Vỡ vạc từ hồi quang văn minh Chăm-Ấn

Vỡ vạc từ hồi quang văn minh Chăm-Ấn
TP - Lần đầu tiên các nhà nghiên cứu Việt Nam và Ấn Độ ngồi lại với nhau trong một hội thảo khoa học bàn về nền văn minh Champa - một nền văn hóa, văn minh vốn dày đặc những mối liên hệ khăng khít với văn minh, tôn giáo Ấn Độ từ hàng ngàn năm qua.

> Ớn lạnh ở Phật viện Đồng Dương

Không dập khuôn

Nhiều vấn đề thú vị được phát hiện, dù trước đó đã có không ít những công trình chuyên sâu của các chuyên gia hai nước, nhưng vẫn mang tính tự phát, độc lập với nhau.

Như đánh giá của Ngài J.C.Sharma - nguyên Đại sứ Ấn Độ tại Việt Nam: “Champa có một vị trí đặc biệt trong sự tương tác văn minh, văn hóa với Ấn Độ. Bản khắc tiếng Phạn cổ xưa nhất Đông Nam Á được phát hiện ở Champa. Linga Shiv Hoàng gia đầu tiên cũng được thành lập ở đây”.

GS.TS Anupa Pande (Bảo tàng Quốc gia New Dehli), cung cấp: Người ta phát hiện tại Chánh Lộ (Quảng Ngãi) một bức tượng khắc họa điệu múa thần linh độc đáo của thần Sarasvati được tạo tác từ thế kỷ thứ 9 (sau CN), và một tượng khác ở thế kỷ thứ 11 (sau CN) ở đền Shiva (Udeyeshwar, Madhya Pradesh, Ấn Độ).

Và chỉ có đúng 2 bức tượng như vậy về thần Sarasvati nhảy múa. “Câu hỏi của tôi là liệu có phải thần Sarasvati Ấn Độ được truyền cảm hứng từ thần Sarasvati Champa hay không ?”.

Một phát hiện của GS Brahmachari Surendra Kumar (Đại học Darbhanga), mà trước đó hầu như chưa nhà nghiên cứu Việt Nam nào nhìn ra. Đó là các bia ký (văn bia khắc trên đá) bằng chữ Phạn cổ (Sanskrit) ở các di tích, đền tháp Chăm miền Trung đã phạm nhiều… lỗi ngữ pháp!

Theo lý giải của vị GS này, có thể chúng được thuê khắc bởi những người bình thường chứ không phải những học giả thành thạo ngôn ngữ Phạn.

“Do tín ngưỡng mê tín, các học giả giỏi có thể đã không ra khỏi Ấn Độ. Tuy nhiên, những người chép thuê đã cố gắng kết hợp các chi tiết nhỏ đầy thi vị trong tác phẩm của mình”, GS. Kumar nhận xét.

Sự giao thoa và tiếp biến hài hòa, sáng tạo của văn minh Ấn Độ vào Champa đã tạo ra một vùng văn hóa “phi Hoa” độc đáo bậc nhất trong tổng thể văn hóa Việt trong lịch sử, như đánh giá của PGS.TS Lê Đình Phụng (Viện Khảo cổ VN).

Không hề có sự rập khuôn. Trên cơ sở hệ thống văn tự Phạn, người Chăm đã sáng tạo nên chữ viết riêng. Như giáo lý phụ quyền của Bàlamôn của người Ấn, qua cộng đồng Chăm Bàlamôn (Chăm Ahier – Ninh Thuận) trở thành chế độ mẫu hệ, mà TS Phan Quốc Anh (Sở VH-TT&DL Ninh Thuận) coi là hiện tượng “phái sinh dị biệt”.

Bởi vậy, người Chăm Ahier Ninh Thuận có tín ngưỡng thờ Kút (giữ 9 miếng xương trán sau khi hỏa thiêu), trong khi tập tục này không có ở người Bàlamôn Ấn Độ. Có nghĩa văn hóa, tín ngưỡng đã được “Chăm hóa” thành một kiểu tôn giáo dân tộc, tôn giáo địa phương đặc sắc.

Giữ nguyên tính chân xác trong bảo tồn

Thông tin Chính phủ Ấn Độ vừa hỗ trợ 3 triệu USD giúp việc bảo tồn, tu bổ Di tích Mỹ Sơn (Quảng Nam) lại khiến các học giả Việt…bồn chồn!

