Cao thủ võ sáo

Cao thủ võ sáo
TP - Gọi là cây sáo nhưng đó lại là một món binh khí thực sự. Một cây thiết bảng, nổi tiếng cùng võ sư Trịnh Như Quân ở đất Kinh Bắc. Dân gian kinh ngạc gọi là cây xà beng biết hát.

Món binh khí - nhạc cụ này là hiện thân của ngón võ tài hoa gắn với Thủ lĩnh Đề Thám, là di sản tinh thần thượng võ và tài trí Việt: Bóng trăng Phồn Xương và Thiết địch Thần phong.

Võ sư Trịnh Như Quân say sưa với cây sáo
Võ sư Trịnh Như Quân say sưa với cây sáo

Truyền nhân

Võ sư Trịnh Như Quân đang luyện lại những bài sáo để Tết đến đãi khách. Ông ngồi đó, mắt sáng, miệng rộng, mọi động tác đều có nét tinh nhanh của con nhà võ.

“Tôi rất mê chơi võ sáo vào mùa xuân, dường như lúc đó lòng người dễ xúc động trước thiên nhiên thì phải. Người luyện loại võ này, không biết rung động, không có cảm xúc thì khó mà thành công được” - Võ sư Quân tâm sự.

Võ sư Trịnh Như Quân là con của võ sư Trịnh Như Hiền nổi tiếng một thời. Từ nhỏ, ông đã đam mê luyện võ, lớn lên đi bộ đội, làm công nhân, rồi vào Đoàn Văn nghệ Xung kích.

Từ năm 1990, ông được Sở Thể dục Thể thao Bắc Giang mời làm chuyên gia phát triển đội võ thuật, giảng dạy về võ thuật cho học sinh, từ đó phát hiện tài năng cho các cuộc thi đấu quốc gia, quốc tế.

Trong một lần cùng đoàn điền dã đi sưu tầm các bài võ trên quê hương của cuộc khởi nghĩa Yên Thế, ở bản Rừng Phe, xã Tam Tiến, huyện Yên Thế, ông Quân và đoàn đã được “thỉnh giáo” võ sáo của một truyền nhân, đó là cụ Triệu Quốc Úy.

Cuối năm 1990, ông Quân bỏ nhà, từ giã vợ con vào Rừng Phe bái cụ Úy làm sư phụ. Sau mấy năm khổ luyện, đến năm 1993, ông Quân đã tường tận bài võ sáo mà sư phụ truyền dạy.

Cụ Triệu Quốc Úy năm nay 90 tuổi, người đã truyền dạy “Bóng trăng Phồn Xương” và “Thiết địch Thần phong” cho Trịnh Như Quân, nói: “Cái tay Quân nhỏ thó mà lĩnh hội rất nhanh. Tôi có chết cũng nhắm mắt được rồi. Cả đời lo không tìm được truyền nhân, giờ thì...”.

Trong võ sáo, phải đẩy nghệ thuật biểu diễn sáo sắt đến độ âm thanh và các đường thế tấn công của vũ khí đều như gió, như mây, như bão táp mưa sa. Khi phát triển môn võ, ông Quân cũng dẫn các học trò của mình vào Rừng Phe bái tổ và thăm lão võ sư Triệu Quốc Úy.

Tương truyền “Bóng trăng Phồn Xương” là ngón võ sở trường và đam mê của Hoàng Hoa Thám - hùm xám Yên Thế. Được truyền lại, cụ Úy đã dày công tu luyện phát triển “Thiết địch Thần phong” làm nó tỏa sáng.

Sáng tạo sáo sắt

Khi chưa gặp võ sư Trịnh Như Quân, nghe đồn đất Kinh Bắc có một người làm ra những cây sáo sắt to và nặng, được mệnh danh là cây xà beng biết hát, tôi không tin. Đến khi gặp ông ở thành phố Bắc Giang và mục sở thị cây sáo của ông thì tôi mới ngã ngửa. Võ sư Trịnh Như Quân năm nay đã 59 tuổi nhưng vẫn mê võ sáo đến độ quên ăn, ngủ.

Thi thoảng, cảm hứng bất chợt thôi thúc, giữa đêm, ông ngồi dậy thổi sáo như người bị ám. Tiếng sáo mê mị, du dương trầm bổng, lúc khoan thai như suối chảy, lúc gấp gáp, mạnh mẽ như một đường quyền đầy biến ảo.

