Đứa trẻ Mỹ Lai Kỳ 3: 40 năm lặng lẽ

Đứa trẻ Mỹ Lai Kỳ 3: 40 năm lặng lẽ
TP - Tôi viết những dòng hồi ký này, cũng là thông điệp đến một vài người trong số 130 lính Mỹ.

 > Đứa trẻ Mỹ Lai - Kỳ 2: Sống sót

Hai anh em Đức - Hà trên vị trí bức ảnh lịch sử 43 năm trước Ảnh: Trương Duy Nhất
Hai anh em Đức - Hà trên vị trí bức ảnh lịch sử 43 năm trước Ảnh: Trương Duy Nhất.

Chiếc quần dài đầu tiên

Ngày 30-4-1975, quê hương giải phóng. Hòa bình trở lại, tất cả dân quê tôi vui mừng như hội. Chị Mỹ, em Hà cùng ngoại tôi không biết lúc đó nghĩ gì. Còn tôi, như kẻ mất hồn. Tôi đến rất nhiều nhà, những ai có người thân đi tập kết hay chiến dịch trở về, dù đã biết ba mình 6 năm rồi khuất núi, nhưng trong tôi ngày ấy mơ tưởng ba vẫn còn, biết đâu tin xưa không thực, trong bao người trở lại từ các chiến trường khốc liệt biết đâu có ba.

Tôi đứng khá xa và nhỏ lệ khi nhìn ông Hộ ôm Hồng bạn tôi ngày trở lại sau bao năm xa cách. Hồng là con trai của ông. Chú Phan Thế Mạnh, bạn cùng đơn vị của ba tôi vỗ về an ủi: Ba của con hy sinh rất anh dũng, bị Mỹ bắn chết khi đang làm công tác cứu thương cho đồng đội.

Cũng năm ấy tôi vào lớp 6, được chuyển cấp, từ Sơn Hội lên Sơn Thành học cấp 2. Niềm vui sướng và mong mỏi từ lâu của tôi. Nhưng ngay ngày đầu tiên nhập học, tôi bị đuổi ra khỏi lớp: “Trò Đức vô kỷ luật, không mặc quần dài khi đi học”. Tôi khóc thật nhiều và tủi thân lắm.

Tôi có quần dài đâu mà mặc? Dì Tám thấy vậy chạy về nhà lục tìm trong tủ của người dượng quá cố từ năm 1973, may quá trong tủ còn tìm được một chiếc quần kaki dài màu đen. Dì Tám đưa cho dì Út sửa lại bằng tay để tôi mặc đi học. Chiếc quần dài đầu đời của tôi có được là vậy.

Cô giáo người thị xã Quảng Ngãi đã đuổi tôi trong tiết học thứ ba sau đó đã bật khóc, khi biết lý do “vô kỷ luật” của tôi...

Lãng quên

Đầu năm 1970, sau khi nhận tin ba mất khoảng 3 tuần, có hai du kích từ Sơn Mỹ đến nhà ngoại vào ban đêm. Một người chị em tôi quen lắm, con của ông bà Bốn Tương ở gần nhà tôi bên thôn Mỹ Lai. Họ nói với ngoại rằng muốn dẫn ba chị em tôi trở lại Sơn Mỹ, rồi đưa chúng tôi ra Bắc học để sau này phục vụ công tác lên án giặc Mỹ. Ngoại lắc đầu. Bà nói với họ rằng bà không muốn mất luôn ba đứa cháu thân yêu, vì thời gian này Sơn Mỹ hoặc miền Bắc chiến tranh đều khốc liệt lắm.

Ronald Haeberle và Trần Văn Đức trên “con đường thảm sát”
Ronald Haeberle và Trần Văn Đức trên “con đường thảm sát”.

Đó là lần đầu tiên và duy nhất mà chị em chúng tôi đón nhận được sự quan tâm. Từ bấy đến giờ hơn 40 năm, chúng tôi không có lời hỏi thăm nào nữa, dù chỉ là một lần dự lễ tưởng niệm ngày 16-3 bi thương. Tên mẹ của chúng tôi cũng bị khắc sai trên bia trong đại sảnh nhà trưng bày, mới sửa lại tháng 6-2009 qua bao nhiêu lần khó khăn khiếu nại. Ngay hai anh em tôi trong bức ảnh cũng bị người ta cho rằng đã chết...

