Khi nghệ sỹ làm việc như nhà nghiên cứu

Khi nghệ sỹ làm việc như nhà nghiên cứu
TP - Triển lãm “Nhà tây biến hình” của Nguyễn Thế Sơn và Trần Hậu Yên Thế được dư luận quan tâm không chỉ ở cách thể hiện độc đáo, mà còn ở quá trình làm việc cần mẫn như các nhà nghiên cứu của hai nghệ sĩ.

> 'Tôi là vị tướng lãng mạn'
> Các vị lãnh đạo Đảng và nhà nước chia buồn cùng gia quyến Đại tướng

19 tác phẩm cùng 19 “hồ sơ” về những ngôi nhà có tuổi trăm năm gợi mở cho người xem về rất nhiều điều, không chỉ là dấu hỏi trong việc bảo tồn và gìn giữ kiến trúc cổ. Triển lãm diễn ra đến 29/10 tại Manzi Art Space, Hà Nội.

Tái hiện quá khứ qua “hồ sơ” và phù điêu ảnh

Nhiều người đã bàng hoàng khi nhận ra vẻ đẹp kiến trúc bị tàn phá của những ngôi “nhà Tây” cách đây hàng thế kỷ trong triển lãm. Đây là câu chuyện của những ngôi nhà danh tiếng, với tên và ký hiệu của từng tòa nhà được đặt trên trán nhà, thể hiện mong muốn ước vọng của gia chủ.

Có những ngôi nhà có tên của các nhà tư sản thời đó: Nghiêm Xuân Thực, Nguyễn Đình Phẩm... “Nó có tên nghĩa là được sinh ra với sự yêu thương, như một giá trị tinh thần, ngôi nhà cũng có số phận của riêng nó”, Nguyễn Thế Sơn chia sẻ.

Họa sỹ Nguyễn Thế Sơn
Họa sỹ Nguyễn Thế Sơn.

Nguyễn Thế Sơn đã từng có triển lãm “Nhà mặt phố” phô bày những biển cỡ lớn in hình người mẫu, biển quảng cáo che lấp kiến trúc cổ. Triển lãm lần này của anh và Trần Hậu Yên Thế cho thấy đằng sau những tòa nhà mang biển hiệu diêm dúa và tân kỳ là những kiến trúc cổ với những nét đẹp may mắn còn sót lại, chứa đựng lát cắt 100 năm lịch sử của ngôi nhà. Nguyễn Thế Sơn gọi đó là “chuyện bình thường” của kiến trúc đô thị tại Hà Nội hiện nay.

Anh chia sẻ về quá trình làm việc của mình: Ở đây tôi muốn nhấn mạnh sự biến hình, biến dạng và biến mất. Thật buồn nhưng có chính sự lộn xộn này thì tôi mới có cơ hội chụp lại”.

Những tác phẩm trong triển lãm thể hiện những đổi thay về chiều sâu kiến trúc và cả hình dạng bên ngoài của những ngôi nhà cổ Hà Nội, từng được xây dựng bởi các kiến trúc sư Pháp. Đông nghĩa với sự dịch chuyển về văn hóa.

Nguyễn Thế Sơn và Trần Hậu Yên Thế triển khai công việc khá công phu. “Hồ sơ” mỗi căn nhà được phân định thành 3 lớp cắt chính. Đầu tiên là những phần còn sót lại với kiến trúc nguyên bản. Tiếp theo, lát cắt quá trình cơi nới, xây thêm… Ở một số công trình, thấy rõ bị phình ra, bóp méo; sự lãng mạn của ban công hoàn toàn biến mất khi bị tận dụng và ốp… nhôm kính bên ngoài. Cuối cùng, lát cắt kinh tế thị trường, phản ánh quá trình những người được chia ở tầng một nghiễm nhiên mở cửa hàng…

Muốn những ngôi nhà cổ cất tiếng nói

Họa sỹ Trần Hậu Yên Thế. Ảnh: dã huệ
Họa sỹ Trần Hậu Yên Thế.   Ảnh: dã huệ .

