Nhọc nhằn Bảo tàng văn chương

Nhọc nhằn Bảo tàng văn chương
TP - Xây một Bảo tàng cỡ cấp I như Bảo tàng Văn học Việt Nam, đành một nhẽ phải kỹ càng, nhẩn nha... Khởi sự dự án từ 10 năm trước, những tưởng bảo tàng trình làng dịp 55 năm ngày thành lập Hội Nhà văn, vậy mà...

(Viết dịp Hội Nhà văn 55 tuổi)

> Đặt tượng Tagore tại Bảo tàng Văn học Việt Nam
> Nhà văn Nguyễn Đắc Xuân tặng sách cho Bảo tàng Văn học

Vỏ

Nói khởi sự là chỉ việc động thổ khởi công Bảo tàng Văn học Việt Nam do Hội Nhà văn chủ quản vào năm 2002 trên diện tích 3.600m2 thuộc khu Quảng Bá, Tây Hồ.

Công trình gồm hai hạng mục chính: Bảo tàng và Trung tâm Văn hoá. Cứ như thiết kế là hai khu. Một khu 3 tầng cao 16,8 m (bảo tàng) và khu 6 tầng cao 24,9 m (Trung tâm Văn hóa).

Thế rồi qua nhiều năm dựng xây, hai hạng mục đã hoàn tất, Trung tâm văn hóa Hội Nhà văn đã được đưa vào sử dụng. Nhưng Bảo tàng thì chưa.

Một dạo ầm lên cái tin, dự kiến khai trương Bảo tàng vào tháng 6-2008 rồi lại lùi sang quý I hoặc quý II-2009. Rồi cũng chưa. Nghe đâu phải lùi lại đầu năm 2010.

Và đến tận bây giờ?

Dịp kỷ niệm Hội 55 tuổi vào ngày 19-12 này, ông chủ Hội văn thành phố Hồ Chí Minh Lê Quang Trang và một ông miền Trung, nhà văn Thái Bá Lợi, ra Hà Nội sớm nghỉ ở Trung tâm Văn hóa Hội, cái đơn nguyên áp sát nhà Bảo tàng.

Nhà thơ Lê Quang Sinh mấy năm nay là GĐ Trung tâm Văn hóa Hội (mặc dầu chẳng chính thức nhưng có lẽ cũng tiện, ông Sinh được Hội cắt cử thêm nhiệm vụ làm bảo vệ coi sóc trông nom thêm việc chỉnh trang bày biện Bảo tàng. Chúng tôi lòng vòng sải bước trong khuôn khổ lẫn khuôn viên Bảo tàng.

Nhà văn Thái Bá Lợi giải thưởng Nhà nước đợt vừa rồi bồi hồi chia sẻ trên cái nền Bảo tàng này, những năm tít xa là Nhà sáng tác Quảng Bá. Kia là chỗ dậu bên lối đi để ông Đốc Hồng (nhà văn Nguyên Hồng được phân việc trông coi Nhà sáng tác) mỗi bận lên giảng bài cho lớp nhà văn lại tất tả dựng cái Cún - chiếc xe đạp thiếu nhi Liên Xô, phương tiện chuyên chở ông đi khắp miền Bắc.

Và kia là vị trí Tổng Bí thư Lê Duẩn, một bận dạo Tây Hồ ghé Nhà sáng tác đã ngẫu hứng thân gần lẫn xa xả trách nhà văn Xuân Thiều nhân lúc nhà văn này buột mồm nhỡ lời điều chi đó!

Có thể nói, Nhà nước đã cắn răng dành cho Hội miếng đất miếng gan miếng tiết, một vị trí đắc địa nhất nhì Hà thành, mỗi mét vuông giọt giánh Nhà Bảo tàng giá trị cỡ chục cây vàng chứ chả ít, để Hội nhà văn xây Bảo tàng.

Càng bước, càng chuyện với mấy ông nhà văn, đâm bứt rứt cái nỗi chả biết duyên do thế nào mà diện tích làm Bảo tàng đã bị xẻo, bị lấn chiếm đi kha khá? Bây giờ diện tích Bảo tàng cả khuôn viên nữa, chỉ còn gần 4.000m2? Không biết những bít rịt các biệt thự xây áp vào bảo tàng giăng kín mặt hông lẫn mặt tiền bỗng dưng làm mất đi hẳn thế đắc địa thế phong quang sáng sủa của Bảo tàng có phải dạng lấn chiếm? Vậy là đã nhỡ đã chuế khu trưng bày ngoài trời hứa hẹn tạo ra khuôn viên đẹp với các hiện vật lớn như mô hình, cảnh tích lịch sử, tượng, phù điêu... Việc tái tạo một khoảng vườn nơi chốn thôn dã của cụ Nguyễn Du.

