinh tế, tài chính, xã hội phải tốt.

Đồng thời doanh nghiệp ra ngân hàng vay tiền, hồ sơ vay vốn cũng phải chứng minh được dự án đó khả thi, có thể thực hiện được và thực hiện rồi sẽ đem lại lợi ích nhất định về mặt kinh tế, xã hội và môi trường…

Nhưng về mặt quốc tế, những dự án CDM có chỉ tiêu tài chính tốt sẽ khó chứng minh được doanh nghiệp gặp khó khăn khi đầu tư vào dự án, do đó sẽ không nhận được tiền từ bán chứng chỉ giảm phát thải khí nhà kính (CERs).

Một trong những yêu cầu quan trọng đối với một dự án CDM là phải chứng minh được dự án sẽ gặp khó khăn về tài chính nếu thực hiện giảm phát thải khí carbon. Đây là một khó khăn để thấy rằng không dễ dàng đăng ký các dự án CDM với Liên Hợp Quốc.

Lượng giảm phát thải dưới 10 ngàn tấn, không nên làm

Theo kinh nghiệm của ông, với tư cách là nhà tư vấn, một dự án cần đạt ngưỡng bao nhiêu thì nên tham gia CDM?

Đối với những dự án đơn lẻ mà lượng giảm phát thải tính toán dưới ngưỡng 10 ngàn tấn CO2/năm, theo kinh nghiệm các đơn vị tư vấn, tốt nhất không nên làm vì, nếu làm, tính hết các khoản chi phí, người bán chẳng còn gì.

Thường một dự án CDM nói chung, nếu tính tất cả các khoản phí từ lúc phát triển dự án cho tới lúc thu được tiền, sẽ vào khoảng vài trăm ngàn USD.

Chỉ tính riêng giai đoạn phát triển dự án CDM để đăng ký, đã có rất nhiều khoản, tùy theo mức độ dịch vụ cung cấp. Nếu doanh nghiệp khoán toàn bộ cho đơn vị tư vấn thì phí tại Việt Nam vào khoảng 40 - 50 ngàn USD.

Cộng thêm một loạt các phí khác như thẩm định quốc tế, cần chi phí 50 - 200 ngàn USD tùy quy mô dự án, lệ phí cho ban điều hành của Công ước khung Liên Hợp quốc về Biến đổi Khí hậu (UNFCCC), rồi phí trong nước nộp cho Quỹ Bảo vệ Môi trường (khoảng 1-2 phần trăm doanh thu từ bán CERs)…

Theo ông, có cách nào giải quyết vấn đề này không?

Có một phương án khiến doanh nghiệp không cần bỏ ra bất cứ khoản phí nào như phí tư vấn, phí đăng ký,v.v.

Nếu biết cách, tất cả các khoản phí đó sẽ được bên mua CERs trả toàn bộ. Hoặc doanh nghiệp chỉ phải bỏ ra một số tiền nhỏ trong tổng phí phải chi để trả cho đơn vị tư vấn làm CDM, phần phí còn lại sẽ do bên mua chi trả.

Cách này sẽ giúp giảm bớt áp lực về vốn đầu tư ban đầu cho CDM. Tuy nhiên, doanh nghiệp sẽ phải bán CERs đó với giá nhất định theo thỏa thuận với bên mua.

Nhiều doanh nghiệp của ta hiện nay làm dự án CDM mà không mất một đồng nào nhưng, đổi lại, giá bán một tấn CO₂ quy đổi sẽ thấp, không có cơ hội chào giá cao hơn gấp nhiều lần trên sàn buôn bán chứng chỉ phát thải.

Kiều Oanh
Thực hiện