'Lolita' - trái cấm không già

'Lolita' - trái cấm không già
TP - Lolita của nhà văn gốc Nga Vladimir Nabokov nay đã 57 tuổi, 57 năm gây bão tố trên văn đàn. Tất nhiên là Lolita tiểu thuyết, còn Lolita “tiểu nữ thần” thì vẫn mãi 12.

>'Lolita' và trường hợp Vladimir Nabocov
>Lolita tiếng Việt có gây cuồng phong?

Sau bài giới thiệu in Tiền Phong tuần trước, độc giả tỏ ra quan tâm về tác phẩm này. Bài sau đây thông tin thêm về các khía cạnh liên quan, cùng cảm nhận của một số độc giả trẻ.

Tranh cãi không ngừng

Một bộ phận phê bình đã coi Lolita “tiểu thuyết khiêu dâm” không chỉ trong các bài viết lẻ tẻ mà còn trong những cuốn sách chính thống. Chẳng hạn, trong tuyển tập Sự thật qua dữ liệu: Đồng hành cùng truyện ngắn Mỹ năm 2008.

Đại bách khoa toàn thư của Liên Xô gọi Lolita là “một thử nghiệm kết hợp tiểu thuyết khiêu dâm với tiểu thuyết đạo đức”. Hồ sơ mật: Văn chương khiêu dâm hiện đại - cuốn sách về lịch sử văn học khiêu dâm của Michael Perkins, không quên liệt kê Lolita.

Ulysses kinh điển của James Joyce hay Người tình của phu nhân Chatterley của D. H. Lawrence cũng từng bị cho là “tiểu thuyết với mô típ khiêu dâm” hoặc “tác phẩm kinh điển của văn học và nghệ thuật khiêu dâm, có nhiều yếu tố dâm dục”.

Mặc dù vậy, việc xếp Lolita vào dòng văn học này đã gây tranh cãi. Malcolm Bradbury viết: “Ban đầu nổi tiếng bởi cái danh tiểu thuyết khiêu dâm, nhưng Lolita sớm đạt được thành công như một tác phẩm văn học”. Samuel Schuman cho rằng Nabokov là “nhà văn siêu thực, có thể sánh với Gogol, Dostoevsky và Kafka. Lolita ghi dấu ấn với sự trớ trêu và mỉa mai”, và khẳng định “Đây không phải là tiểu thuyết khiêu dâm”.

Kể từ năm 1958 đến nay, theo thống kê chưa đầy đủ, Lolita bán được 50 triệu cuốn. Không tác phẩm khiêu dâm thuần túy nào có sức sống lâu đến thế và khiến người ta tranh luận nhiều đến thế.

Lolita - danh từ hay tính từ

Trong lời bạt cho một bản sách ra năm 1956, Nabokov có nhắc đến việc cuốn sách bị lên án. Ông cho biết, bản thân bị thu hút bởi những gì cấm kỵ. Bất chấp những giả định người ta đặt ra, ông tuyên bố cuốn sách không đưa ra bất cứ thông điệp đạo đức nào cả, chỉ muốn độc giả thưởng thức câu chuyện.

Văn hóa đại chúng từng dành ưu ái cho những cô gái trẻ (thậm chí nhiều khi là cô bé) xinh đẹp gợi cảm. Britney Spears, Miley Cyrus trở thành ngôi sao với hình tượng sexy từ thuở thiếu thời. Khuyến khích một đứa trẻ mới lớn thể hiện sự quyến rũ là giúp đỡ hay phá hỏng chúng?

Các nhà đạo đức vẫn lên án và công chúng cũng thế, nhưng sự thật là một bộ phận công chúng nào đó khác vẫn đón nhận, vì thế sự khêu gợi này vẫn tồn tại (điều này xảy ra cả ở Việt Nam, hiện tại).

Năm 2008, tác giả M. Gigi Durham có cuốn Hiệu ứng Lolita bàn trực diện về vấn đề này, cho rằng từ “Lolita” hiện nay được dùng để đại diện cho thói đam mê tình dục quá độ và để chỉ những thanh thiếu niên có lối sống phóng túng.

Mở đầu sách, người đàn ông trung niên Humbert Humbert bị bắt vì tội giết người và đang sống những ngày sám hối của cuộc đời. Humbert kể lại câu chuyện của mình, về việc ông có tình ý với Lolita và kết hôn với mẹ cô chỉ để được ở gần cô.

Lolita cũng bị Humbert cuốn hút và còn tìm mọi cách để kích thích bố dượng. Sau cái chết của vợ, Humbert cùng “cô con gái” lên đường phiêu lưu khắp nước Mỹ, tìm cách thoát khỏi quá khứ và tiến đến một tương lai dường như không tồn tại. Lối kể chuyện của Nabokov hài hước, chân thực, tàn bạo và gây sốc. Mô tả nhục dục? Rất nhiều.