Võ sư Trịnh Như Quân cho biết: “Sau nhiều ngày nghiên cứu võ sáo, có ngón nghề rồi, tôi nghĩ nên chế tạo những cây sáo sắt to lớn, đẩy nghệ thuật võ sáo lên một bậc. Việc chế tạo sáo sắt nặng là sự bất chấp những nguyên tắc thông thường về chế tạo nhạc cụ. Sáo sắt của tôi chưa có tên trong từ điển nhạc cụ”.

Tôi hỏi: “Tại sao không phải là những chất liệu khác như đồng, nhôm mà lại là sắt?”. Ông Quân giải thích: “Tôi đã thử làm trên nhiều chất liệu và đúc rút ra, chỉ có sắt mới thích hợp để chế tạo. Ngoài việc là một thứ kim loại nặng, rất thích hợp dùng làm vũ khí ra, nó còn cho âm thanh rất chuẩn, sáo đúng là sáo”.

Ông Quân mang “gia tài” của mình cho bạn bè xem và biểu diễn. Một cây sáo có tên “Tiêu Tương”, dài 1,6m, nặng 4kg; một cây tên “Cõi Thiên Thai” nặng 3,5kg; một cây tên “Giọt Mưa Thu” nhỏ hơn.

Nâng niu cây sáo trên tay, võ sư nói: “Tôi đặt người ta làm cho cái thân sáo ở một làng luyện có tiếng, rồi vật vã rèn giũa những cái xà beng đó thành cây sáo thật, có âm thanh rất chuẩn. Tay tôi phồng rộp, tứa máu để chạm khắc, nhưng thấy rất vui”.

“Bóng trăng Phồn Xương” diễn tả cảnh trời mây non nước đẹp đẽ và khát vọng của người võ sĩ: Tự do.

Tiếng nhạc là nỗi lòng của người thổi, nó cảnh báo với đối phương rằng: Người trước mặt không dễ bị khuất phục.

“Bóng trăng Phồn Xương” có sáu thế tấn, 53 chiêu thức cao siêu nhất của võ thuật, 13 đặc dị kiếm pháp.

Tất cả được biến hóa để tạo sức công phá cho sáo sắt. Mọi người kinh hoàng khi võ sư Quân dùng sáo bổ vào chồng gạch cao, tất cả tan tành.

Ông cho biết thêm: “Cây sáo khổng lồ của tôi có thể hòa nhạc điện tử, đáp ứng tốt được các tiêu chuẩn âm nhạc quốc tế và đã được thẩm định qua nhiều kỳ biểu diễn”.

Những chữ nho khắc trên thân sáo như “Cõi Thiên thai”; “Thiết địch Thần công” và hình chim hạc giống như hình chim trên trống đồng..., võ sư Quân phải nhờ đến sự tư vấn của ông Trần Văn Lạng, Giám đốc Bảo tàng thành phố Bắc Giang.

Còn việc đục lỗ cho sáo thì ông nhờ đến sự giúp đỡ của ông Nguyễn Quốc Vệ, người từng đục khắc bia ở Văn Miếu - Quốc Tử Giám (Hà Nội). Ông Vệ cảm phục tài năng của võ sư Trịnh Như Quân, nên đã khắc tặng ông chữ “Phụng” với nghĩa chính: Con người là chủ của thiên nhiên, phải phụng sự theo ý trời mới có thể điều khiển được cây sáo sắt, một khí cụ của trời đất, cũng là để phụng sự nhân dân.

Để tặng bạn bè, người võ sư biểu diễn bài “Bóng trăng Phồn Xương” với những đường quyền biến ảo, vừa lạnh ngắt, vừa hồ hởi. “Bóng trăng Phồn Xương” được biểu diễn như sau: Người võ sĩ cầm hờ sáo trên tay, đứng thế hạc tấn, ngón tay trỏ như mỏ hạc ngước hờ lên trời, ý rằng trăng đang mơ màng sáng. Rồi chàng chuyển thế trảo mã tấn, mắt nhìn đất, người khom, tay khua nhẹ trong không gian, như đang thưởng nguyệt bên hồ nước.

Kết hợp vừa đánh vừa thổi sáo, ông “khiển” cây sáo một cách linh hoạt, cứ như còn ở tuổi 30. “Bóng trăng Phồn Xương” diễn tả cảnh trời mây non nước đẹp đẽ và khát vọng của người võ sĩ: Tự do. Tiếng sáo cất lên, thể hiện khí lực và nội công thâm hậu.

