Cựu binh Mỹ đúc tượng sống mẹ Việt Nam Anh hùng

Cựu binh Mỹ đúc tượng sống mẹ Việt Nam Anh hùng
TP - Mẹ già 96 tuổi nằm thiêm thiếp. Ngoài cửa sổ, một người Mỹ tuổi chừng thất thập mải mê nhào nặn mẫu đất sét trên bệ tượng. Thi thoảng ông dừng tay nhìn mẹ qua cửa sổ, hoặc chạy vào đứng bên giường lặng ngắm gương mặt người mẫu của mình…

Bài điếu văn chưa đọc

Chuyện về mẹ Nguyễn Thị Nhứt, có chồng và 4 con trai hy sinh, tôi biết từ cách đây hơn 20 năm. Kể từ sau bài báo tôi viết về khả năng tìm mộ liệt sĩ của ông Năm Chiến ở Bình Sa, Thăng Bình (Quảng Nam). Khi ấy, ông Chiến còn chưa là nhà ngoại cảm có tiếng như sau này, chỉ là anh nông dân bình thường có chút ít khả năng đặc biệt.

Chị Kim Dung – đồng nghiệp cùng cơ quan thời ấy - một hôm nhờ tôi chỉ đường về nhà ông Năm. Vợ chồng chị muốn tìm mộ anh Lê Văn Nhì, người anh trai hy sinh từ năm 1962.

 Tôi thật sốc khi biết rằng chỉ riêng làng xã Điện Hoà nhỏ bé này có tới 158 Mẹ Việt Nam anh hùng với hàng trăm đứa con đã hy sinh. Việt Nam có biết bao làng xã như vậy. Biết trong làng có 8 mẹ còn sống, tôi nhờ chị Dung nhắn với các mẹ rằng tôi nguyện sẽ đúc tượng tặng các Mẹ.

Anh Lê Nguyên Hồng, chồng chị Dung, kể: anh Nhì chiến đấu, hy sinh tại thị trấn Vĩnh Điện, bị địch phơi xác suốt nhiều ngày đêm. Bọn lính canh xác anh ngặt quá, nên mẹ Nhứt, cùng người chị dâu cả tên là Bảy và anh Hồng lúc ấy mới tròn 10 tuổi chỉ biết nén đau thay nhau canh chừng từ xa. Đợi lúc chúng xao nhãng là lén đưa anh về chôn.

Nhưng rồi một đêm, ba mẹ con có việc phải về nhà, khi chạy ra mới hay chúng vứt xác anh ở đâu đó rồi, còn dùng xe ủi chà lấp. 30 năm sau, năm 1992, khi ông Năm Chiến dùng ngoại cảm tìm thấy, thi thể anh Nhì bị xe ủi cắt chỉ còn một nửa, nguyên vẹn nhất là mấy đoạn xương ống...

Chồng và 5 con trai lần lượt ra trận, mẹ Nhứt bám trụ ở quê nhà đào hầm nuôi giấu cán bộ. Có thời điểm vườn nhà mẹ ở thôn Quang Hiện (Điện Hoà, Điện Bàn) có đến 6 hầm bí mật che chở cho cả trung đội quân giải phóng.

Một buổi sáng năm 1963, có kẻ chỉ điểm, lính Mỹ và tay sai ập đến dùng dùi cui, lưỡi lê, gậy gộc thay nhau tra tấn mẹ giữa sân nhà. Suốt cả ngày không moi được lời khai nào, chiều tối thấy mẹ lịm sâu giữa vũng máu, chúng khiêng mẹ vứt ngoài bờ sông. Đêm đó, bà con đốt đuốc đem mẹ về chạy chữa. Nhưng đôi mắt mẹ đã vĩnh viễn không còn nhìn thấy gì. Khi ấy mẹ 45 tuổi.

Năm 1966, mẹ Nhứt chịu cùng lúc 3 cái tang của chồng và hai con trai. Tháng 4, anh Lê Văn Tam ngã xuống trong trận chiến khốc liệt ở cầu Bồng Sơn (Bình Định). Cuối tháng 10, anh Lê Văn Tứ (Túc) là Thường vụ tỉnh Đoàn Quảng Đà bị địch phục kích, hy sinh khi mới 25 tuổi. Chỉ 2 ngày sau, chồng mẹ là ông Lê Văn Cự hy sinh trong trận chống càn. Nước mắt mẹ cạn khô trên đôi mắt đã loà. Nhưng trong dòng người xuống Vĩnh Điện biểu tình chống chiến tranh, đòi hoà bình tự do, vẫn luôn có mẹ đi đầu. Những căn hầm bí mật trong vườn mẹ vẫn là nơi trú ẩn an toàn nhất cho cán bộ, bộ đội.

