Nghệ thuật có được hư cấu lịch sử?

Nghệ thuật có được hư cấu lịch sử?
“Tiểu thuyết lịch sử không thể là hư cấu lịch sử” hay “Có thể hư cấu 100% với điều kiện hư cấu đó phải nhằm phát hiện ra 100% sự thật lịch sử”, đó là những ý kiến trái chiều của các đại biểu trong cuộc hội thảo khoa học “Sáng tạo văn học, nghệ thuật về đề tài lịch sử” do Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật trung ương tổ chức mới đây tại Hà Nội.

Nghệ thuật có được hư cấu lịch sử?

“Tiểu thuyết lịch sử không thể là hư cấu lịch sử” hay “Có thể hư cấu 100% với điều kiện hư cấu đó phải nhằm phát hiện ra 100% sự thật lịch sử”, đó là những ý kiến trái chiều của các đại biểu trong cuộc hội thảo khoa học “Sáng tạo văn học, nghệ thuật về đề tài lịch sử” do Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật trung ương tổ chức mới đây tại Hà Nội.

Cảnh trong phim
Cảnh trong phim.

Hiện nay các nhà văn, nhà viết kịch bản đều “né” viết về đề tài lịch sử. Bởi lẽ họ vẫn loay hoay tìm giải đáp giữa những những ý kiến trái chiều về mối quan hệ giữa sự thật lịch sử và hư cấu nghệ thuật. Đây là vấn đề không còn mới mẻ nhưng hầu như lúc nào cũng được đặt ra.

PGS. TS Phan Trọng Thưởng cho rằng sáng tạo về đề tài lịch sử vừa có sự tự do, vừa có sự mất tự do. Tự do ở khâu lựa chọn đối tượng, lựa chọn nhân vật và sự kiện lịch sử. Tự do ở khâu lựa chọn nhân vật và sự kiện lịch sử. Nhưng khi đã lựa chọn rồi thì nhà văn và nhà nghệ sĩ không còn được tự do nữa, họ đã bị nhận vật - sự kiện chế định trở lại. Do vậy, mượn cớ bịa đặt, xuyên tạc lịch sử hay minh họa, nhại lại lịch sử đều không phải là mục đích của nghệ thuật.

Chính vì sự loay hoay đó nên bên cạnh những tác phẩm văn học, nghệ thuật về đề tài lịch sử đã gặt hái được những thành công, vẫn có những tác phẩm gây băn khoăn, bức xúc, thậm chí là sự bất bình của nhiều văn nghệ sĩ và công chúng như: Phẩm tiết Giàn thiêu, Hội Thề, Lý Nhân Tông kế nghiệp…

PGS. TS Nguyễn Hồng Vinh, Chủ tịch Hội đồng Lý luận phê bình văn học, nghệ thuật Trung ương nhấn mạnh, có một nguyên tắc mà tất cả các nhà sáng tạo văn học, nghệ thuật về đề tài lịch sử phải tuân thủ, đó là tôn trọng chân lý lịch sử, không bôi nhọ hình ảnh những anh hùng lịch sử đã được cả dân tộc tôn vinh.

Tác phẩm nghệ thuật phản ánh các nhân vật lịch sử với sự sáng tạo của người nghệ sĩ là biến các sự kiện, nhân vật lịch sử trong các tác phẩm điện ảnh với quan điểm thẩm mỹ của người nghệ sĩ đã mang lại một vẻ đẹp mới ở các nhân vật lịch sử, tạo cho công chúng niềm tin ở con người, khích lệ lòng yêu nước, cảnh báo cho họ trước những hiểm họa mà bài học lịch sử đã mang lại.

Tiểu thuyết lịch sử đòi hỏi người viết phải có tâm, phải tôn trọng lịch sử, phải tỉnh táo đánh giá, phải hết sức công tâm, nghĩa là phải gạn đục khơi trong, không được đem tà tâm vào ngòi bút.

Có thể thấy rằng, viết về đề tài lịch sử không dễ, vì nhà văn không phải người sao chép lịch sử, tái hiện lịch sử mà chỉ mượn nhân vật, bối cảnh để lý giải một vấn đề lịch sử. Nhưng trước những sự kiện lịch sử, nhà văn phải hư cấu như thế nào để không được bóp méo lịch sử, để hậu thế hiểu thêm về lịch sử dân tộc mình.

Theo PLVN

Cùng chuyên mục

Từ lời chào vu vơ đến bục giảng hội nhập

Từ lời chào vu vơ đến bục giảng hội nhập

Hạnh phúc hóa ra không phải là một cái đích xa xôi nào đó trên đỉnh cao vinh quang. Hạnh phúc đôi khi chỉ là khoảnh khắc ta dám đối diện với sự tụt hậu của chính mình vào một buổi chiều dạo phố, để rồi từ tiếng cười trớ trêu của những con người lam lũ năm ấy, ta mài giũa nên một phiên bản kiên cường hơn, cởi mở hơn của ngày hôm nay.

