Đứa trẻ Mỹ Lai Kỳ 3: 40 năm lặng lẽ

Đứa trẻ Mỹ Lai Kỳ 3: 40 năm lặng lẽ
TP - Tôi viết những dòng hồi ký này, cũng là thông điệp đến một vài người trong số 130 lính Mỹ.

 > Đứa trẻ Mỹ Lai - Kỳ 2: Sống sót

Hai anh em Đức - Hà trên vị trí bức ảnh lịch sử 43 năm trước Ảnh: Trương Duy Nhất
Hai anh em Đức - Hà trên vị trí bức ảnh lịch sử 43 năm trước Ảnh: Trương Duy Nhất.

Chiếc quần dài đầu tiên

Ngày 30-4-1975, quê hương giải phóng. Hòa bình trở lại, tất cả dân quê tôi vui mừng như hội. Chị Mỹ, em Hà cùng ngoại tôi không biết lúc đó nghĩ gì. Còn tôi, như kẻ mất hồn. Tôi đến rất nhiều nhà, những ai có người thân đi tập kết hay chiến dịch trở về, dù đã biết ba mình 6 năm rồi khuất núi, nhưng trong tôi ngày ấy mơ tưởng ba vẫn còn, biết đâu tin xưa không thực, trong bao người trở lại từ các chiến trường khốc liệt biết đâu có ba.

Tôi đứng khá xa và nhỏ lệ khi nhìn ông Hộ ôm Hồng bạn tôi ngày trở lại sau bao năm xa cách. Hồng là con trai của ông. Chú Phan Thế Mạnh, bạn cùng đơn vị của ba tôi vỗ về an ủi: Ba của con hy sinh rất anh dũng, bị Mỹ bắn chết khi đang làm công tác cứu thương cho đồng đội.

Cũng năm ấy tôi vào lớp 6, được chuyển cấp, từ Sơn Hội lên Sơn Thành học cấp 2. Niềm vui sướng và mong mỏi từ lâu của tôi. Nhưng ngay ngày đầu tiên nhập học, tôi bị đuổi ra khỏi lớp: “Trò Đức vô kỷ luật, không mặc quần dài khi đi học”. Tôi khóc thật nhiều và tủi thân lắm.

Tôi có quần dài đâu mà mặc? Dì Tám thấy vậy chạy về nhà lục tìm trong tủ của người dượng quá cố từ năm 1973, may quá trong tủ còn tìm được một chiếc quần kaki dài màu đen. Dì Tám đưa cho dì Út sửa lại bằng tay để tôi mặc đi học. Chiếc quần dài đầu đời của tôi có được là vậy.

Cô giáo người thị xã Quảng Ngãi đã đuổi tôi trong tiết học thứ ba sau đó đã bật khóc, khi biết lý do “vô kỷ luật” của tôi...

Lãng quên

Đầu năm 1970, sau khi nhận tin ba mất khoảng 3 tuần, có hai du kích từ Sơn Mỹ đến nhà ngoại vào ban đêm. Một người chị em tôi quen lắm, con của ông bà Bốn Tương ở gần nhà tôi bên thôn Mỹ Lai. Họ nói với ngoại rằng muốn dẫn ba chị em tôi trở lại Sơn Mỹ, rồi đưa chúng tôi ra Bắc học để sau này phục vụ công tác lên án giặc Mỹ. Ngoại lắc đầu. Bà nói với họ rằng bà không muốn mất luôn ba đứa cháu thân yêu, vì thời gian này Sơn Mỹ hoặc miền Bắc chiến tranh đều khốc liệt lắm.

Ronald Haeberle và Trần Văn Đức trên “con đường thảm sát”
Ronald Haeberle và Trần Văn Đức trên “con đường thảm sát”.

Đó là lần đầu tiên và duy nhất mà chị em chúng tôi đón nhận được sự quan tâm. Từ bấy đến giờ hơn 40 năm, chúng tôi không có lời hỏi thăm nào nữa, dù chỉ là một lần dự lễ tưởng niệm ngày 16-3 bi thương. Tên mẹ của chúng tôi cũng bị khắc sai trên bia trong đại sảnh nhà trưng bày, mới sửa lại tháng 6-2009 qua bao nhiêu lần khó khăn khiếu nại. Ngay hai anh em tôi trong bức ảnh cũng bị người ta cho rằng đã chết...