Tiếng nhạc là nỗi lòng của người thổi, nó cảnh báo với đối phương rằng: Người trước mặt không dễ bị khuất phục. “Bóng trăng Phồn Xương” có sáu thế tấn, 53 chiêu thức cao siêu nhất của võ thuật, 13 đặc dị kiếm pháp. Tất cả được biến hóa để tạo sức công phá cho sáo sắt. Mọi người kinh hoàng khi võ sư Quân dùng sáo bổ vào chồng gạch cao, tất cả tan tành.

Ngoài ra, “Bóng trăng Phồn Xương” còn hội tụ những tinh hoa về âm nhạc dân tộc. Ở tầng cao, âm thanh phát ra mạnh mẽ, thách thức đối thủ. Ở tầng thấp, nó da diết, khắc khoải, thể hiện tình người. Nói chung, võ sáo biến hóa khôn lường.

Người bình thường, chỉ cần đưa được cây sáo lên ngang miệng được bốn phút đã là khỏe. Nhưng võ sư Quân thì đủ sức thổi hết bài này đến bài khác.

Trong nhiều năm qua ông đã tập đủ cả Tân cổ giao duyên, nhạc tiền chiến… Tiếng sáo ngân lên bài Giọt mưa thu da diết: “Giọt mưa thu/ thánh thót rơi/ trời lắng u hoài/ mây hắt hiu ngừng trôi...”. Nhìn bàn tay chai sạn của ông, tôi hiểu, ngoài nội công thâm hậu ra, đôi tay của ông đã biết “học” cách điều khiển cây sáo rất uyển chuyển.

Chu du với sáo

Tháng sáu năm 2008, bộ phim tài liệu “Võ sáo đất Kinh Bắc” nói về võ sư Trịnh Như Quân đã đoạt giải nhì Liên hoan phim Quốc tế. Tháng tám năm 2008, võ sư biểu diễn trong Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh (đường Nguyễn Phong Sắc, Hà Nội) và được tặng danh hiệu “Kỳ sáo Kinh Bắc”.

Theo võ sư, để đạt đến trình độ tuyệt kỹ của “Bóng trăng Phồn Xương”, người học phải có sức khỏe dẻo dai, thân hình cường tráng và phải có một trình độ hiểu biết về âm nhạc. Các đệ tử của ông như Tô Hồng, Nguyễn Quý Toàn đã thành danh trong giới võ thuật nhưng để thể hiện âm nhạc trong võ thì vẫn chưa đạt.

Giờ đây, trong căn phòng riêng, ông Quân vẫn dày công nghiên cứu từng ca khúc, nắn sửa từng thế võ và sáng sáng chiều chiều tiếng sáo sắt lại réo rắt vang lên.

Thi thoảng, ông lại bỏ hai cây sáo sắt vào bao, đeo như đeo súng đi biểu diễn. Đôi lần, đến một vài cơ quan, ông bị bảo vệ giữ lại vì nghĩ ông mang theo súng. Đến khi cây sáo được rút ra thì đôi bên bắt tay nhau cười xòa.

Là người ham vui, nên ông sẵn sàng biểu diễn cho bà con ở nơi đồng ruộng, bìa rừng hoặc trong hang động. Ông ước mình có thể mang cây sáo đi khắp nơi, đến tận các vùng hải đảo để biểu diễn võ nghệ, cho mọi người biết rằng võ sáo Yên Thế còn truyền nhân, và bí kíp võ công của tổ tiên vẫn rất cần những người truyền nhân tâm huyết.

Được đi biểu diễn là niềm vui của võ sư Trịnh Như Quân. Ông mong muốn truyền dạy thêm cho nhiều học trò nữa, vì rèn võ sáo cũng là rèn tính khảng khái, cương trực, rèn cái đức độ, lòng yêu nghệ thuật và tính nhẫn nại của con người. Ông vẫn còn thích sáng tạo thêm nhiều cây sáo khác, để làm giàu thêm kho tàng của mình. Ông tiễn tôi bằng bài Đêm đông...

Bài võ sáo “Bóng trăng Phồn Xương” của Nghĩa quân Yên Thế (do cụ Đề Thám lãnh đạo trong suốt 30 năm 1883 - 1913) nổi tiếng từ bấy đến nay. Sau khi cuộc khởi nghĩa thất bại, bài võ sáo này tưởng cũng theo đó mà tan.