Tết Mậu Thân 1968, anh Lê Văn Đủ (tức Lê Nguyên Hồng), con trai út của mẹ - chiến sĩ biệt động thành Đà Nẵng bị địch bắt đày ra Côn Đảo khi mới tròn 16 tuổi. Ba năm sau, năm 1971, từ Côn Đảo, anh Hồng nhận được thư chị Bảy, vợ anh cả Lê Văn Nhất.

“Em ơi, trong bất kỳ hoàn cảnh nào, em cũng ráng sống nghe em. Ngày em trở về, dù không còn nguyên vẹn hình hài, chị cũng nguyện nuôi em suốt đời. Vì giờ này em là người con trai duy nhất trong gia đình mình đấy. Mất em, mẹ không thể sống nổi đâu. Ráng sống nghe em...”. Lập tức, anh Hồng hiểu vậy là anh Hai Nhất cũng đã hy sinh. Khi đó anh đang là Bí thư Đảng uỷ xã Điện Hoà...

Nhiều chi tiết về cuộc đời mẹ Nhứt ghi ở trên, tôi chép lại từ điếu văn khóc mẹ của chị Dung, anh Hồng. Bài điếu văn dài và cảm động ấy phút cuối lại chưa cần dùng đến. Số là mùng 6 Tết Quý Tỵ vừa rồi, mẹ Nhứt vào tuổi 96, bỗng nhiên nằm thiếp đi bằn bặt, hơi thở cạn dần, lay mãi không dậy. Con cháu hốt hoảng, nghĩ mẹ đã đến lúc phải đi, bèn chia nhau lo hậu sự.

Đêm ấy, chị Dung ngồi viết những lời cuối đầy nước mắt cho mẹ. Nhưng rồi, mẹ dần hồi tỉnh, lại ngày ngày bên khu vườn xanh mát nằm nghe con cháu tâm sự, chuyện trò. Dù từ lâu mắt mẹ đã không còn thấy, tai đã không còn nghe, giao tiếp bây giờ của mẹ là những nụ cười thoảng trên gương mặt nhăn nheo...

Con xin lỗi Mẹ!

Nơi khu vườn làng quê yên ả ấy, mẹ Nhứt có lẽ không biết có một người lính Mỹ cầm súng ở Việt Nam ngày nào, mấy ngày nay đang mải mê nặn tượng mình. Ông chụp ảnh chân dung mẹ đủ mọi góc độ. Sưu tầm lại những tấm ảnh hiếm hoi của mẹ nhiều năm trước cùng gia đình khi còn tự ngồi được. Và rồi khối đất sét đặt bên ngoài cửa sổ giường mẹ dưới bàn tay khéo léo của ông, bỗng dần có linh hồn. Nhiều lúc thấy ông buông tay, nhìn đăm đắm qua ô cửa. Có lúc thấy ông ngồi một mình nắm tay mẹ thủ thỉ trò chuyện. Kể về mẹ của mình. Về những nỗi buồn. Nhiều lần ông lặp lại mấy từ cảm ơn và xin lỗi.

Cựu binh Jim cùng gia đình mẹ Nhứt dùng bữa với mỳ Quảng Ảnh trần tuấn
Cựu binh Jim cùng gia đình mẹ Nhứt dùng bữa với mỳ Quảng. Ảnh: Trần Tuấn.

Người cựu binh Mỹ ấy có tên là Jim Gion, 66 tuổi, đến từ Portland thành phố ven bờ duyên hải Thái Bình Dương thuộc tiểu bang Oregon.

Tháng 5/1969, trong bộ đồ lính hải quân viễn chinh, Jim, 22 tuổi, có mặt tại quân cảng Đà Nẵng. Đang học đại học năm 2 ngành điêu khắc, bị người yêu “đá”, chàng sinh viên máu nghệ sỹ bèn chán đời bỏ học. Rồi bị gọi đi lính.