Khi nhìn tấm hình người mẹ yêu thương của tôi, bà Nguyễn Thị Tẩu nằm chết, miệng còn ngậm vành nón, chắc hẳn bao tên sát nhân sẽ nhận ra, tên lính nào đã nã súng bắn bà? Hoặc Ronald Haeberle sẽ biết điều đó và ắt hẳn họ sẽ kinh ngạc hơn, khi biết bà mẹ Nguyễn Thị Tẩu kia đã cứu được hai đứa con trong giây phút cuối đời, điều không phải ai cũng làm được. Và càng kinh ngạc hơn, chỉ ở Tháp Canh, dưới đống xác người, có ba đứa bé 9 tuổi, 7 tuổi và 14 tháng còn sống và sống đến hôm nay.

Vì một vài lý do khách quan nên tôi viết những dòng hồi ký này. Đôi lúc nó cũng là thông điệp đến tay một vài người trong số 130 lính Mỹ và những “lãnh đạo, chỉ huy” của những Ernnest Medina, William Calley, Oran K. Henderson, Samuel W. Koster, Eugene Kotouc... mà 4 tiếng đồng hồ sáng 16-3-1968 từng xả súng sát hại 504 dân lành vô tội quê tôi, gây nên bao thảm cảnh tang thương cho gia đình của họ, bao đứa trẻ mồ côi phải gánh chịu một cuộc đời bất hạnh, bao người già không còn nơi nương tựa.

Vậy mà hơn 40 năm rồi, họ vẫn lẩn tránh, chưa lần nào trở lại “làng hồng” (Pinkville), họ vẫn lẩn tránh chính họ và những gì tang thương nhất mà họ đã gây ra. Nhưng chắc rằng họ sẽ phải nói với con cháu họ nếu đang trong quân ngũ rằng: Đừng bao giờ lập lại “vụ thảm sát Mỹ Lai” ở bất cứ nơi nào trên quả đất này.

Việt Nam và quốc tế, hàng ngàn nhà báo, các đoàn làm phim, thậm chí Pinkville và Oliver Stone cũng chỉ làm việc với ban lãnh đạo nhà chứng tích hoặc thông dịch viên. Bức tường nhà chứng tích không cao lắm, nhưng nó đủ ngăn cách hai bề mặt của cuộc đời. Số phận dường như vẫn nghiệt ngã và bất hạnh với những người còn sống sót?

Ronald Haeberle và Trần Văn Đức trước tượng đài Sơn Mỹ
Ronald Haeberle và Trần Văn Đức trước tượng đài Sơn Mỹ.

Qua đây, tôi xin cám ơn ông Ronald Haeberle. Ông đã chụp được tấm hình mẹ tôi, bà Nguyễn Thị Tẩu, dù dân Sơn Mỹ vẫn còn trăn trở rất nhiều về những tấm hình của ông, như hai tấm hình của 4 đứa bé này, 2 đứa bé nào bị lính Mỹ bắn tan xác sau khi ông chụp hình? Tấm hình màu ông chụp 2 đứa bé nằm trên đường, có phải ông chụp từ trên trực thăng? Sau đó không lâu ông vẫn dùng máy này chụp hình bà Nguyễn Thị Tẩu, người đàn bà chết miệng còn ngậm chiếc nón lá kia?

Thực tế nếu không có những tấm hình của ông, vụ thảm sát Sơn Mỹ sáng 16-3-1968 ấy khó có thể làm sáng tỏ được, cho dù Hugh Thompson, Lawrence Colburn, và Ron Ridenhour, Seymour Hersh và William R. Peers có cố gắng đến đâu, nhưng thiếu bao tấm hình tang thương kia thì Chính phủ Mỹ vẫn không chấp nhận đó là vụ thảm sát (Massacre).

