Chuyện chống tắc nghẽn ở Mỹ

Tại Atlanta, thành phố đông dân nhất của tiểu bang Georgia và là vùng đô thị lớn thứ chin Hoa Kỳ, làn HOV đầu tiên dài 18 dặm khánh thành năm 1994
Tại Atlanta, thành phố đông dân nhất của tiểu bang Georgia và là vùng đô thị lớn thứ chin Hoa Kỳ, làn HOV đầu tiên dài 18 dặm khánh thành năm 1994
TP - Để giảm tình trạng tắc nghẽn trên đường cao tốc, ở Mỹ hình thành làn ưu tiên cho xe chở nhiều người (HOV). Để có và duy trì HOV, yếu tố quyết định không phải là tiền. Thay vào đó là các cuộc điều tra, thống kê liên tục, tiếp thu phản hồi của công chúng, và áp dụng linh hoạt các biện pháp.

> Sinh viên hiến kế chống tắc đường

Miễn phí nếu đi xe chung

Giữa mớ bòng bong phương tiện trên đường cao tốc, các chuyên gia vận trù học nhận thấy số ô tô có hai người ngồi trở lên thường ít hơn số xe có một người. Nhõn một người trên xe thì quá lãng phí.

Làm thế nào để tăng số xe có hai người trở lên để giảm tiêu hao năng lượng, giảm phát thải dioxide carbon, thứ khí nhà kính bị quy là thủ phạm chính gây biến đổi khí hậu?

Bài toán nan giải không kém là giảm tắc nghẽn trên đường cao tốc, nhất là vào giờ cao điểm.

Thế là một phương án giải đồng thời cả hai bài toán ra đời. Làn tốc độ cao dành riêng cho xe chở hai người trở lên, mang tên high-occupancy vehicle (HOV), được thiết lập ngay trên đường cao tốc.

Xe chạy trên làn này có tốc độ nhanh hơn trong khi các làn khác bị nghẽn vào giờ cao điểm.

Chính tốc độ cao hơn trên làn HOV là miếng mồi làm thay đổi hành vi của tài xế, khuyến khích họ tăng số người ngồi trên xe. Đấy là chính sách của Atlanta và cơ quan quy hoạch vùng nhằm điều chỉnh mật độ phương tiên đi trên các làn đường ưu tiên.

Vận hành một thời gian thì xuất hiện tình trạng làn HOV thường vắng xe trong khi các làn bình thường tắc.

Như vậy cả hệ thống chưa tối ưu. Thế là xe một người đi vào làn HOV cũng được nhưng phải trả phí. Còn xe hai người trở lên vẫn được miễn phí trên làn HOV.

Từ đó, làn ưu tiên xe chở nhiều người và phải trả phí ra đời với tên high-occupancy toll lane (HOT). Đi tiên phong cho giải pháp HOT ở Mỹ là bang Texas.

Tại sao dùng phí? Theo quy hoạch sư Nguyễn Đỗ Dũng, nghiên cứu sinh về quy hoạch giao thông ở Atlanta, phí là dạng động. Mức phí thay đổi theo mức độ giao thông và có thể áp dụng linh hoạt.

Đường càng đông, phí càng cao. Đường vắng phí rất rẻ. Đánh phí lúc đường vắng không có tác dụng vì, nếu làn nào cũng như nhau, không việc gì phải bỏ tiền để được chạy trên làn HOT. Ngược lại, người ta dùng phí để đảm bảo tốc độ xe trên làn HOT không xuống dưới mức tối thiểu 72 km/h.

Giải pháp thu phí xe một người và ưu tiên cho xe hai người trở lên trên làn HOT có tác dụng rõ rệt. Số xe có hai người ngồi tăng đáng kể, khiến tốc độ lưu thông trên làn HOT có dấu hiệu giảm.