Có thể vào tay một nhà văn với ngòi bút yếu hơn, Humbert sẽ chẳng là gì khác ngoài một con quỷ dâm dục, Lolita- hoặc nạn nhân đáng thương hoặc hoàn toàn đĩ thõa rẻ tiền. Nhưng đây là Nabokov. Và nếu như chúng ta, độc giả, thường tìm đến văn học với sự tò mò mong tìm thấy những con người khác lạ, những tâm hồn khác, thì Nabokov là người có thể cho họ điều đó. Một cách rụt rè. Phức tạp. Và cũng đẹp đẽ. Ông mang đến điều đó qua Lolita.

“Sách khiêu dâm trí thức” với độc giả Việt Nam

Cây bút Orville Prescott viết trên New York Times, cho rằng cuốn sách là “gớm ghiếc” với sự đồi trụy được tinh lọc, tạo nên một tác phẩm có thể coi như “sách khiêu dâm trí thức”. Prescott phê phán: “Một trong những điều nực cười là đứa trẻ, Lolita, cũng hư hỏng không kém gì ông bố dượng Humbert”.

Một số bình luận trên báo lớn khác:

“Hầu hết độc giả sẽ chán ngấy và đồng thời cảm thấy buồn nôn” (Tạp chí Providence Journal). “Cuốn sách này là “nước thải được chưng cất” (The New York World Telegraph). “Tất cả chúng ta đều biết rằng đây là tiểu thuyết gối đầu giường của bọn đàn bà ra vẻ đoan trang. Cuốn sách đã phải đấu tranh để sống sót ngay từ những ngày đầu ra mắt”. (James Kincaid viết trong bài Lolita ở tuổi trung niên trên báo The Chronicle Review năm 2008, khi cuốn tiểu thuyết tròn 50 tuổi).

Mua một cuốn tại buổi ra mắt Lolita và xin chữ ký của dịch giả Dương Tường, sinh viên Trần Thị Long, ĐH Quốc gia Hà Nội cho biết: “Trước đây tôi đã tìm đọc bản gốc và thú thực là không hiểu mấy vì thứ tiếng Anh nhiều tầng nghĩa của tác giả. Với bản dịch tôi không kỳ vọng lắm, không biết nó có giúp tôi hiểu hơn về tác phẩm của Nabokov hay không”.

Còn Lê Quỳnh, một biên tập viên truyền hình, phát biểu: “Đọc qua chủ đề và nội dung Lolita trên báo, tôi không hiểu vì sao đây lại là tác phẩm lớn. Nhưng đọc xong gần nửa cuốn, tôi đã tìm ra lý do. Đó là ngôn ngữ của Nabokov. Có vẻ như tác giả không bao giờ muốn lặp lại những nhà văn trước ông và cả chính ông. Tôi bất ngờ và thấy thú vị với cách nhân vật chính giễu nhại chính mình”.

Gây sốc hơn cả, theo như nhà văn Bret Anthony Johnston viết trên trang National Public Radio, là với chủ đề như vậy, Vladimir Nabokov lại tìm kiếm ở độc giả sự đồng cảm. Sự đồng cảm mà nhiều người nghe qua đã cảm thấy ngạc nhiên, chính vì thế càng tò mò với tác phẩm.

Cùng chuyên mục

Hé lộ kho cổ vật từ con tàu đắm Cù Lao Chàm

Hé lộ kho cổ vật từ con tàu đắm Cù Lao Chàm

TPO - 70 hiện vật gốm sứ từ tàu đắm Cù Lao Chàm có niên đại thế kỷ XV-XVI cùng nhiều bảo vật quốc gia, cổ vật quý được giới thiệu tại triển lãm ở Đà Nẵng thu hút sự quan tâm của đông đảo công chúng.

Thiền Cà Phê tiếp tục ghi dấu tại Liên Hiệp Quốc (Hoa Kỳ)

Thiền Cà Phê tiếp tục ghi dấu tại Liên Hiệp Quốc (Hoa Kỳ)

Tiếp nối dấu ấn được UNESCO chọn giới thiệu với thế giới như một trải nghiệm văn hóa đặc sắc của Việt Nam, Thiền Cà Phê tiếp tục ghi dấu tại Liên Hiệp Quốc. Đây là bước tiến lớn, khẳng định triết lý Cà Phê Đạo của Nhà sáng lập – Chủ tịch tập đoàn Trung Nguyên Legend Đặng Lê Nguyên Vũ trên toàn cầu sau khi hiện diện trên quê hương Trà Đạo Nhật Bản.

Sau 'Huy Bến xe', TPHCM rà soát phim giang hồ mạng

Sau 'Huy Bến xe', TPHCM rà soát phim giang hồ mạng

TPO - Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM cho biết đang rà soát thông tin trên mạng hằng ngày, phối hợp công an xử lý nội dung vi phạm, trong đó có phim ca nhạc khai thác đề tài giang hồ, tội phạm, bạo lực để thu hút người xem.