Khi nhìn tấm hình người mẹ yêu thương của tôi, bà Nguyễn Thị Tẩu nằm chết, miệng còn ngậm vành nón, chắc hẳn bao tên sát nhân sẽ nhận ra, tên lính nào đã nã súng bắn bà? Hoặc Ronald Haeberle sẽ biết điều đó và ắt hẳn họ sẽ kinh ngạc hơn, khi biết bà mẹ Nguyễn Thị Tẩu kia đã cứu được hai đứa con trong giây phút cuối đời, điều không phải ai cũng làm được. Và càng kinh ngạc hơn, chỉ ở Tháp Canh, dưới đống xác người, có ba đứa bé 9 tuổi, 7 tuổi và 14 tháng còn sống và sống đến hôm nay.

Vì một vài lý do khách quan nên tôi viết những dòng hồi ký này. Đôi lúc nó cũng là thông điệp đến tay một vài người trong số 130 lính Mỹ và những “lãnh đạo, chỉ huy” của những Ernnest Medina, William Calley, Oran K. Henderson, Samuel W. Koster, Eugene Kotouc... mà 4 tiếng đồng hồ sáng 16-3-1968 từng xả súng sát hại 504 dân lành vô tội quê tôi, gây nên bao thảm cảnh tang thương cho gia đình của họ, bao đứa trẻ mồ côi phải gánh chịu một cuộc đời bất hạnh, bao người già không còn nơi nương tựa.

Vậy mà hơn 40 năm rồi, họ vẫn lẩn tránh, chưa lần nào trở lại “làng hồng” (Pinkville), họ vẫn lẩn tránh chính họ và những gì tang thương nhất mà họ đã gây ra. Nhưng chắc rằng họ sẽ phải nói với con cháu họ nếu đang trong quân ngũ rằng: Đừng bao giờ lập lại “vụ thảm sát Mỹ Lai” ở bất cứ nơi nào trên quả đất này.

Việt Nam và quốc tế, hàng ngàn nhà báo, các đoàn làm phim, thậm chí Pinkville và Oliver Stone cũng chỉ làm việc với ban lãnh đạo nhà chứng tích hoặc thông dịch viên. Bức tường nhà chứng tích không cao lắm, nhưng nó đủ ngăn cách hai bề mặt của cuộc đời. Số phận dường như vẫn nghiệt ngã và bất hạnh với những người còn sống sót?

Ronald Haeberle và Trần Văn Đức trước tượng đài Sơn Mỹ
Ronald Haeberle và Trần Văn Đức trước tượng đài Sơn Mỹ.

Qua đây, tôi xin cám ơn ông Ronald Haeberle. Ông đã chụp được tấm hình mẹ tôi, bà Nguyễn Thị Tẩu, dù dân Sơn Mỹ vẫn còn trăn trở rất nhiều về những tấm hình của ông, như hai tấm hình của 4 đứa bé này, 2 đứa bé nào bị lính Mỹ bắn tan xác sau khi ông chụp hình? Tấm hình màu ông chụp 2 đứa bé nằm trên đường, có phải ông chụp từ trên trực thăng? Sau đó không lâu ông vẫn dùng máy này chụp hình bà Nguyễn Thị Tẩu, người đàn bà chết miệng còn ngậm chiếc nón lá kia?

Thực tế nếu không có những tấm hình của ông, vụ thảm sát Sơn Mỹ sáng 16-3-1968 ấy khó có thể làm sáng tỏ được, cho dù Hugh Thompson, Lawrence Colburn, và Ron Ridenhour, Seymour Hersh và William R. Peers có cố gắng đến đâu, nhưng thiếu bao tấm hình tang thương kia thì Chính phủ Mỹ vẫn không chấp nhận đó là vụ thảm sát (Massacre).

Tôi - Trần Văn Đức, nạn nhân sống sót ở Mỹ Lai sáng 16-3-1968, xin đại diện cho một số bà con sống sót ở Mỹ Lai mà tôi được phép thay mặt, gửi tới ông lời cám ơn chân thành nhất, mãi mãi tri ân và xin chúc ông cùng gia đình dồi dào sức khỏe, vạn an...!

Vĩ thanh

“Cậu bé nhân chứng Mỹ Lai” Trần Văn Đức đã chủ động tìm kiếm và liên lạc để gặp được Lawrence Colburn, người xạ thủ trên chiếc trực thăng thuộc đại đội Charlie, người đã bất lực khi cố cứu mẹ Đức.

Theo lời kể của Lawrence Colburn, khi ấy ông và phi công trực thăng Hugh Thompson bay trên đống xác người. Phát hiện một phụ nữ bị thương nặng (chính là bà Chín Tẩu, mẹ của Đức), họ định quay lại để đưa bà đi cấp cứu, thì một lính Mỹ đã bắn vào đầu bà... Và sau này là hai cuộc gặp của Đức với Ronald Haeberle, tác giả những bức ảnh Mỹ Lai nổi tiếng, cũng là người chứng kiến cái chết của mẹ anh.