Tôi - Trần Văn Đức, nạn nhân sống sót ở Mỹ Lai sáng 16-3-1968, xin đại diện cho một số bà con sống sót ở Mỹ Lai mà tôi được phép thay mặt, gửi tới ông lời cám ơn chân thành nhất, mãi mãi tri ân và xin chúc ông cùng gia đình dồi dào sức khỏe, vạn an...!

Vĩ thanh

“Cậu bé nhân chứng Mỹ Lai” Trần Văn Đức đã chủ động tìm kiếm và liên lạc để gặp được Lawrence Colburn, người xạ thủ trên chiếc trực thăng thuộc đại đội Charlie, người đã bất lực khi cố cứu mẹ Đức.

Theo lời kể của Lawrence Colburn, khi ấy ông và phi công trực thăng Hugh Thompson bay trên đống xác người. Phát hiện một phụ nữ bị thương nặng (chính là bà Chín Tẩu, mẹ của Đức), họ định quay lại để đưa bà đi cấp cứu, thì một lính Mỹ đã bắn vào đầu bà... Và sau này là hai cuộc gặp của Đức với Ronald Haeberle, tác giả những bức ảnh Mỹ Lai nổi tiếng, cũng là người chứng kiến cái chết của mẹ anh.

Trong nhiều thư gửi về cho tôi, Đức tiết lộ anh từng chủ động tìm kiếm thông tin bắt liên lạc với hi vọng gặp được những người lính trong đại đội Charlie ngày ấy, đặc biệt là người lính bắn chết mẹ anh. Tuy nhiên, mọi cố gắng đến nay vẫn chưa nhận được tín hiệu khả quan nào.

“Anh có tin là một ngày nào đấy sẽ gặp được người bắn chết mẹ mình ?”, tôi hỏi. Đức bảo: “Tin chứ, cũng gần nửa thế kỷ rồi, tôi tìm gặp không phải để trút hận thù. Tôi đang cố gắng và hi vọng sẽ có được cuộc “hội ngộ” đặc biệt này”.

Đó mới là cuộc “hội ngộ” có một không hai trong lịch sử, và tôi cũng như Đức đang ngóng trông, hi vọng (Trương Duy Nhất).

Cùng chuyên mục

Cựu chiến binh Nguyễn Duy Kháng và cô giáo HươngẢnh: Lê Văn Chương

Những người lính ở lại núi Dàng-Bài cuối: Trái tim cô giáo trẻ dành trọn tiếng "tít te"

TP - Tháng 2/1970, bên dòng sông Vệ (Hành Thịnh, Quảng Ngãi), những chiếc HU-1A còn gọi là tàu rọ liên tục quần đảo, gầm rít trên bầu trời. Giữa khói lửa chiến tranh, trái tim một cô giáo trẻ lại bị cuốn vào âm thanh “tít te” không ngừng của một cậu lính thông tin quê Thái Bình. “Cái này bí mật, không thể giải thích” – chàng lính Nguyễn Duy Kháng mỉm cười nói với cô giáo Nguyễn Thị Thanh Hương về công việc của mình.

Cựu chiến binh Lại Vũ Yên và bà Nguyễn Thị Bè, mối tình và đám cưới trong chiến tranh, giờ đây đã hơn 50 năm Ảnh: Lê Văn Chương

Những người lính ở lại núi Dàng-Bài 2: Mối tình người lính quân y và nữ du kích

TP - Trước năm 1975, địch xem xã Hành Thịnh là một trong những cái gai rất khó nhổ. Bởi đây là một xã đồng bằng của Quảng Ngãi nhưng lại có rất nhiều ngọn núi: núi Dàng, núi Đuôi Chuột, núi Rố, núi Gò Đồn, núi và rừng Ông Đương, gò Rú. Địa thế hiểm trở vốn là lợi thế của quân giải phóng và là vùng đất chết đối với quân đội chính quyền Sài Gòn. Y sĩ Lại Vũ Yên đã trải qua những ngày gian nan tại đây, sau đó kết hôn với cô du kích…

 Ông Trương Minh Hải, Tổ trưởng Tổ cộng đồng bảo vệ nguồn lợi thủy sản phường Hồng Ngự chăm sóc đàn cá tự nhiên Ảnh: Hoà Hội

'Ngôi nhà' của đàn cá trên sông Tiền

TP - Xuất phát từ ý tưởng giữ cá lại với dòng sông, người dân vùng đầu nguồn Hồng Ngự (Đồng Tháp) đã biến đoạn bờ kè bình dị thành “bến đỗ an toàn” của đàn cá hàng nghìn con. Cá được cho ăn, bảo vệ và sinh trưởng tự nhiên. Mô hình độc đáo này không chỉ góp phần bảo vệ nguồn lợi thủy sản mà còn đánh thức tình yêu thiên nhiên trong cộng đồng.