Đại tướng Phan Văn Giang gợi mở những đề tài mới về người lính

Đại tướng Phan Văn Giang gợi mở những đề tài mới về người lính

TPO - Công việc của những người lính nghiên cứu, sản xuất vũ khí, trang bị là một trong những đề tài Đại tướng Phan Văn Giang gợi ra cho văn nghệ sĩ Quân đội. Đại tướng cũng đề nghị các cơ quan, đơn vị tạo điều kiện để người sáng tác đi thực tế, nhất là ở những lĩnh vực khó và địa bàn trọng yếu.

NSƯT Tân Nhàn nhận bằng khen của Thủ tướng Chính phủ

NSƯT Tân Nhàn nhận bằng khen của Thủ tướng Chính phủ

TPO - Sáng 19/11, PGS.TS. NSƯT Tân Nhàn - Trưởng khoa Thanh nhạc, Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam - được trao bằng khen của Thủ tướng Chính phủ vì những thành tích xuất sắc trong đổi mới giảng dạy, đào tạo và bồi dưỡng sinh viên trong khuôn khổ Lễ kỷ niệm 70 năm thành lập Học viện.

Chi tiết chuỗi hoạt động mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 2026

Chi tiết chuỗi hoạt động mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 2026

TPO - Từ ngày 21-24/11, Hà Nội tổ chức chuỗi hoạt động chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 2026 với nhiều sự kiện đặc sắc như diễu hành di sản quanh hồ Hoàn Kiếm, trình diễn ánh sáng 3D mapping tại Tháp Rùa, triển lãm văn hóa và đại nhạc hội quy mô 50.000 khán giả tại sân vận động Mỹ Đình.

Phiên bản 'Con đĩ đánh bồng' mới

Phiên bản 'Con đĩ đánh bồng' mới

TPO - "Con đĩ đánh bồng" là điệu múa cổ của làng Triều Khúc, người múa phải là nam đóng giả nữ. Tồn tại qua hơn 1.000 năm, mới đây di sản này đã thu hút sự tham gia của một số nghệ sĩ quốc tế đến từ Pháp, Hà Lan, Italy trong sự kiện hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam.

Vẽ lại những điều có thể biến mất

Vẽ lại những điều có thể biến mất

TPO - Họa sĩ vẽ một góc vườn ở Bắc Sơn vì lo cảnh vật ấy có thể biến mất khi du lịch cộng đồng phát triển. Từ những góc vườn, bến sông đến những tác phẩm nhỏ xinh, triển lãm “Miền xa - miền gần” cho thấy cách các nghệ sĩ lưu giữ những hình ảnh bình dị của đời sống.

Đôi rồng cao 10 m bên Hồ Gươm, người dân khen hoành tráng

Đôi rồng cao 10 m bên Hồ Gươm, người dân khen hoành tráng

TPO - Sự xuất hiện của đôi rồng khổng lồ mang phong cách thời Lý tại sân khấu Ngày Văn hóa Việt Nam 2026 đang tạo nên những luồng ý kiến trái chiều. Người trầm trồ trước thiết kế hoành tráng, người lại lo ngại công trình lấn át không gian cảnh quan quen thuộc của Hồ Gươm.

Tuần lễ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Vĩnh Long năm 2026 khai mạc, chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam và Lễ hội Ok Om Bok, tôn vinh bản sắc các dân tộc.

Khai mạc Tuần lễ văn hóa, Lễ hội Ok Om Bok

TPO - Tối 18/11, Tuần lễ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Vĩnh Long chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam và Lễ hội Ok Om Bok năm 2026 chính thức khai mạc. Đây là dịp tôn vinh những giá trị văn hóa tốt đẹp, khơi dậy lòng yêu nước, niềm tự hào và trách nhiệm của mỗi người dân đối với quê hương, đất nước.

Chuyện của những chiếc lá chưa nguyên vẹn

Chuyện của những chiếc lá chưa nguyên vẹn

"Có những ngày anh thấy cuộc đời sao mà ngột ngạt quá..." - Lời ca trong bài hát Bài này chill phết của Đen Vâu đã miêu tả chính xác cảm giác chênh vênh mà tôi mang theo khi bước vào ngưỡng tuổi hai mươi bảy.

Giải oan cho đôi rồng thời Lý bên Hồ Gươm

Giải oan cho đôi rồng thời Lý bên Hồ Gươm

TPO - Đôi rồng bên Hồ Gươm gây tranh luận ngay khi sân khấu còn đang lắp dựng. Một số chuyên gia lý giải thực tế tiếp nhận những biểu tượng, mẫu vật cổ trong đời sống đương đại bị đứt gãy nên nhiều người dễ có phản ứng trái chiều.