Chị Dung kể, sau khi Jim đồng ý đúc tượng cho mẹ Nhứt, cả nhà chưa kịp mừng, bỗng giật mình, lo không biết mẹ đang còn sống, đúc tượng có “hệ” gì không. Gia đình sắm sửa mâm lễ khấn ông bà tổ tiên cho phép đúc tượng mẹ để con cháu bây giờ và mãi sau này còn được thấy mẹ. Quả nhiên mấy lần gieo quẻ, đều thuận. Tôi hỏi ở Mỹ có kiêng đúc tượng người sống không, Jim bật cười: “Ở Mỹ, mọi người đều biết họ sẽ chết”.

Jim kể ông chọn hải quân – thời gian quân ngũ dài tới 4 năm, gấp đôi lính thường - vì “không muốn bắn ai, cũng không muốn ai bắn mình”. Hải quân, nhất là lính văn phòng như ông thường không phải xung trận. Một năm đóng ở Sơn Trà – Đà Nẵng, rồi thêm 1 năm ở quân cảng Sài Gòn, đúng là Jim chưa phải chĩa súng vào ai.

Tháng 5/1971, hạ sĩ Jim Gion được ra quân, về học xong ngành điêu khắc rồi qua Nhật sống luôn cả chục năm sau đó. Hai đời vợ Nhật lần lượt cho ông hai đứa con gái. “Những tháng năm đó tôi chán nản lắm, nghĩ nhiều về cuộc chiến tranh mà tôi chứng kiến. Người Mỹ không nên có mặt ở Việt Nam”.

Lựa lúc Jim ngồi bên mẹ Nhứt, tôi hỏi khi đi lính, mẹ ông ở nhà có lo lắng nhiều không. “Mẹ tôi rất lo, viết nhiều thư, nhưng rồi cũng yên tâm vì tôi đóng ở trung tâm Đà Nẵng, Sài Gòn, chứ không phải đến những nơi khốc liệt như ngôi làng này”.

Năm 2000, Jim lần đầu trở lại Việt Nam. Ông muốn xem đất nước hoang tàn vì chiến tranh này hồi sinh bằng cách nào. Rồi từ đó ông liên tục quay lại, mà như ông nói, bởi tấm lòng “rất lương thiện” của người Việt.

Trên chuyến tàu đầu tiên từ TP Hồ Chí Minh ra Đà Nẵng dạo ấy, ông được một bà mẹ Việt Nam vui vẻ chia sẻ món đồ để cùng “ăn cho vui”. Người chạy xe ôm lần đầu tiên gặp ở ga Đà Nẵng năm 2006, lập tức trở thành người bạn thân thiết.

Người đàn ông chạy xe ôm ấy tên là Nguyễn Nghĩa, trước 1975 từng đi lính, sau giải phóng gia nhập lực lượng TNXP qua chiến trường Campuchia phục vụ chiến đấu. Giữa hai người đàn ông là biết bao câu chuyện về chiến tranh.

Jim còn có một người bạn thân ở Bình Dương tên là Đoàn Tấn Huệ, chủ một xưởng đúc đồng. Jim từng đưa Huệ qua Mỹ học phương pháp đúc đồng hiện đại. Chất liệu đồng hoàn toàn được Jim đưa từ Mỹ sang. Cùng Huệ, Jim đã làm nhiều tượng ở nhiều nơi tại Việt Nam.

Cụm từ “Mẹ Việt Nam anh hùng” lần đầu tiên được bổ sung vào vốn từ tiếng Việt của Jim cách đây chừng 1 tháng. Đó là lần ông tình cờ gặp chị Dung khi mới quay lại Đà Nẵng.

Thông qua người bạn, biết ông là nhà điêu khắc, chị Dung đánh tiếng hỏi ông về việc đúc tượng mẹ mình. Không hiểu sao lúc ấy, câu đầu tiên Jim hỏi chị là mắt mẹ còn sáng không? Thế rồi, sau những gì chị Dung kể, Jim lặng người. Đặc biệt là khi ông được đọc bài điếu văn về mẹ...

Jim vừa hoàn thành mẫu chân dung mẹ Nhứt. Khó nhất là phần tóc của mẹ giờ không còn. Cuối cùng, chị Bảy, con dâu mẹ trở thành người làm mẫu tóc cho mẹ.