Một “lối trúc quanh co khách vắng teo”, rồi tượng Tam nguyên Yên Đổ ngồi câu cá bên “ao thu lạnh lẽo”; tượng “Ức Trai tâm thượng” ngồi đánh cờ trên bàn đá Côn Sơn. Rồi Đồi văn học kháng chiến Việt Bắc, căn cứ Văn nghệ Giải phóng trong rừng miền Nam... chắc sẽ khó khăn lắm lắm?

Chẳng hay các đấng tiền nhiệm đã giữ khoảng thổ cư miếng gan miếng tiết này ra sao và năng động chuyển đổi những gì gì... Nhưng báo hại cho ông Chủ tịch Hội Hữu Thỉnh sau này đã phải đôn đáo phải chai mặt mà thương lượng đàm phán cãi vã lẫn thống thiết này khác nên mới giữ, giành được cái diện tích mà bây giờ Trung tâm Văn hóa lẫn Nhà bảo tàng đứng chân.

Rồi tất nhiên sẽ có không ít các phàn nàn chê trách, đại loại những hình khối, những thiết kế của Nhà Bảo tàng, tính nguyên thủy thiết kế đã bị phá vỡ do nạn vây lấn nhưng trước mắt cũng cứ có cái quyền được thở phào cái đã! Dẫu muộn, Bảo tàng cũng đã xong phần vỏ! Sẽ biết mấy những rùng mình lẫn nhiêu khê khi dự án Bảo tàng Văn chương Việt đến thời điểm kinh tế suy thoái này mới bắt đầu sơ khởi?

Ruột

Đã có không ít những phàn nàn Bảo tàng Hà Nội xây hết 3.500 tỷ, khánh thành nhưng hiện vật lèo tèo. Nhưng có vẻ phần ruột của Bảo tàng văn chương lại hơi bị khác? Hiện tại đã có trên 130.000 hiện vật đang chờ được bày biện.

Chủ nhật, nhà thơ Lê Quang Sinh vẫn nhiệt tình chạy đi tìm bằng được người giữ chìa khóa và luôn miệng phàn nàn để một dịp khác vì đương bầy dang dở... Nơi trang trọng tầng I Bảo tàng chĩnh chiện rờ rỡ một thứ như bức hoành to tướng được áp được chế hẳn vào tường. Đó là câu thơ của Cụ Nguyễn Tiên Điền chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài bằng chữ Hán và Nôm.

Kể ra nhác trông cũng thuận mắt. Nhưng lẩn thẩn trộm nghĩ, đành một nhẽ câu ấy là tuyệt là hay nhưng hình như cụ nhắc cụ răn cái chuyện nhân tình thế thái chuyện lòng người thói đời? Chứ còn địa hạt văn chương, nói chi thì nói, bàn gì thì bàn, đích thị chẻ hoe ra là phải có tài cái đã! Ai đó đã nói, hơi bị nghiệt nhưng có lẽ cũng phải thôi, rằng đàn bà không có nhan sắc, nhà văn không có tài thì chuế lắm thay!

130.000 hiện vật, nghe thì xôm tụ. Nếu giăng và bày cho hết ngần ấy cũng đã chật đất đầy diện tích đương khiêm tốn của bảo tàng.

Nhưng số hiện vật ấy là những loại nào? Hình như tiến độ khai trương của Bảo tàng cứ bị lùi là do đương cấn cá chuyện hiện vật trưng bày phải đảm bảo đúng tiêu chí của một Bảo tàng văn chương? Nhớ hồi khởi công, nghe cứ chờn chợn nhưng khoái lỗ nhĩ rằng, Bảo tàng đây sẽ có chức năng biên niên, xuyên suốt 20 thế kỷ văn chương nước Nam! Rằng khách đến chiêm quan bảo tàng khi về có cảm giác thấy như thể vừa xuyên qua lịch sử văn học nước nhà vậy!