Chiến dịch 500 ngày đêm đang được tổ chức tại nghĩa trang liệt sĩ Hành Thịnh, xã Đình Cương. Trong số các liệt sĩ nằm lại, có nhiều người là đồng đội của vợ chồng ông Tân Ảnh: Lê Văn Chương

Những người lính ở lại núi Dàng: Mối tình lính DKB và cô y tá

TP - Cách đây hơn nửa thế kỷ, khi đất nước hòa bình, hầu hết những người lính gác lại súng gươm để trở về với quê nhà, mang theo ký ức của một thời hoa lửa. Thế nhưng, tại xã Hành Thịnh (nay là xã Đình Cương) nằm dưới chân núi Dàng- vùng căn cứ cách mạng của Quảng Ngãi, vẫn có những người lính ở lại. Đầu tháng 9 này, họ đang lặng lẽ dõi theo từng nhát cuốc của Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ đang thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm.

Phiên chợ Sâm Ngọc Linh và dược liệu được tổ chức đều đặn mỗi tháng ở phố du lịch sầm uất của Đà Nẵng Ảnh: Giang Thanh

Quà quê kể chuyện Đà Nẵng

TP - Một tấm chiếu cói kể chuyện làng nghề, chai tinh dầu kể chuyện vùng dược liệu hay món đặc sản kể chuyện miền quê. Khi những món “quà quê” được đặt trong không gian trải nghiệm du lịch, câu chuyện về Đà Nẵng có cơ hội chạm vào du khách và theo họ đi xa hơn.

Gom rác đổi cháo sáng

Gom rác đổi cháo sáng

TPO - Từ những chai nhựa, vỏ lon, giấy vụn được gom lại từ mỗi gia đình, người dân xã Nghĩa Giang (tỉnh Quảng Ngãi) có thể đổi lấy cháo nóng. Những thứ từng bị xem là rác bỏ đi đang được biến thành nguồn quỹ để sẻ chia với người khó khăn.

Khát vọng hồi sinh nghề xưa của người trẻ Quảng Ngãi

Khát vọng hồi sinh nghề xưa của người trẻ Quảng Ngãi

TP - Từ những luống dâu ven sông Trà Khúc đến lò mật mía đỏ lửa, nhiều người trẻ ở Quảng Ngãi đang tìm cách đưa nghề truyền thống trở lại đời sống bằng tư duy mới. Không chỉ giữ nghề của cha ông, họ còn từng bước biến những giá trị văn hóa thành sản phẩm hàng hóa, tạo sinh kế và mở ra hướng phát triển mới cho quê hương.

Cồn Thanh Long trước lựa chọn nghiệt ngã: Giữ cồn hay đưa dân vào bờ?

Cồn Thanh Long trước lựa chọn nghiệt ngã: Giữ cồn hay đưa dân vào bờ?

TPO - Từ câu chuyện chực chờ bị ‘xóa sổ’ của cồn Thanh Long ở Vĩnh Long do sạt lở đã ngoài tầm kiểm soát, cho thấy giải pháp chống sạt lở cho vùng Đồng bằng sông Cửu Long đang trở nên cấp bách, tốn kém. Đặc biệt, việc giảm khai thác cát sông đang ngày càng cần thiết để giảm sạt lở, xâm thực đất đai trù phú của vùng đồng bằng này.