Đối phó với nguy cơ này, trên làn HOT, người ta bắt đầu đánh phí vào cả xe một người và xe hai người với hai mức khác nhau, chỉ miễn phí cho xe ba người trở lên

Liên tục thăm dò, liên tục điều chỉnh

Đề án đánh giá tác động việc mở rộng làn HOT (express lane) ở Atlanta hiện nay có sự tham gia của một nhà khoa trẻ VN
Đề án đánh giá tác động việc mở rộng làn HOT (express lane) ở Atlanta hiện nay có sự tham gia của một nhà khoa trẻ VN.

Đề án làn đường HOV và HOT hóa ra được thử nghiệm gần 10 năm theo chu trình “thử và sai” (trial and error) và chu trình ấy lặp lại nhiều lần.

Năm 2012, Hoa Kỳ có 126 dự án đường cao tốc HOV thuộc 27 vùng đô thị dài tổng cộng 1.600 km, theo Ủy ban Đường Cao tốc Liên bang Mỹ.

Đáng chú ý có nghiên cứu năm 2007 của một giáo sư ở Học viện Công nghệ Georgia (Georgia Institute of Technology), thường gọi tắt là Georgia Tech. Trang chủ chuyên về các trường đại học hàng đầu (http://www.topuniversities.com/) xếp Georgia Tech vào hàng các cơ sở nghiên cứu uy tín hàng đầu ở Mỹ bởi cam kết cải thiện điều kiện sống cho công chúng bằng việc áp dụng các thành quả khoa học và công nghệ tiên tiến.

Không ngẫu nhiên khi Trung Quốc, Singapore cho phép Georgia Tech mở cơ sở đào tạo chính thức trên lãnh thổ của mình.

Nghiên cứu cho thấy làn HOV ở Atlanta đang có quá nhiều phương tiện (hai người ngồi) chứ lưu lượng không hề ít như ở các nơi khác.

Nhà khoa học đề nghị nâng quy định sử dùng làn miễn phí HOV lên cho nhóm xe có ba người thay vì nhóm xe hai người như đang thực hiện.

Áp dụng thử thì nhận thấy làn HOV lại trống. Thử phương án mới. Như đã nói ở trên, chuyển làn HOV (miễn phí) thành làn HOT (thu phí) để cho phép xe một và hai người sử dụng một khi họ đóng phí theo hai mức khác nhau.

Xe bus và xe trên ba người đương nhiên chạy miễn phí. Trên làn HOV, một hệ thống các thiết bị kiểm soát, bảng giá điện tử được lắp đặt. Kinh phí lấy từ quỹ giao thông công cộng của liên bang.

Chủ xe 1-2 người phải mua thiết bị điện tử gắn vào xe để tính tiền tự động khi xe chạy trên làn HOT. Ở Thủ đô London của Anh Quốc và quốc đảo Singapore, nhà chức trách dùng camera đọc biển số rồi thu phí qua tài khoản.

Bước tiếp theo mang tính quyết định, thăm dò phản ứng của dư luận. Quá trình giới thiệu dự án với cộng đồng được thực hiện rất công phu. Vậy mà nhóm nghiên cứu vẫn chưa thấy đủ.

Công bằng cho các đối tượng trong việc thực hiện phương án là chủ đề lớn. Rất nhiều người phản đối vì họ cho làn đường HOT là “lexus lane”, ý nói chỉ dành cho người giàu đi.

Kiểm chứng luôn phản đối này, nhóm nghiên cứu thực kê xe cộ chạy trên tuyến đường HOT và nhận dạng mức sống của chủ các xe cộ. Họ thống kê địa chỉ nhà của chủ xe bằng công nghệ đọc biển số xe nhờ camera.

Từ biển số, họ suy ra địa chỉ đăng ký xe xem chủ nhân chiếc xe thuộc khu vực dân cư nào, có mức sống ra sao. Vụ đọc biển số xe rất công phu. Có phần mềm nhưng độ chính xác chưa cao.

Chủ nhiệm đề tài phải thuê sinh viên đại học ngồi xem các video quay chậm để tái kiểm tra xem phần mềm có đọc sai không.