Trần Hậu Yên Thế thì tái hiện kiến trúc theo lời kể của từng chủ hộ cộng với óc phán đoán của người nghệ sĩ. Anh đã dành hơn chục năm để tìm hiểu về những nét hoa văn trên song cửa cũng như kiến trúc bên trong mỗi căn nhà. Mỗi hồ sơ đều được anh ghi rõ địa chỉ, tên gia chủ, lối kiến trúc, họa tiết, hoa văn trong ngôi nhà… kể cả phần tái hiện cấu trúc của căn nhà theo giả tưởng. Anh chia sẻ: “không thể quay lại quá khứ để thấy mọi biến cố lịch sử. Quá nhiều điều đã xảy ra. Nhiều gia đình đã di cư hoặc bị phân tán khắp nơi… Nhiều ngôi nhà bị chia sẻ,
chiếm dụng”.

Trần Hậu Yên Thế đã phục dựng nguyên trạng ngôi nhà với bản vẽ trên giấy dó dựa trên ký ức của chủ nhân ngôi nhà và những người chứng kiến sự đổi thay của nó, cùng những phỏng đoán kiến trúc theo cách nhìn của anh.

Dự án được bắt tay thực hiện từ tháng 5 đến tháng 10/2013. Kỹ thuật phù điêu ảnh là một trong kỹ thuật mới của Thế Sơn. Những bức phù điêu được chụp cắt lớp, bóc tách các lớp và chồng đè liên tiếp lên nhau thể hiện được số phận của ngôi nhà trong những biến thiên thời cuộc. Có hàng trăm chi tiết trong một bức ảnh và tác phẩm được cấu thành từ 7-8 lớp ảnh.

“Với dự án nghệ thuật này, tôi lắng nghe các ngôi nhà nói, lắng nghe con người nói. Và tôi hy vọng chính ngôi nhà biết cất tiếng nói với khán giả. Đây là cách làm mới và khá thú vị, xóa nhòa ranh giới giữa nghệ thuật và đời sống, mang đến cảm giác chân thực và công chúng mọi lứa tuổi đến xem đều có thể hiểu”- Nguyễn Thế Sơn cho biết.

Trần Hậu Yên Thế lại cho biết, anh khá vất vả trong việc kích thích “vùng tối của tâm thức” của những chủ nhà để tạo ra bản hồ sơ cho từng ngôi nhà. Anh mất khá nhiều thời gian cho việc hỏi, tìm hiểu dấu vết kiến trúc của từng ngôi nhà. “Đa số họ đều trên 70 tuổi, việc hỏi han họ là việc hết sức khó khăn. Nhiều người không biết và cũng không muốn cho mình biết”- anh cho hay.

Có những thời điểm cả hai nghệ sỹ cùng lên kế hoạch đi phỏng vấn, chụp ảnh nhưng gặp khá nhiều khó khăn vì hầu như không mấy ai còn biết về lịch sử ngôi nhà. Nguyễn Thế Sơn kể, có những hình ảnh anh cần nhưng lại không còn trên thực tế. Trần Hậu Yên Thế đã lục lại trong tập ảnh lưu trữ của mình và hỗ trợ cho anh.

Anh Lê Đăng Ninh, người bạn đồng hành cùng Nguyễn Thế Sơn trong dự án cho biết, đã từng đi qua, xem nhiều nhà mặt phố, nhưng không ngờ với những “nhà Tây” này sự mai một lại ghê gớm như vậy. Có những ngôi nhà bị bịt kín, quây tròn và che lấp đi, không thể nhận ra.

Bà Nguyễn Thị Nga, trú tại căn nhà 68 Đào Duy Từ, trước đây mang tên cụ Nguyễn Đình Phẩm cho biết, trước đây ngôi nhà là của gia đình, nhưng với sự thay đổi của thời cuộc, gia đình chỉ được sử dụng tầng 2. “Chúng tôi phải cố gắng sử dụng không gian sống. Ban công ngôi nhà chia làm 3 phần, một để bình nước, một để lấy chỗ nấu nướng, còn lại quây làm nhà tắm. Có lẽ chính vì vậy mà ngôi nhà nơi tôi ở nó không đẹp như trước. - bà Nga cho biết.