Mãi đến năm 1990, Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch Bắc Giang cử người đi tìm lại những bài võ sáo cổ truyền đất Yên Thế. Người ta vui mừng khi bài võ sáo vẫn được cụ Triệu Quốc Úy gìn giữ.

Sau khi xem biểu diễn, võ sư Trịnh Như Quân bị hút hồn và ông đã quyết học lại bài võ này. Không những thế, ông còn sáng tạo ra những cây sáo mới.

Cùng chuyên mục

Khi sứ giả hoang dã trở về: Anh 'lâm tặc' thương nàng mũi hếch…

Khi sứ giả hoang dã trở về: Anh 'lâm tặc' thương nàng mũi hếch…

TPO - Một ngày đẹp trời, nhà bảo tồn Chu Xuân Cảnh (quản lý dự án bảo tồn voọc mũi hếch, thuộc Tổ chức Bảo tồn Động thực vật Quốc tế - FFI) rủ tôi đi chụp ảnh 'những cô nàng ăn hoa nghiến thơm' trên đỉnh núi Khau Ca, thuộc VQG Du Già - Cao nguyên đá Đồng Văn, tỉnh Tuyên Quang. Lái xe gần chục tiếng đồng hồ từ Hà Nội, đi bộ thêm 4 tiếng vượt rừng, núi đá, lội qua nhiều con suối nước lạnh nữa mới tới được khu nhà sàn nhỏ của đội bảo vệ voọc mũi hếch thuộc xã Tùng Bá.

Khi 'sứ giả hoang dã' trở về - Bài 2: Bí mật của đội 'ngự lâm quân' bảo vệ 'nữ hoàng'

Khi 'sứ giả hoang dã' trở về - Bài 2: Bí mật của đội 'ngự lâm quân' bảo vệ 'nữ hoàng'

TPO - Tại sao rừng già thâm u bất tận lại vắng bóng thú hoang, còn góc núi nhô ra biển (bán đảo Sơn Trà, Đà Nẵng), vây quanh bởi hải cảng và đô thị sầm uất, lại giữ được đàn voọc ngũ sắc đông nhất trên thế giới? Bí quyết nằm ở sự quyết liệt, tính bài bản của những 'vệ sỹ' bảo vệ 'nữ hoàng' linh trưởng.

Bãi sậy sông Đầm là mái nhà yên bình của nhiều loài chim, trong đó có cả cò nhạn Ảnh: Đ.T

Về nơi đàn cò ở lại

TP - Có một nơi mà bao năm qua đàn cò hàng ngàn con chọn làm nhà, sáng chiều sải cánh tự do kiếm ăn, tối về ngủ bên rặng dừa mà chẳng mảy may lo bị bẫy bắt. Nơi ấy là bãi sậy sông Đầm (thuộc phường Bàn Thạch, thành phố Đà Nẵng).

Tượng đài Nguyễn Tất Thành – Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Trường Quốc học Huế Ảnh: QH Huế

130 năm trường Quốc học Huế: Ngôi trường của tuấn kiệt, anh thư

TP - Trong nhiều lần trò chuyện với thạc sĩ Sử học Nguyễn Đình Dũng, người từng dạy môn lịch sử ở Đại học Huế và cũng từng công tác tại Bảo tàng Hồ Chí Minh TP Huế, thường nghe anh nói rằng: “Trường Quốc học Huế là ngôi trường vĩ đại, là chiếc nôi đào tạo lớp lớp hiền tài đóng góp rất lớn cho lịch sử đất nước. Họ đích thực là những tuấn kiệt, anh thư. Trong đó có vai trò đặc biệt quan trọng của người học sinh Nguyễn Sinh Côn, sau này là Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại”.