Kết quả đúng như phàn nàn của người nghèo. Phần lớn xe chạy trên làn HOT có chủ nhân sinh sống ở các khu dân cư thu nhập cao.

Nhiều người kêu phí cao mặc dù bản chất của phí là để thay đổi hành vi, chẳng hạn khiến mọi người tăng cường đi xe chung, tăng cường chở thêm hai người để được miễn phí.

Lại làm nghiên cứu về người nghèo. Kết quả, kêu cứ kêu, không ít người nghèo vẫn sẵn sàng trả phí trên làn HOT như người giàu.

Tới khi dự án triển khai, phê phán ngoài xã hội rất nhiều, trái ngược với kết quả các nghiên cứu dựa vào các nhóm trọng điểm (focus group).

Giải thích mâu thuẫn này, có ý kiến cho rằng có lẽ chỉ người phản đối mới lên tiếng. Dù vì bất cứ lý do gì, khi số đông lên tiếng, thống đốc bang phải vào cuộc và yêu cầu hạ mức phí.

Kết cục, lượng người dùng làn HOT tăng nhanh chóng, làm giảm tốc độ trên làn này. Giờ đây, phí lại phải cao trở lại để đảm bảo mục tiêu ban đầu, đảm bảo tốc độ tối thiểu cho làn HOT không dưới 72 km/h.

Chính sách thu phí chống tắc nghẽn (congestion pricing), qua nhiều lần thăng giáng mức thu, đã góp phần làm thay đổi hành vi, tối ưu hóa năng lực hệ thống hiện tại.

Giá phí chưa yên thì môi trường lại lên tiếng. Các nhà môi trường phản đối HOT vì cho rằng nó khuyến khích sử dụng xe hơi nhiều hơn. Lại nghiên cứu và kết quả cho thấy HOT không làm không khí bị ô nhiễm thêm.

Không dừng ở đó, người ta làm luôn nghiên cứu xem làn HOT với mức phí quá cao có gây tác dụng ngược hay không, có khiến nhiều người đang đi chung xe hai người chuyển sang xe tự lái không. Kết quả cho thấy tỷ lệ rời bỏ làn HOT rất nhỏ, không quá 2%

Ở Việt Nam đúng là ít ai nghiên cứu giao thông. Nhưng kể cả muốn nghiên cứu thì tiền đâu để nghiên cứu? Nhà nước có coi trọng nghiên cứu không? Kể cả trong trường hợp chính quyền tài trợ nghiên cứu, cũng chẳng thấy làm thống kê nên các cá nhân không có số liệu.

Nhà khoa học hay nhà quản lý góp ý mà không có số liệu thì góp ý chỉ là cảm tính, kém thuyết phục. Trong khi đó, ở Mỹ, “một sinh viên bình thường như tôi cũng dễ dàng có đủ loại số liệu để chạy mô hình tính toán”, quy hoạch sư Nguyễn Đỗ Dũng, nghiên cứu sinh ở Atlanta, nói

Phí đánh vào đầu xe, thay vì đánh vào đoạn đường và thời gian cao điểm, không phải là phí chống tắc nghẽn (congestion pricing). Đánh phí kiểu đó không chắc giảm nhu cầu đi lại mặc dù có thể giảm số xe. Ngược lại, đánh phí kiểu ấy có thể làm hại nền kinh tế vì chi phí sản xuất gia tăng nếu xem xe cộ cũng là phương tiện kinh doanh và kiếm sống”. Quy hoạch sư Nguyễn Đỗ Dũng.