Một ngôi nhà với mặt tiền rộng, ít ai biết đằng sau hàng quán dịch vụ mặt tiền là cuộc sống của 12 hộ gia đình “xoay” quanh diện tích chật hẹp.

Bà Minh, sống tại số nhà 14 Đường Thành, Hà Nội cho biết: “chúng tôi vẫn cố gắng giữ gìn ngôi nhà cổ nhưng thực sự bất lực trước sức tàn phá của thời gian và những người khác".

Việc phục hồi những ngôi nhà cổ này là rất khó. Nhưng những tác phẩm của hai nghệ sỹ là một cố gắng giữ gìn những giá trị còn sót lại.

Tác phẩm “phù điêu ảnh” của nghệ sĩ Nguyễn Thế Sơn có kích cỡ ảnh trung bình 60x80cm, dày 6-8cm. Để làm mỗi bức “phù điêu ảnh” cần in khoảng 100 ảnh. Tập “Hồ sơ” của nghệ sĩ Trần Hậu Yên Thế in hình vẽ, kiến trúc cửa chính, cửa ra vào, nội thất của ngôi nhà. Địa chỉ ngôi nhà, năm thi công và phong cách kiến trúc cũng được nêu trong tập hồ sơ.

Cùng chuyên mục

TPHCM khai hội Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết

TPHCM khai hội Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết

TPO - Trong Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết, các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và không gian giới thiệu những ngành công nghiệp văn hóa nổi bật của thành phố, tạo điều kiện để người dân và du khách tham quan, trải nghiệm, giao lưu và khám phá những giá trị văn hóa đặc trưng.

Pháo hoa tầm cao, giàn phun và hỏa thuật chuẩn bị thắp sáng Mỹ Đình

Pháo hoa tầm cao, giàn phun và hỏa thuật chuẩn bị thắp sáng Mỹ Đình

TPO - Những chùm pháo hoa rực rỡ kết hợp cùng hiệu ứng ánh sáng, âm nhạc và hỏa thuật hứa hẹn tạo nên khoảnh khắc ấn tượng trên bầu trời Mỹ Đình tối 22/11, góp phần làm nóng bầu không khí trước thềm chương trình "Muôn sắc Việt Nam" chính thức diễn ra vào tối 24/11.

Kiếm vàng, trống đồng Đông Sơn 2.700 năm

Kiếm vàng, trống đồng Đông Sơn 2.700 năm

TPO - Bảo tàng Hải Phòng tổ chức không gian trưng bày hơn 300 cổ vật, hiện vật, tài liệu quý. Nổi bật với bộ kiếm nạm vàng, bạc, trống đồng Đông Sơn 2.700-2.000 năm, cùng các hiện vật, trang phục, đồ gốm, đồ vật trang trí của vua chúa, quan lại và quý tộc qua các triều đại.

Vận động viên, người dân tại TPHCM: 'Đã quá Tổ quốc ơi'

Vận động viên, người dân tại TPHCM: 'Đã quá Tổ quốc ơi'

TPO - Hàng nghìn người đổ về Công viên Bờ sông Sài Gòn để hòa cùng không khí khai mạc Đại hội Thể thao Toàn quốc lần thứ X. Chia sẻ với phóng viên Tiền Phong, các vận động viên, người dân đều hào hứng khi TPHCM đăng cai trở lại đại hội sau 20 năm, kỳ vọng mùa giải thành công.