Những hiện vật được trưng bày trong bảo tàng
Những hiện vật được trưng bày trong bảo tàng.

Có chi đó mong manh bởi trong 130.000 hiện vật hiện có, chiếm 80% là sách và ảnh - tác phẩm và chân dung nhà văn - và cũng chỉ tập trung ở mảng văn học hiện đại - tính từ đầu thế kỷ XX đến nay.

Những hiện vật có ý nghĩa nhất làm nên giá trị bảo tàng bởi tính riêng biệt và tính lịch sử như các loại bản thảo viết tay, vật dụng sinh hoạt và sáng tác của nhà văn thì chỉ chiếm 20%.

Trong khi đó, toàn bộ hiện vật từ cuối XIX trở về trước quá hiếm hoi. Vậy nên hết thảy chúng tôi đều sững sờ như bị hút hồn trước cái bàn gỗ sứt sẹo nghe giới thiệu là bàn viết của thi hào Nguyễn Du! Một bản Kiều cổ nhất cũng chưa thể gây hiệu ứng lớn như vậy.

Ngắm chiếc bàn cổ mà Tiên sinh họ Nguyễn Tiên Điền từng thảo những hàng hàng châu ngọc Truyện Kiều một thuở một thời, chợt nghĩ không biết người của Bảo tàng có rinh từ Hà Tĩnh ra một báu vật nữa không? Đó là chiếc khay gỗ đựng ấm, chén trà mà đại thi hào Nguyễn Du sử dụng mới đây được tìm thấy tại một nhà dân ở xã Xuân Hải, huyện Nghi Xuân (Hà Tĩnh), cách Khu di tích Nguyễn Du hơn một cây số.

Rồi cũng chợt nghĩ thêm đến hai báu vật ở ngôi chùa Bồ Đà của đất Bắc Giang. Chùa Bồ Đà còn lưu giữ bộ kinh Phật cổ nhất Việt Nam được khắc trên gỗ thị. Bộ kinh gồm 240 tấm ván gỗ hợp thành, khoảng 2.000 tấm. Trải qua gần 300 năm, bộ kinh hiện nay vẫn còn khá nguyên vẹn.

Ở đây còn lưu giữ một di vật rất thú vị của nhà văn Nguyên Hồng tại chùa, đó là một bản chép tay những quy chế của nhà chùa hồi ông trốn đời đi tu. Bộ Kinh Phật thì chả nói nhưng bản chép tay của nhà văn Nguyên Hồng thì bảo tàng đây cũng nên cất công mà rước về.

Lại tần ngần cảm khái thêm ca từ một bài hát ca trù của danh nho Phan Huy Chú viết trên tấm vải thờ của dòng họ Phan. Có vẻ hiện vật cổ nhất sau thế kỷ XIX nhõn mỗi hai vật ấy?

Giữa những bộn bề thừa thiếu này khác, nói gì thì nói, Bảo tàng vẫn có một thứ báu vật nữa na ná như thứ phi vật thể vậy! Đó là những bản trường ca, sử thi của đồng bào dân tộc ít người được ghi vào băng ghi âm qua giọng đọc của chính người bản địa.

Còn lại những hiện vật lấp lánh làm nên hệ thống văn học Hán - Nôm rực rỡ dưới các triều đại phong kiến hưng thịnh Lý - Trần - Lê? Những của báu ấy đang ở đâu? Có thể là bên ngành Hán Nôm đang phải lưu trữ theo chức phận của họ? Vậy bây giờ mượn hoặc sao y bản chính liệu có được? Rồi có thể những thứ ấy đương phải lưu lạc ở nước ngoài thông qua những ngả đường đi sứ, buôn bán, cướp bóc... Có chuyện châu về Hợp Phố thì phải cả những sự chung tay hợp lòng rất lớn của các ngành ngoại giao, thương mại trong các chuyến đi sưu tầm nước ngoài thì may ra... Mà việc ấy, tầm ấy, xin nói thẳng nói thêm là tiền ấy Hội văn bút Việt nhà ta làm sao ôm xuể?