Cùng chuyên mục

Khi sứ giả hoang dã trở về: Anh 'lâm tặc' thương nàng mũi hếch…

Khi sứ giả hoang dã trở về: Anh 'lâm tặc' thương nàng mũi hếch…

TPO - Một ngày đẹp trời, nhà bảo tồn Chu Xuân Cảnh (quản lý dự án bảo tồn voọc mũi hếch, thuộc Tổ chức Bảo tồn Động thực vật Quốc tế - FFI) rủ tôi đi chụp ảnh 'những cô nàng ăn hoa nghiến thơm' trên đỉnh núi Khau Ca, thuộc VQG Du Già - Cao nguyên đá Đồng Văn, tỉnh Tuyên Quang. Lái xe gần chục tiếng đồng hồ từ Hà Nội, đi bộ thêm 4 tiếng vượt rừng, núi đá, lội qua nhiều con suối nước lạnh nữa mới tới được khu nhà sàn nhỏ của đội bảo vệ voọc mũi hếch thuộc xã Tùng Bá.

Khi 'sứ giả hoang dã' trở về - Bài 2: Bí mật của đội 'ngự lâm quân' bảo vệ 'nữ hoàng'

Khi 'sứ giả hoang dã' trở về - Bài 2: Bí mật của đội 'ngự lâm quân' bảo vệ 'nữ hoàng'

TPO - Tại sao rừng già thâm u bất tận lại vắng bóng thú hoang, còn góc núi nhô ra biển (bán đảo Sơn Trà, Đà Nẵng), vây quanh bởi hải cảng và đô thị sầm uất, lại giữ được đàn voọc ngũ sắc đông nhất trên thế giới? Bí quyết nằm ở sự quyết liệt, tính bài bản của những 'vệ sỹ' bảo vệ 'nữ hoàng' linh trưởng.

Bãi sậy sông Đầm là mái nhà yên bình của nhiều loài chim, trong đó có cả cò nhạn Ảnh: Đ.T

Về nơi đàn cò ở lại

TP - Có một nơi mà bao năm qua đàn cò hàng ngàn con chọn làm nhà, sáng chiều sải cánh tự do kiếm ăn, tối về ngủ bên rặng dừa mà chẳng mảy may lo bị bẫy bắt. Nơi ấy là bãi sậy sông Đầm (thuộc phường Bàn Thạch, thành phố Đà Nẵng).

Tượng đài Nguyễn Tất Thành – Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Trường Quốc học Huế Ảnh: QH Huế

130 năm trường Quốc học Huế: Ngôi trường của tuấn kiệt, anh thư

TP - Trong nhiều lần trò chuyện với thạc sĩ Sử học Nguyễn Đình Dũng, người từng dạy môn lịch sử ở Đại học Huế và cũng từng công tác tại Bảo tàng Hồ Chí Minh TP Huế, thường nghe anh nói rằng: “Trường Quốc học Huế là ngôi trường vĩ đại, là chiếc nôi đào tạo lớp lớp hiền tài đóng góp rất lớn cho lịch sử đất nước. Họ đích thực là những tuấn kiệt, anh thư. Trong đó có vai trò đặc biệt quan trọng của người học sinh Nguyễn Sinh Côn, sau này là Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại”.

Rắn độc và rừng hoang đã 'bỏ bùa' họ như thế đó

Rắn độc và rừng hoang đã 'bỏ bùa' họ như thế đó

TPO - Suốt nhiều năm, thỉnh thoảng tôi vẫn được những vị khách phương xa, trong đó có cả khách Âu - Mỹ, nhờ dẫn đến những khu nhà hàng đặc sản thịt rắn như Lệ Mật để “thử món lạ”. Có những nhà báo châu Âu quyết tâm trải nghiệm đến cùng, giá cả chẳng thành vấn đề, cứ như thể đã đặt chân đến Hà Nội mà chưa nếm thịt rắn thì chuyến đi vẫn còn thiếu một điều gì đó. Vậy mà, khi tận mắt thấy quả tim rắn vẫn còn đập trong chiếc cốc thủy tinh, bên cạnh là thứ tiết đỏ au được khuấy bằng một cọng sả trắng nõn, không ít người bỗng chốc đổi ý. Họ lịch sự xin phép được dừng lại ở mức “chiêm ngưỡng”, nhường phần “thưởng thức” cho những người can đảm hơn.