Concert Thanh xuân thu hút khoảng 2 vạn bạn trẻ Ảnh: Như Ý

Chạm vào kí ức

TP - Vệt nắng chiều lóa trên những huân chương của cha nơi bức tường cũ, bừng lên trong tôi màu bất diệt của thanh xuân - sự tận hiến mãi mãi tuổi đôi mươi mà thời gian là kẻ đứng rìa. Và đêm nay, giữa sóng cuộn của tuổi trẻ, một lần nữa tôi cúi đầu tri ân. Đó là giai điệu giao hòa mang tên tình yêu Tổ quốc trong đêm Thanh xuân…

Mùa sạt lở bên dòng Cửa Lớn

Mùa sạt lở bên dòng Cửa Lớn

TPO - Mỗi mùa mưa, lũ về, những hộ dân sống ven sông Cửa Lớn, đoạn qua xã Đất Mới, tỉnh Cà Mau lại phải sống thấp thỏm với sạt lở. Có căn nhà bị “hà bá” nuốt trọn chỉ trong một đêm, có con đường bị dòng nước ngoạm mất, người dân phải tự tháo dỡ nhà, dựng cầu tạm để có lối đi.

Huyền thoại võ sáo dưới bóng trăng Phồn Xương

Huyền thoại võ sáo dưới bóng trăng Phồn Xương

TP - Dưới bóng trăng Phồn Xương, tiếng sáo sắt “Thiết địch thần phong” từng gắn với những năm tháng khởi nghĩa Yên Thế (tỉnh Bắc Ninh), nay đang được đánh thức, đưa võ sáo từ ký ức lịch sử trở thành di sản phát triển du lịch.

Tàu sân bay Mỹ USS George Washington trên vịnh Đà NẵngẢnh: Nguyễn Thành

Bất ngờ lời chào tiếng Việt trên tàu sân bay Mỹ

TP - Từ biển khơi, giữa tiếng sóng, tiếng động cơ và những mệnh lệnh bằng tiếng Anh, bất ngờ một giọng nữ cất lên qua bộ đàm tàu Pilot của Hoa tiêu hàng hải: “Xin chào các Hoa tiêu Việt Nam. Tôi người gốc Việt, chúng ta có thể trao đổi bằng tiếng Việt”. Khoảnh khắc ấy khiến những người có mặt trên tàu hoa tiêu không khỏi bất ngờ, thích thú và xúc động.

Hàng trăm điểm sạt lở mới, nhiều nơi ở Cần Thơ ‘báo động đỏ’

Hàng trăm điểm sạt lở mới, nhiều nơi ở Cần Thơ ‘báo động đỏ’

TPO - Dọc từ cửa biển cuối sông Hậu vào sâu trong đất liền, những vết sạt lở đang ngày một dài thêm. Rừng phòng hộ bị sóng biển cuốn đi, thân đê trơ trọi trước con nước. Ven sông, đường làng sụp xuống từng mảng, người dân thấp thỏm mỗi đêm vì không biết đất dưới chân mình sẽ biến mất lúc nào.

Đồng bào vui mừng khi thấy ngôi trường khang trang mọc lên giữa núi rừng Ảnh: Lê Văn Chương

Xây trường liên cấp giữa đại ngàn Trường Sơn-Bài cuối: Niềm vui trường mới

TP - Đã qua rồi thời những cậu học trò nhỏ Giẻ Triêng, Cơ Tu phải đùm cơm mì nướng, đi bộ ròng rã 7 ngày đêm băng qua những cánh rừng rình rập thú dữ để đến trường. Hôm nay, giữa những ngọn núi mờ sương của dãy Trường Sơn, một “mái ấm tri thức” bề thế đang mọc lên trong giọt mồ hôi của những người lính áo xanh và niềm tin son sắt của dân bản.

Cồn Hô oằn mình trong cơn ‘đói đất’ của hà bá

Cồn Hô oằn mình trong cơn ‘đói đất’ của hà bá

TPO - Căn nhà tình nghĩa xây kiên cố, sau 1 đêm chỉ còn một phần tường gạch nằm chênh vênh bên mép nước. Cả một cơ ngơi gần chục công đất ‘bốc hơi’ không còn dấu vết, thực tế đang diễn ra ở Cồn Hô (xã Nhị Long, tỉnh Vĩnh Long) do sạt lở. Buộc những người nông dân trên cồn phải lựa chọn tháo chạy hay đánh cược mạng sống để trụ lại.