Vậy xoay xỏa ra sao với nạn thiếu hiện vật mang tính nhân chứng trong gần 1.000 năm tồn tại và phát triển văn học viết? Có cầu toàn quá chăng, việc đợi bằng được cái ngày đẹp trời nào đó dòng chảy các hiện vật đúng tiêu chí bảo tàng lũ lượt về châu tuần ở 275 đường Âu Cơ này? Hoặc chưa có cái ta cần thì đành bằng lòng với cái ta đang có là cứ trưng cứ bày ra? Mạnh dạn mà khai trương, mà trình làng một bảo tàng với tên gọi văn chương Việt? Nan giải, nhọc nhằn và cũng khá thương thay cho những người có trách nhiệm sinh hạ Bảo tàng văn học Việt.

Cùng chuyên mục

Khi 'sứ giả hoang dã' trở về - Bài 2: Bí mật của đội 'ngự lâm quân' bảo vệ 'nữ hoàng'

Khi 'sứ giả hoang dã' trở về - Bài 2: Bí mật của đội 'ngự lâm quân' bảo vệ 'nữ hoàng'

TPO - Tại sao rừng già thâm u bất tận lại vắng bóng thú hoang, còn góc núi nhô ra biển (bán đảo Sơn Trà, Đà Nẵng), vây quanh bởi hải cảng và đô thị sầm uất, lại giữ được đàn voọc ngũ sắc đông nhất trên thế giới? Bí quyết nằm ở sự quyết liệt, tính bài bản của những 'vệ sỹ' bảo vệ 'nữ hoàng' linh trưởng.

Bãi sậy sông Đầm là mái nhà yên bình của nhiều loài chim, trong đó có cả cò nhạn Ảnh: Đ.T

Về nơi đàn cò ở lại

TP - Có một nơi mà bao năm qua đàn cò hàng ngàn con chọn làm nhà, sáng chiều sải cánh tự do kiếm ăn, tối về ngủ bên rặng dừa mà chẳng mảy may lo bị bẫy bắt. Nơi ấy là bãi sậy sông Đầm (thuộc phường Bàn Thạch, thành phố Đà Nẵng).

Tượng đài Nguyễn Tất Thành – Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Trường Quốc học Huế Ảnh: QH Huế

130 năm trường Quốc học Huế: Ngôi trường của tuấn kiệt, anh thư

TP - Trong nhiều lần trò chuyện với thạc sĩ Sử học Nguyễn Đình Dũng, người từng dạy môn lịch sử ở Đại học Huế và cũng từng công tác tại Bảo tàng Hồ Chí Minh TP Huế, thường nghe anh nói rằng: “Trường Quốc học Huế là ngôi trường vĩ đại, là chiếc nôi đào tạo lớp lớp hiền tài đóng góp rất lớn cho lịch sử đất nước. Họ đích thực là những tuấn kiệt, anh thư. Trong đó có vai trò đặc biệt quan trọng của người học sinh Nguyễn Sinh Côn, sau này là Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại”.

Rắn độc và rừng hoang đã 'bỏ bùa' họ như thế đó

Rắn độc và rừng hoang đã 'bỏ bùa' họ như thế đó

TPO - Suốt nhiều năm, thỉnh thoảng tôi vẫn được những vị khách phương xa, trong đó có cả khách Âu - Mỹ, nhờ dẫn đến những khu nhà hàng đặc sản thịt rắn như Lệ Mật để “thử món lạ”. Có những nhà báo châu Âu quyết tâm trải nghiệm đến cùng, giá cả chẳng thành vấn đề, cứ như thể đã đặt chân đến Hà Nội mà chưa nếm thịt rắn thì chuyến đi vẫn còn thiếu một điều gì đó. Vậy mà, khi tận mắt thấy quả tim rắn vẫn còn đập trong chiếc cốc thủy tinh, bên cạnh là thứ tiết đỏ au được khuấy bằng một cọng sả trắng nõn, không ít người bỗng chốc đổi ý. Họ lịch sự xin phép được dừng lại ở mức “chiêm ngưỡng”, nhường phần “thưởng thức” cho những người can đảm hơn.

Ông Nguyễn Hồng Quang tỉ mỉ, chăm chút từng sản phẩm mới

Khắc khoải về làng gốm cổ Hương Canh

TP - Từng có gần 400 hộ làm nghề, gốm Hương Canh (xã Bình Nguyên, tỉnh Phú Thọ) nay chỉ còn 4 hộ bền bỉ giữ lửa cho nghề gốm cổ. Được tạo nên từ nguồn đất trầm tích đặc biệt của địa phương, dòng gốm sành không men nổi tiếng bởi độ bền chắc và sắc màu trầm mộc mạc đang đối mặt với những khó khăn về đầu ra và nguy cơ thiếu người kế nghiệp.