GS.TS.KTS Hoàng Đạo Kính: “Tại Việt Nam từ năm 1980 đã nghiên cứu, khảo sát, khai quật khảo cổ học. Qua nhiều cuộc tranh luận, chúng tôi kiên định theo đuổi quan điểm duy trì hiện trạng bảo tồn, ưu tiên việc cứu vãn, cải thiện tình trạng kỹ thuật của di tích; tránh khôi phục thiếu cơ sở khoa học gây ra những sai lệch cho di tích”.

Còn nhà nghiên cứu Nguyễn Thượng Hỷ, từng tham gia trùng tu Mỹ Sơn, nhấn mạnh: Với Mỹ Sơn, Ba Lan và Ý có cùng giải pháp và trùng tu, trong đó nhấn mạnh phương pháp chính là gia cố (Consolidation), hạn chế phục chế.

Phục dựng có thể phục hồi từng phần và đừng tạo ra sự hiểu nhầm về thành phần gốc (cũ) và thành phần xây gia cố (mới). Các giá trị trong tính chân xác cần được tôn trọng.

Đại sứ Ấn Độ tại Việt Nam, Ngài Ranjit Rae khẳng định: Dự án do Viện nghiên cứu khảo cổ Ấn Độ (ASI), cơ quan đã rất thành công trong việc tu bổ Angkor Wat, Ta Prhom (Campuchia) và Wat Phu (Lào) thực hiện.

Từ tuần tới, các chuyên gia sẽ bắt tay vào khảo sát địa chất, khảo cổ rất cẩn thận. Nguyên tắc cao nhất là phải bảo đảm nguyên tính chân xác của di tích …

Hội thảo “Văn minh Chăm, mối liên hệ giữa Việt Nam và Ấn Độ” do Bộ VH-TT&DL phối hợp với Đại sứ quán và Hội đồng giao lưu văn hóa Ấn Độ tổ chức tại Đà Nẵng trong hai ngày 26, 27-6. Ngoài trao đổi học thuật, chia sẻ các kinh nghiệm quản lý, trùng tu các di sản thế giới, các chuyên gia sẽ khảo sát thực địa Mỹ Sơn

Cùng chuyên mục

Công bố làm phim ‘Tuyên ngôn độc lập’

Công bố làm phim ‘Tuyên ngôn độc lập’

TPO - Bộ phim "Tuyên ngôn độc lập" do đạo diễn Phi Tiến Sơn thực hiện tái hiện những sự kiện lịch sử từ cuối tháng 8 đến ngày 2/9/1945, dự kiến ra mắt dịp Quốc khánh năm 2027.

Đôi bàn tay cô giáo

Đôi bàn tay cô giáo

Các bạn! Mỗi lần tôi ghé sát mắt vào trang giấy hay màn hình điện thoại để mượn những con chữ trải lòng cùng bạn đọc là một lần tôi nhớ về cô, nhớ về đôi bàn tay dịu dàng, ấm áp đã giúp tôi viết nên trang mới của cuộc đời. Có lẽ suốt những năm tháng tuổi thơ, hiện tại và cả sau này tôi vẫn sẽ không quên được cái ngày đó - một dấu mốc quan trọng trong hành trình thay đổi số phận của tôi.

Hé lộ kho cổ vật từ con tàu đắm Cù Lao Chàm

Hé lộ kho cổ vật từ con tàu đắm Cù Lao Chàm

TPO - 70 hiện vật gốm sứ từ tàu đắm Cù Lao Chàm có niên đại thế kỷ XV-XVI cùng nhiều bảo vật quốc gia, cổ vật quý được giới thiệu tại triển lãm ở Đà Nẵng thu hút sự quan tâm của đông đảo công chúng.

Thiền Cà Phê tiếp tục ghi dấu tại Liên Hiệp Quốc (Hoa Kỳ)

Thiền Cà Phê tiếp tục ghi dấu tại Liên Hiệp Quốc (Hoa Kỳ)

Tiếp nối dấu ấn được UNESCO chọn giới thiệu với thế giới như một trải nghiệm văn hóa đặc sắc của Việt Nam, Thiền Cà Phê tiếp tục ghi dấu tại Liên Hiệp Quốc. Đây là bước tiến lớn, khẳng định triết lý Cà Phê Đạo của Nhà sáng lập – Chủ tịch tập đoàn Trung Nguyên Legend Đặng Lê Nguyên Vũ trên toàn cầu sau khi hiện diện trên quê hương Trà Đạo Nhật Bản.