Các nữ diễn viên góp mặt trong phim “Chị chị em em 3” (dự kiến khởi chiếu ngày 16/10)

Doanh thu phim Việt giảm, chưa vội bi quan

TP - Doanh thu phim Việt trong quý III/2026 giảm hơn 800 tỷ đồng so với cùng kỳ năm trước. Cuối năm, hàng loạt phim Việt xếp lịch ra rạp, đặt thị trường trước bài toán không chỉ là có phim để chọn, mà là tìm được phim đủ sức kéo khán giả trở lại.

Tái hiện cảnh Cá Ông cứu người ở Cần Giờ

Tái hiện cảnh Cá Ông cứu người ở Cần Giờ

TPO - Chương trình nghệ thuật nghệ thuật khai mạc Lễ hội Nghinh Ông TPHCM năm 2026 giới thiệu những nét văn hóa đặc trưng của cư dân miền biển, trong đó có nghi thức Khai biển, nghệ thuật hát Bả trạo, tín ngưỡng thờ Cá Ông (cá voi) đồng thời tái hiện cảnh Cá Ông cứu giúp ngư dân gặp sóng dữ giữa biển khơi.

13 không gian, một hành trình không lối mòn tại Van Gogh Timeless

13 không gian, một hành trình không lối mòn tại Van Gogh Timeless

Không bắt đầu bằng việc đứng trước một bức tranh, Van Gogh Timeless lại chọn cách khác biệt: đưa người xem bước vào một thế giới nghệ thuật được tạo nên bằng ánh sáng, âm thanh, chuyển động và tương tác. Qua 13 không gian, những kiệt tác của danh họa Van Gogh hiện ra không chỉ để ngắm nhìn, mà để cảm nhận bằng nhiều giác quan và qua những câu kết nối tâm hồn.

Thực hiện 3 chuyển dịch lớn trong phát triển văn hóa

Thực hiện 3 chuyển dịch lớn trong phát triển văn hóa

TPO - Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú đề nghị các địa phương, bộ, ngành thực hiện chính sách miễn, giảm phí tham quan, sử dụng dịch vụ tại các cơ sở văn hóa, thể thao công lập cho nhân dân trong Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11).

Tượng đài Bác Hồ với ngày hội non sông cao 7,5 m trên núi Nghĩa Lĩnh

Tượng đài Bác Hồ với ngày hội non sông cao 7,5 m trên núi Nghĩa Lĩnh

TPO - Tượng đài “Bác Hồ với ngày hội non sông” vừa được khánh thành tại Khu Di tích lịch sử Đền Hùng, tỉnh Phú Thọ, đúng dịp kỷ niệm 72 năm ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm Đền Hùng. Công trình nằm giữa không gian cội nguồn của dân tộc, tạo thêm một điểm nhấn đặc biệt trên núi Nghĩa Lĩnh.

Phượng hoàng 'khủng' nổi bật giữa biển người ở Đà Lạt

TPO - Hàng chục nghìn người dân và du khách chen chân tại Quảng trường Lâm Viên và các tuyến đường quanh hồ Xuân Hương, tỉnh Lâm Đồng để xem rước đèn Trung thu. Trong đó mô hình phượng hoàng cao khoảng 5 m, dài 10 m trở thành điểm nhấn thu hút sự chú ý.

“Check-in Hạnh phúc” mùa 1 - “Từ đây có một tôi khác”

Sau 2 tuần phát động, hàng trăm câu chuyện tìm về 'Check-in Hạnh phúc'

Sau hai tuần phát động, cuộc thi “Check-in Hạnh phúc” mùa 1 - “Từ đây có một tôi khác” đã nhận hàng trăm tác phẩm gửi về từ nhiều địa phương. Từ những chuyến đi, cuộc gặp, công việc đến những khoảnh khắc riêng tư, các tác giả đang kể lại những trải nghiệm đã khiến họ nhìn cuộc sống và chính mình theo một cách khác.

Diện mạo mới nơi vua Nguyễn từng tế trời ở Huế

Diện mạo mới nơi vua Nguyễn từng tế trời ở Huế

TPO - Sau gần hai năm thi công, dự án bảo tồn, tu bổ đàn Nam Giao (phần còn lại) tại TP. Huế bước vào giai đoạn hoàn thiện cuối cùng. Những công trình từng chỉ còn nền móng, dấu tích mong manh nay dần hồi sinh, góp phần hoàn chỉnh diện mạo đàn tế Trời duy nhất còn tương đối nguyên vẹn ở Việt Nam.

Cáo buộc gây tranh cãi trong hồi ký Diana

Cáo buộc gây tranh cãi trong hồi ký Diana

TPO - Cuốn hồi ký của Bá tước Spencer - em trai Công nương Diana - gây chú ý với hàng loạt chi tiết về cuộc hôn nhân của Diana, những ngày cuối đời và mối quan hệ căng thẳng giữa gia đình Spencer với Hoàng gia Anh. Giới chuyên môn có đánh giá trái chiều về tác phẩm này.