Anh Lưu Quang Hà bên sản phẩm bê tông nghệ thuật của Công ty

'Chúa chổm' xứ Tuyên đúc nên cơ nghiệp

TP - Lưu Quang Hà vừa rời giảng đường đại học, bước chân khởi nghiệp liền bị quỵt tiền, phải vay nặng lãi để sống. Ở nhà, bố mắc ung thư phổi, gia đình khánh kiệt, khiến anh Hà nhiều đêm bật khóc. Nhưng rồi, anh đứng dậy, gây dựng công ty chuyên làm sản phẩm bê tông nghệ thuật – ngành nghề mà anh được học, doanh thu tiền tỷ, tạo việc làm cho gần 20 lao động. Anh còn là Bí thư Chi đoàn ở tổ dân phố.

Công an cơ sở tuyên truyền, vận động người dân xóa bỏ hủ tục nghi kỵ “cầm đồ thuốc độc” Ảnh: NN

'Bóng ma đồ độc' ám ảnh vùng cao Quảng Ngãi

TP - Ở một số bản làng miền núi Quảng Ngãi, hủ tục nghi kỵ “cầm đồ thuốc độc” vẫn âm ỉ tồn tại, len vào những mâu thuẫn đời thường, những cơn bệnh chưa được lý giải bằng khoa học. Từ một lời phán của thầy cúng, hàng xóm có thể thành kẻ thù, người vô tội bị cô lập, đánh đập, thậm chí mất mạng.

Cán bộ Trạm Y tế xã Buôn Đôn đi bộ đến từng hộ dân tại buôn Đrăng Phốk để tiêm vắc xin cho trẻ

'Cõng' vắc xin tìm trẻ giữa đại ngàn

TP - Không để người dân vất vả đưa con đến trạm y tế, vào ngày 16 hằng tháng, cán bộ y tế xã vùng xa tỉnh Đắk Lắk vượt hơn 20km đường rừng đều đặn mang vắc xin vào tận buôn. Chuyến đi của họ đã mang thêm một lớp bảo vệ đến với những đứa trẻ nơi vùng lõi rừng, từng ngày rút ngắn giữa dịch vụ y tế và người dân.

Giếng cổ được người dân tự hào giới thiệu với khách đến thăm đảo

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

TP - Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm.

Cựu chiến binh Nguyễn Duy Kháng và cô giáo HươngẢnh: Lê Văn Chương

Những người lính ở lại núi Dàng-Bài cuối: Trái tim cô giáo trẻ dành trọn tiếng "tít te"

TP - Tháng 2/1970, bên dòng sông Vệ (Hành Thịnh, Quảng Ngãi), những chiếc HU-1A còn gọi là tàu rọ liên tục quần đảo, gầm rít trên bầu trời. Giữa khói lửa chiến tranh, trái tim một cô giáo trẻ lại bị cuốn vào âm thanh “tít te” không ngừng của một cậu lính thông tin quê Thái Bình. “Cái này bí mật, không thể giải thích” – chàng lính Nguyễn Duy Kháng mỉm cười nói với cô giáo Nguyễn Thị Thanh Hương về công việc của mình.

Cựu chiến binh Lại Vũ Yên và bà Nguyễn Thị Bè, mối tình và đám cưới trong chiến tranh, giờ đây đã hơn 50 năm Ảnh: Lê Văn Chương

Những người lính ở lại núi Dàng-Bài 2: Mối tình người lính quân y và nữ du kích

TP - Trước năm 1975, địch xem xã Hành Thịnh là một trong những cái gai rất khó nhổ. Bởi đây là một xã đồng bằng của Quảng Ngãi nhưng lại có rất nhiều ngọn núi: núi Dàng, núi Đuôi Chuột, núi Rố, núi Gò Đồn, núi và rừng Ông Đương, gò Rú. Địa thế hiểm trở vốn là lợi thế của quân giải phóng và là vùng đất chết đối với quân đội chính quyền Sài Gòn. Y sĩ Lại Vũ Yên đã trải qua những ngày gian nan tại đây, sau đó kết hôn với cô du kích…