Ông Nguyễn Hồng Quang tỉ mỉ, chăm chút từng sản phẩm mới

Khắc khoải về làng gốm cổ Hương Canh

TP - Từng có gần 400 hộ làm nghề, gốm Hương Canh (xã Bình Nguyên, tỉnh Phú Thọ) nay chỉ còn 4 hộ bền bỉ giữ lửa cho nghề gốm cổ. Được tạo nên từ nguồn đất trầm tích đặc biệt của địa phương, dòng gốm sành không men nổi tiếng bởi độ bền chắc và sắc màu trầm mộc mạc đang đối mặt với những khó khăn về đầu ra và nguy cơ thiếu người kế nghiệp.

Anh Lưu Quang Hà bên sản phẩm bê tông nghệ thuật của Công ty

'Chúa chổm' xứ Tuyên đúc nên cơ nghiệp

TP - Lưu Quang Hà vừa rời giảng đường đại học, bước chân khởi nghiệp liền bị quỵt tiền, phải vay nặng lãi để sống. Ở nhà, bố mắc ung thư phổi, gia đình khánh kiệt, khiến anh Hà nhiều đêm bật khóc. Nhưng rồi, anh đứng dậy, gây dựng công ty chuyên làm sản phẩm bê tông nghệ thuật – ngành nghề mà anh được học, doanh thu tiền tỷ, tạo việc làm cho gần 20 lao động. Anh còn là Bí thư Chi đoàn ở tổ dân phố.

Công an cơ sở tuyên truyền, vận động người dân xóa bỏ hủ tục nghi kỵ “cầm đồ thuốc độc” Ảnh: NN

'Bóng ma đồ độc' ám ảnh vùng cao Quảng Ngãi

TP - Ở một số bản làng miền núi Quảng Ngãi, hủ tục nghi kỵ “cầm đồ thuốc độc” vẫn âm ỉ tồn tại, len vào những mâu thuẫn đời thường, những cơn bệnh chưa được lý giải bằng khoa học. Từ một lời phán của thầy cúng, hàng xóm có thể thành kẻ thù, người vô tội bị cô lập, đánh đập, thậm chí mất mạng.

Cán bộ Trạm Y tế xã Buôn Đôn đi bộ đến từng hộ dân tại buôn Đrăng Phốk để tiêm vắc xin cho trẻ

'Cõng' vắc xin tìm trẻ giữa đại ngàn

TP - Không để người dân vất vả đưa con đến trạm y tế, vào ngày 16 hằng tháng, cán bộ y tế xã vùng xa tỉnh Đắk Lắk vượt hơn 20km đường rừng đều đặn mang vắc xin vào tận buôn. Chuyến đi của họ đã mang thêm một lớp bảo vệ đến với những đứa trẻ nơi vùng lõi rừng, từng ngày rút ngắn giữa dịch vụ y tế và người dân.

Giếng cổ được người dân tự hào giới thiệu với khách đến thăm đảo

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

TP - Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm.

Cựu chiến binh Nguyễn Duy Kháng và cô giáo HươngẢnh: Lê Văn Chương

Những người lính ở lại núi Dàng-Bài cuối: Trái tim cô giáo trẻ dành trọn tiếng "tít te"

TP - Tháng 2/1970, bên dòng sông Vệ (Hành Thịnh, Quảng Ngãi), những chiếc HU-1A còn gọi là tàu rọ liên tục quần đảo, gầm rít trên bầu trời. Giữa khói lửa chiến tranh, trái tim một cô giáo trẻ lại bị cuốn vào âm thanh “tít te” không ngừng của một cậu lính thông tin quê Thái Bình. “Cái này bí mật, không thể giải thích” – chàng lính Nguyễn Duy Kháng mỉm cười nói với cô giáo Nguyễn Thị Thanh Hương về công việc của mình.