Hàng nghìn người đổ về Công viên Bờ sông Sài Gòn xem rước đuốc

TPO - Công viên Bờ sông Sài Gòn bừng sáng trong không khí sôi động của Lễ khai mạc Đại hội Thể thao toàn quốc lần thứ X năm 2026. Hàng nghìn khán giả hòa mình vào những màn trình diễn nghệ thuật mãn nhãn, màn diễu hành đầy khí thế của 36 đoàn thể thao và nghi thức rước đuốc, thắp sáng đài lửa Đại hội.

Cả nghìn người diễu hành ở phố cổ Hà Nội

Cả nghìn người diễu hành ở phố cổ Hà Nội

TPO - Sáng 22/11, ngày hội "Bách hoa bộ hành" diễn ra tại khu vực hồ Hoàn Kiếm và phố cổ Hà Nội, đưa những sắc phục Việt xưa trở lại đường phố Thủ đô trong chuỗi hoạt động chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam.

Cảnh sắc Việt Nam qua hàng chục bom tấn điện ảnh trăm tỷ đồng

Cảnh sắc Việt Nam qua hàng chục bom tấn điện ảnh trăm tỷ đồng

TPO - Từ những danh lam thắng cảnh, di sản văn hóa đến phục trang, hiện vật trong các bộ phim, triển lãm “Việt Nam trên màn ảnh” giới thiệu tiềm năng phát triển điện ảnh của 16 tỉnh, thành phố, đồng thời tạo cơ hội kết nối giữa các địa phương, hãng phim và nhà sản xuất trong nước, quốc tế.

Hoa hậu Bảo Ngọc lần thứ ba dự hội nghị khí hậu Liên Hợp Quốc

Hoa hậu Bảo Ngọc lần thứ ba dự hội nghị khí hậu Liên Hợp Quốc

TPO - Sau thành tích Top 6 Miss World 2026, Bảo Ngọc tiếp tục các hoạt động liên quan môi trường và biến đổi khí hậu. Tại COP31 ở Thổ Nhĩ Kỳ, cô dẫn dắt sự kiện về nông nghiệp bền vững, cùng tổ chức tọa đàm về nguồn vốn cho các dự án khí hậu của thanh niên.

Cần Thơ rộn ràng đêm khai hội Oóc Om Bóc - Đua ghe Ngo

Cần Thơ rộn ràng đêm khai hội Oóc Om Bóc - Đua ghe Ngo

TPO - Tối 21/11, tại Công viên 30 Tháng 4 (phường Phú Lợi, TP. Cần Thơ), chương trình nghệ thuật với chủ đề Sắc màu di sản phương Nam diễn ra, chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) và khai mạc Lễ hội Oóc Om Bóc - Đua ghe Ngo TP. Cần Thơ năm 2026.

Chưởng Kim Dung lên màn ảnh nhỏ, Tiểu Long Nữ (Lưu Diệc Phi) và Dương Quá (Huỳnh Hiểu Minh)

Ai còn đọc truyện chưởng Kim Dung?

TP - 15 tác phẩm của Kim Dung vừa được mua bản quyền xuất bản, mở đầu bằng bộ Thiên long bát bộ dự kiến ra mắt tháng 12. Hơn nửa thế kỷ sau cơn sốt kiếm hiệp tại Việt Nam, một số người bắt đầu hoài nghi về sức hút của những pho truyện dài trong đời sống hôm nay.

Đạo diễn Đặng Thái Huyền, Hàm Trần, Khương Ngọc đổ bộ Hải Phòng

Đạo diễn Đặng Thái Huyền, Hàm Trần, Khương Ngọc đổ bộ Hải Phòng

TPO - Dàn đạo diễn nổi danh như Đặng Thái Huyền, Hàm Trần, Khương Ngọc và nhiều nhà sản xuất, diễn viên điện ảnh quy tụ tại Hải Phòng dự Diễn đàn điện ảnh. Phát biểu tại cuộc họp trước thềm diễn đàn chiều 21/11, Phó Chủ tịch UBND TP Hải Phòng cam kết thành phố giảm 20-30% chi phí lưu trú, rút ngắn 50% thủ tục hành chính đối với các đoàn làm phim.