Trong nhiều thư gửi về cho tôi, Đức tiết lộ anh từng chủ động tìm kiếm thông tin bắt liên lạc với hi vọng gặp được những người lính trong đại đội Charlie ngày ấy, đặc biệt là người lính bắn chết mẹ anh. Tuy nhiên, mọi cố gắng đến nay vẫn chưa nhận được tín hiệu khả quan nào.

“Anh có tin là một ngày nào đấy sẽ gặp được người bắn chết mẹ mình ?”, tôi hỏi. Đức bảo: “Tin chứ, cũng gần nửa thế kỷ rồi, tôi tìm gặp không phải để trút hận thù. Tôi đang cố gắng và hi vọng sẽ có được cuộc “hội ngộ” đặc biệt này”.

Đó mới là cuộc “hội ngộ” có một không hai trong lịch sử, và tôi cũng như Đức đang ngóng trông, hi vọng (Trương Duy Nhất).

Cùng chuyên mục

Khi sứ giả hoang dã trở về: Anh 'lâm tặc' thương nàng mũi hếch…

Khi sứ giả hoang dã trở về: Anh 'lâm tặc' thương nàng mũi hếch…

TPO - Một ngày đẹp trời, nhà bảo tồn Chu Xuân Cảnh (quản lý dự án bảo tồn voọc mũi hếch, thuộc Tổ chức Bảo tồn Động thực vật Quốc tế - FFI) rủ tôi đi chụp ảnh 'những cô nàng ăn hoa nghiến thơm' trên đỉnh núi Khau Ca, thuộc VQG Du Già - Cao nguyên đá Đồng Văn, tỉnh Tuyên Quang. Lái xe gần chục tiếng đồng hồ từ Hà Nội, đi bộ thêm 4 tiếng vượt rừng, núi đá, lội qua nhiều con suối nước lạnh nữa mới tới được khu nhà sàn nhỏ của đội bảo vệ voọc mũi hếch thuộc xã Tùng Bá.

Khi 'sứ giả hoang dã' trở về - Bài 2: Bí mật của đội 'ngự lâm quân' bảo vệ 'nữ hoàng'

Khi 'sứ giả hoang dã' trở về - Bài 2: Bí mật của đội 'ngự lâm quân' bảo vệ 'nữ hoàng'

TPO - Tại sao rừng già thâm u bất tận lại vắng bóng thú hoang, còn góc núi nhô ra biển (bán đảo Sơn Trà, Đà Nẵng), vây quanh bởi hải cảng và đô thị sầm uất, lại giữ được đàn voọc ngũ sắc đông nhất trên thế giới? Bí quyết nằm ở sự quyết liệt, tính bài bản của những 'vệ sỹ' bảo vệ 'nữ hoàng' linh trưởng.

Bãi sậy sông Đầm là mái nhà yên bình của nhiều loài chim, trong đó có cả cò nhạn Ảnh: Đ.T

Về nơi đàn cò ở lại

TP - Có một nơi mà bao năm qua đàn cò hàng ngàn con chọn làm nhà, sáng chiều sải cánh tự do kiếm ăn, tối về ngủ bên rặng dừa mà chẳng mảy may lo bị bẫy bắt. Nơi ấy là bãi sậy sông Đầm (thuộc phường Bàn Thạch, thành phố Đà Nẵng).

Tượng đài Nguyễn Tất Thành – Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Trường Quốc học Huế Ảnh: QH Huế

130 năm trường Quốc học Huế: Ngôi trường của tuấn kiệt, anh thư

TP - Trong nhiều lần trò chuyện với thạc sĩ Sử học Nguyễn Đình Dũng, người từng dạy môn lịch sử ở Đại học Huế và cũng từng công tác tại Bảo tàng Hồ Chí Minh TP Huế, thường nghe anh nói rằng: “Trường Quốc học Huế là ngôi trường vĩ đại, là chiếc nôi đào tạo lớp lớp hiền tài đóng góp rất lớn cho lịch sử đất nước. Họ đích thực là những tuấn kiệt, anh thư. Trong đó có vai trò đặc biệt quan trọng của người học sinh Nguyễn Sinh Côn, sau này là Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại”.