Rắn độc và rừng hoang đã 'bỏ bùa' họ như thế đó

Rắn độc và rừng hoang đã 'bỏ bùa' họ như thế đó

TPO - Suốt nhiều năm, thỉnh thoảng tôi vẫn được những vị khách phương xa, trong đó có cả khách Âu - Mỹ, nhờ dẫn đến những khu nhà hàng đặc sản thịt rắn như Lệ Mật để “thử món lạ”. Có những nhà báo châu Âu quyết tâm trải nghiệm đến cùng, giá cả chẳng thành vấn đề, cứ như thể đã đặt chân đến Hà Nội mà chưa nếm thịt rắn thì chuyến đi vẫn còn thiếu một điều gì đó. Vậy mà, khi tận mắt thấy quả tim rắn vẫn còn đập trong chiếc cốc thủy tinh, bên cạnh là thứ tiết đỏ au được khuấy bằng một cọng sả trắng nõn, không ít người bỗng chốc đổi ý. Họ lịch sự xin phép được dừng lại ở mức “chiêm ngưỡng”, nhường phần “thưởng thức” cho những người can đảm hơn.

Ông Nguyễn Hồng Quang tỉ mỉ, chăm chút từng sản phẩm mới

Khắc khoải về làng gốm cổ Hương Canh

TP - Từng có gần 400 hộ làm nghề, gốm Hương Canh (xã Bình Nguyên, tỉnh Phú Thọ) nay chỉ còn 4 hộ bền bỉ giữ lửa cho nghề gốm cổ. Được tạo nên từ nguồn đất trầm tích đặc biệt của địa phương, dòng gốm sành không men nổi tiếng bởi độ bền chắc và sắc màu trầm mộc mạc đang đối mặt với những khó khăn về đầu ra và nguy cơ thiếu người kế nghiệp.

Anh Lưu Quang Hà bên sản phẩm bê tông nghệ thuật của Công ty

'Chúa chổm' xứ Tuyên đúc nên cơ nghiệp

TP - Lưu Quang Hà vừa rời giảng đường đại học, bước chân khởi nghiệp liền bị quỵt tiền, phải vay nặng lãi để sống. Ở nhà, bố mắc ung thư phổi, gia đình khánh kiệt, khiến anh Hà nhiều đêm bật khóc. Nhưng rồi, anh đứng dậy, gây dựng công ty chuyên làm sản phẩm bê tông nghệ thuật – ngành nghề mà anh được học, doanh thu tiền tỷ, tạo việc làm cho gần 20 lao động. Anh còn là Bí thư Chi đoàn ở tổ dân phố.

Công an cơ sở tuyên truyền, vận động người dân xóa bỏ hủ tục nghi kỵ “cầm đồ thuốc độc” Ảnh: NN

'Bóng ma đồ độc' ám ảnh vùng cao Quảng Ngãi

TP - Ở một số bản làng miền núi Quảng Ngãi, hủ tục nghi kỵ “cầm đồ thuốc độc” vẫn âm ỉ tồn tại, len vào những mâu thuẫn đời thường, những cơn bệnh chưa được lý giải bằng khoa học. Từ một lời phán của thầy cúng, hàng xóm có thể thành kẻ thù, người vô tội bị cô lập, đánh đập, thậm chí mất mạng.

Cán bộ Trạm Y tế xã Buôn Đôn đi bộ đến từng hộ dân tại buôn Đrăng Phốk để tiêm vắc xin cho trẻ

'Cõng' vắc xin tìm trẻ giữa đại ngàn

TP - Không để người dân vất vả đưa con đến trạm y tế, vào ngày 16 hằng tháng, cán bộ y tế xã vùng xa tỉnh Đắk Lắk vượt hơn 20km đường rừng đều đặn mang vắc xin vào tận buôn. Chuyến đi của họ đã mang thêm một lớp bảo vệ đến với những đứa trẻ nơi vùng lõi rừng, từng ngày rút ngắn giữa dịch vụ y tế và người dân.

Giếng cổ được người dân tự hào giới thiệu với khách đến thăm đảo

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

TP - Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm.

Cựu chiến binh Nguyễn Duy Kháng và cô giáo HươngẢnh: Lê Văn Chương

Những người lính ở lại núi Dàng-Bài cuối: Trái tim cô giáo trẻ dành trọn tiếng "tít te"

TP - Tháng 2/1970, bên dòng sông Vệ (Hành Thịnh, Quảng Ngãi), những chiếc HU-1A còn gọi là tàu rọ liên tục quần đảo, gầm rít trên bầu trời. Giữa khói lửa chiến tranh, trái tim một cô giáo trẻ lại bị cuốn vào âm thanh “tít te” không ngừng của một cậu lính thông tin quê Thái Bình. “Cái này bí mật, không thể giải thích” – chàng lính Nguyễn Duy Kháng mỉm cười nói với cô giáo Nguyễn Thị Thanh Hương về công việc của mình.