Tượng mẹ đúc bằng đồng ở Bình Dương còn phải qua rất nhiều công đoạn nữa. Nhưng Jim sẽ đưa về Mỹ để hoàn thiện khâu cuối cùng, trước khi mang về Quảng Nam tặng mẹ.

Cùng chuyên mục

Khi sứ giả hoang dã trở về: Anh 'lâm tặc' thương nàng mũi hếch…

Khi sứ giả hoang dã trở về: Anh 'lâm tặc' thương nàng mũi hếch…

TPO - Một ngày đẹp trời, nhà bảo tồn Chu Xuân Cảnh (quản lý dự án bảo tồn voọc mũi hếch, thuộc Tổ chức Bảo tồn Động thực vật Quốc tế - FFI) rủ tôi đi chụp ảnh 'những cô nàng ăn hoa nghiến thơm' trên đỉnh núi Khau Ca, thuộc VQG Du Già - Cao nguyên đá Đồng Văn, tỉnh Tuyên Quang. Lái xe gần chục tiếng đồng hồ từ Hà Nội, đi bộ thêm 4 tiếng vượt rừng, núi đá, lội qua nhiều con suối nước lạnh nữa mới tới được khu nhà sàn nhỏ của đội bảo vệ voọc mũi hếch thuộc xã Tùng Bá.

Khi 'sứ giả hoang dã' trở về - Bài 2: Bí mật của đội 'ngự lâm quân' bảo vệ 'nữ hoàng'

Khi 'sứ giả hoang dã' trở về - Bài 2: Bí mật của đội 'ngự lâm quân' bảo vệ 'nữ hoàng'

TPO - Tại sao rừng già thâm u bất tận lại vắng bóng thú hoang, còn góc núi nhô ra biển (bán đảo Sơn Trà, Đà Nẵng), vây quanh bởi hải cảng và đô thị sầm uất, lại giữ được đàn voọc ngũ sắc đông nhất trên thế giới? Bí quyết nằm ở sự quyết liệt, tính bài bản của những 'vệ sỹ' bảo vệ 'nữ hoàng' linh trưởng.

Bãi sậy sông Đầm là mái nhà yên bình của nhiều loài chim, trong đó có cả cò nhạn Ảnh: Đ.T

Về nơi đàn cò ở lại

TP - Có một nơi mà bao năm qua đàn cò hàng ngàn con chọn làm nhà, sáng chiều sải cánh tự do kiếm ăn, tối về ngủ bên rặng dừa mà chẳng mảy may lo bị bẫy bắt. Nơi ấy là bãi sậy sông Đầm (thuộc phường Bàn Thạch, thành phố Đà Nẵng).

Tượng đài Nguyễn Tất Thành – Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Trường Quốc học Huế Ảnh: QH Huế

130 năm trường Quốc học Huế: Ngôi trường của tuấn kiệt, anh thư

TP - Trong nhiều lần trò chuyện với thạc sĩ Sử học Nguyễn Đình Dũng, người từng dạy môn lịch sử ở Đại học Huế và cũng từng công tác tại Bảo tàng Hồ Chí Minh TP Huế, thường nghe anh nói rằng: “Trường Quốc học Huế là ngôi trường vĩ đại, là chiếc nôi đào tạo lớp lớp hiền tài đóng góp rất lớn cho lịch sử đất nước. Họ đích thực là những tuấn kiệt, anh thư. Trong đó có vai trò đặc biệt quan trọng của người học sinh Nguyễn Sinh Côn, sau này là Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại”.

Rắn độc và rừng hoang đã 'bỏ bùa' họ như thế đó

Rắn độc và rừng hoang đã 'bỏ bùa' họ như thế đó

TPO - Suốt nhiều năm, thỉnh thoảng tôi vẫn được những vị khách phương xa, trong đó có cả khách Âu - Mỹ, nhờ dẫn đến những khu nhà hàng đặc sản thịt rắn như Lệ Mật để “thử món lạ”. Có những nhà báo châu Âu quyết tâm trải nghiệm đến cùng, giá cả chẳng thành vấn đề, cứ như thể đã đặt chân đến Hà Nội mà chưa nếm thịt rắn thì chuyến đi vẫn còn thiếu một điều gì đó. Vậy mà, khi tận mắt thấy quả tim rắn vẫn còn đập trong chiếc cốc thủy tinh, bên cạnh là thứ tiết đỏ au được khuấy bằng một cọng sả trắng nõn, không ít người bỗng chốc đổi ý. Họ lịch sự xin phép được dừng lại ở mức “chiêm ngưỡng”, nhường phần “thưởng thức” cho những người can đảm hơn.