Sau 'Huy Bến xe', TPHCM rà soát phim giang hồ mạng

Sau 'Huy Bến xe', TPHCM rà soát phim giang hồ mạng

TPO - Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM cho biết đang rà soát thông tin trên mạng hằng ngày, phối hợp công an xử lý nội dung vi phạm, trong đó có phim ca nhạc khai thác đề tài giang hồ, tội phạm, bạo lực để thu hút người xem.

Đại tướng Phan Văn Giang gợi mở những đề tài mới về người lính

Đại tướng Phan Văn Giang gợi mở những đề tài mới về người lính

TPO - Công việc của những người lính nghiên cứu, sản xuất vũ khí, trang bị là một trong những đề tài Đại tướng Phan Văn Giang gợi ra cho văn nghệ sĩ Quân đội. Đại tướng cũng đề nghị các cơ quan, đơn vị tạo điều kiện để người sáng tác đi thực tế, nhất là ở những lĩnh vực khó và địa bàn trọng yếu.

NSƯT Tân Nhàn nhận bằng khen của Thủ tướng Chính phủ

NSƯT Tân Nhàn nhận bằng khen của Thủ tướng Chính phủ

TPO - Sáng 19/11, PGS.TS. NSƯT Tân Nhàn - Trưởng khoa Thanh nhạc, Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam - được trao bằng khen của Thủ tướng Chính phủ vì những thành tích xuất sắc trong đổi mới giảng dạy, đào tạo và bồi dưỡng sinh viên trong khuôn khổ Lễ kỷ niệm 70 năm thành lập Học viện.

Chi tiết chuỗi hoạt động mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 2026

Chi tiết chuỗi hoạt động mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 2026

TPO - Từ ngày 21-24/11, Hà Nội tổ chức chuỗi hoạt động chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 2026 với nhiều sự kiện đặc sắc như diễu hành di sản quanh hồ Hoàn Kiếm, trình diễn ánh sáng 3D mapping tại Tháp Rùa, triển lãm văn hóa và đại nhạc hội quy mô 50.000 khán giả tại sân vận động Mỹ Đình.

Phiên bản 'Con đĩ đánh bồng' mới

Phiên bản 'Con đĩ đánh bồng' mới

TPO - "Con đĩ đánh bồng" là điệu múa cổ của làng Triều Khúc, người múa phải là nam đóng giả nữ. Tồn tại qua hơn 1.000 năm, mới đây di sản này đã thu hút sự tham gia của một số nghệ sĩ quốc tế đến từ Pháp, Hà Lan, Italy trong sự kiện hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam.

Vẽ lại những điều có thể biến mất

Vẽ lại những điều có thể biến mất

TPO - Họa sĩ vẽ một góc vườn ở Bắc Sơn vì lo cảnh vật ấy có thể biến mất khi du lịch cộng đồng phát triển. Từ những góc vườn, bến sông đến những tác phẩm nhỏ xinh, triển lãm “Miền xa - miền gần” cho thấy cách các nghệ sĩ lưu giữ những hình ảnh bình dị của đời sống.

Đôi rồng cao 10 m bên Hồ Gươm, người dân khen hoành tráng

Đôi rồng cao 10 m bên Hồ Gươm, người dân khen hoành tráng

TPO - Sự xuất hiện của đôi rồng khổng lồ mang phong cách thời Lý tại sân khấu Ngày Văn hóa Việt Nam 2026 đang tạo nên những luồng ý kiến trái chiều. Người trầm trồ trước thiết kế hoành tráng, người lại lo ngại công trình lấn át không gian cảnh quan quen thuộc của Hồ Gươm.

Tuần lễ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Vĩnh Long năm 2026 khai mạc, chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam và Lễ hội Ok Om Bok, tôn vinh bản sắc các dân tộc.

Khai mạc Tuần lễ văn hóa, Lễ hội Ok Om Bok

TPO - Tối 18/11, Tuần lễ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Vĩnh Long chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam và Lễ hội Ok Om Bok năm 2026 chính thức khai mạc. Đây là dịp tôn vinh những giá trị văn hóa tốt đẹp, khơi dậy lòng yêu nước, niềm tự hào và trách nhiệm của mỗi người dân đối với quê hương, đất nước.