Rắn độc và rừng hoang đã 'bỏ bùa' họ như thế đó

Rắn độc và rừng hoang đã 'bỏ bùa' họ như thế đó

TPO - Suốt nhiều năm, thỉnh thoảng tôi vẫn được những vị khách phương xa, trong đó có cả khách Âu - Mỹ, nhờ dẫn đến những khu nhà hàng đặc sản thịt rắn như Lệ Mật để “thử món lạ”. Có những nhà báo châu Âu quyết tâm trải nghiệm đến cùng, giá cả chẳng thành vấn đề, cứ như thể đã đặt chân đến Hà Nội mà chưa nếm thịt rắn thì chuyến đi vẫn còn thiếu một điều gì đó. Vậy mà, khi tận mắt thấy quả tim rắn vẫn còn đập trong chiếc cốc thủy tinh, bên cạnh là thứ tiết đỏ au được khuấy bằng một cọng sả trắng nõn, không ít người bỗng chốc đổi ý. Họ lịch sự xin phép được dừng lại ở mức “chiêm ngưỡng”, nhường phần “thưởng thức” cho những người can đảm hơn.

Ông Nguyễn Hồng Quang tỉ mỉ, chăm chút từng sản phẩm mới

Khắc khoải về làng gốm cổ Hương Canh

TP - Từng có gần 400 hộ làm nghề, gốm Hương Canh (xã Bình Nguyên, tỉnh Phú Thọ) nay chỉ còn 4 hộ bền bỉ giữ lửa cho nghề gốm cổ. Được tạo nên từ nguồn đất trầm tích đặc biệt của địa phương, dòng gốm sành không men nổi tiếng bởi độ bền chắc và sắc màu trầm mộc mạc đang đối mặt với những khó khăn về đầu ra và nguy cơ thiếu người kế nghiệp.

Anh Lưu Quang Hà bên sản phẩm bê tông nghệ thuật của Công ty

'Chúa chổm' xứ Tuyên đúc nên cơ nghiệp

TP - Lưu Quang Hà vừa rời giảng đường đại học, bước chân khởi nghiệp liền bị quỵt tiền, phải vay nặng lãi để sống. Ở nhà, bố mắc ung thư phổi, gia đình khánh kiệt, khiến anh Hà nhiều đêm bật khóc. Nhưng rồi, anh đứng dậy, gây dựng công ty chuyên làm sản phẩm bê tông nghệ thuật – ngành nghề mà anh được học, doanh thu tiền tỷ, tạo việc làm cho gần 20 lao động. Anh còn là Bí thư Chi đoàn ở tổ dân phố.

Công an cơ sở tuyên truyền, vận động người dân xóa bỏ hủ tục nghi kỵ “cầm đồ thuốc độc” Ảnh: NN

'Bóng ma đồ độc' ám ảnh vùng cao Quảng Ngãi

TP - Ở một số bản làng miền núi Quảng Ngãi, hủ tục nghi kỵ “cầm đồ thuốc độc” vẫn âm ỉ tồn tại, len vào những mâu thuẫn đời thường, những cơn bệnh chưa được lý giải bằng khoa học. Từ một lời phán của thầy cúng, hàng xóm có thể thành kẻ thù, người vô tội bị cô lập, đánh đập, thậm chí mất mạng.

Cán bộ Trạm Y tế xã Buôn Đôn đi bộ đến từng hộ dân tại buôn Đrăng Phốk để tiêm vắc xin cho trẻ

'Cõng' vắc xin tìm trẻ giữa đại ngàn

TP - Không để người dân vất vả đưa con đến trạm y tế, vào ngày 16 hằng tháng, cán bộ y tế xã vùng xa tỉnh Đắk Lắk vượt hơn 20km đường rừng đều đặn mang vắc xin vào tận buôn. Chuyến đi của họ đã mang thêm một lớp bảo vệ đến với những đứa trẻ nơi vùng lõi rừng, từng ngày rút ngắn giữa dịch vụ y tế và người dân.

Giếng cổ được người dân tự hào giới thiệu với khách đến thăm đảo

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

TP - Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm.

Cựu chiến binh Nguyễn Duy Kháng và cô giáo HươngẢnh: Lê Văn Chương

Những người lính ở lại núi Dàng-Bài cuối: Trái tim cô giáo trẻ dành trọn tiếng "tít te"

TP - Tháng 2/1970, bên dòng sông Vệ (Hành Thịnh, Quảng Ngãi), những chiếc HU-1A còn gọi là tàu rọ liên tục quần đảo, gầm rít trên bầu trời. Giữa khói lửa chiến tranh, trái tim một cô giáo trẻ lại bị cuốn vào âm thanh “tít te” không ngừng của một cậu lính thông tin quê Thái Bình. “Cái này bí mật, không thể giải thích” – chàng lính Nguyễn Duy Kháng mỉm cười nói với cô giáo Nguyễn Thị Thanh Hương về công việc của mình.