Ông Nguyễn Hồng Quang tỉ mỉ, chăm chút từng sản phẩm mới

Khắc khoải về làng gốm cổ Hương Canh

TP - Từng có gần 400 hộ làm nghề, gốm Hương Canh (xã Bình Nguyên, tỉnh Phú Thọ) nay chỉ còn 4 hộ bền bỉ giữ lửa cho nghề gốm cổ. Được tạo nên từ nguồn đất trầm tích đặc biệt của địa phương, dòng gốm sành không men nổi tiếng bởi độ bền chắc và sắc màu trầm mộc mạc đang đối mặt với những khó khăn về đầu ra và nguy cơ thiếu người kế nghiệp.

Anh Lưu Quang Hà bên sản phẩm bê tông nghệ thuật của Công ty

'Chúa chổm' xứ Tuyên đúc nên cơ nghiệp

TP - Lưu Quang Hà vừa rời giảng đường đại học, bước chân khởi nghiệp liền bị quỵt tiền, phải vay nặng lãi để sống. Ở nhà, bố mắc ung thư phổi, gia đình khánh kiệt, khiến anh Hà nhiều đêm bật khóc. Nhưng rồi, anh đứng dậy, gây dựng công ty chuyên làm sản phẩm bê tông nghệ thuật – ngành nghề mà anh được học, doanh thu tiền tỷ, tạo việc làm cho gần 20 lao động. Anh còn là Bí thư Chi đoàn ở tổ dân phố.

Công an cơ sở tuyên truyền, vận động người dân xóa bỏ hủ tục nghi kỵ “cầm đồ thuốc độc” Ảnh: NN

'Bóng ma đồ độc' ám ảnh vùng cao Quảng Ngãi

TP - Ở một số bản làng miền núi Quảng Ngãi, hủ tục nghi kỵ “cầm đồ thuốc độc” vẫn âm ỉ tồn tại, len vào những mâu thuẫn đời thường, những cơn bệnh chưa được lý giải bằng khoa học. Từ một lời phán của thầy cúng, hàng xóm có thể thành kẻ thù, người vô tội bị cô lập, đánh đập, thậm chí mất mạng.

Cán bộ Trạm Y tế xã Buôn Đôn đi bộ đến từng hộ dân tại buôn Đrăng Phốk để tiêm vắc xin cho trẻ

'Cõng' vắc xin tìm trẻ giữa đại ngàn

TP - Không để người dân vất vả đưa con đến trạm y tế, vào ngày 16 hằng tháng, cán bộ y tế xã vùng xa tỉnh Đắk Lắk vượt hơn 20km đường rừng đều đặn mang vắc xin vào tận buôn. Chuyến đi của họ đã mang thêm một lớp bảo vệ đến với những đứa trẻ nơi vùng lõi rừng, từng ngày rút ngắn giữa dịch vụ y tế và người dân.

Giếng cổ được người dân tự hào giới thiệu với khách đến thăm đảo

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

TP - Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm.

Cựu chiến binh Nguyễn Duy Kháng và cô giáo HươngẢnh: Lê Văn Chương

Những người lính ở lại núi Dàng-Bài cuối: Trái tim cô giáo trẻ dành trọn tiếng "tít te"

TP - Tháng 2/1970, bên dòng sông Vệ (Hành Thịnh, Quảng Ngãi), những chiếc HU-1A còn gọi là tàu rọ liên tục quần đảo, gầm rít trên bầu trời. Giữa khói lửa chiến tranh, trái tim một cô giáo trẻ lại bị cuốn vào âm thanh “tít te” không ngừng của một cậu lính thông tin quê Thái Bình. “Cái này bí mật, không thể giải thích” – chàng lính Nguyễn Duy Kháng mỉm cười nói với cô giáo Nguyễn Thị Thanh Hương về công việc của mình.