Chọn số liệu lịch 2008: Cần thật sự cầu thị và khoa học

TP - Gần đây báo chí bàn nhiều về bộ số liệu lịch năm 2008 do Tiến sĩ Đoàn Dũng, Giám đốc Trung tâm thông tin tư liệu (TTTTTL) thuộc Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam (Viện KH&CNVN) cung cấp cho các nhà xuất bản là không ổn.

Cho đến nay các cơ quan quản lý về lịch vẫn chưa phán quyết được. Theo chúng tôi ngay từ ban đầu và cả sau này khi đã có dư luận, ông Dũng đã không thật sự cầu thị, tôn trọng tính khoa học.

Hiện nay ở ta có 3 bộ số liệu lịch cho năm 2008 đã được công bố:

Bộ số liệu 1 (cột 1 của bảng dưới) do ông Nguyễn Mậu Tùng công bố vào năm 1992 trong cuốn “Lịch Việt Nam 1901-2010” được tính toán theo mô hình của Trung Quốc vào những năm năm mươi có trong cuốn Nhị bách niên lịch biểu. Bộ số liệu này là bộ duy nhất được một Hội đồng khoa học có thẩm quyền duyệt.

Bộ số liệu 2 (cột 2) của ông Nguyễn Mậu Tùng công bố trong sách cùng tên, được tái bản có sửa chữa vào năm 2001.

Bộ số liệu 3 (cột 3) do Thạc sĩ Trần Tiến Bình công bố vào năm 2005 trong cuốn “Lịch Việt Nam thế kỷ XX-XXI (1901-2100)”, Nxb VH-TT, được tính toán theo mô hình của Văn phòng Kinh độ Paris.

Phần quan trọng là lịch Âm, thì không có gì khác nhau; nhưng về Tiết khí – một loại lịch Mặt trời soạn riêng cho từng nước, rất cần thiết cho nhiều ngành khoa học - thì có 2 chỗ khác nhau, cụ thể là ở Tiết khí Đại hàn và Cốc vũ.

Chúng tôi xin lập thành bảng cho dễ nhìn.

Để rộng đường biện luận và tham khảo, chúng tôi ghi thêm 2 bộ số liệu nữa:

Bộ số liệu 4 (cột 4) của ông Hồ Ngọc Đức. Ông đang ở Leipzig, CHLB Đức có Website riêng. Bạn đọc có thể vào đó xem thuật toán, vài đoạn chương trình và kết quả tính toán trên mạng (http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/).

Bộ số liệu 5 (cột 5) của GS Edward M. Reingold –  một chuyên gia hàng đầu thế giới về lịch pháp hiện nay  – ở Viện Công nghệ Illinois, Chicago, Hoa Kỳ gửi cho chúng tôi.

GS Reingold là đồng tác giả của 2 tác phẩm rất nổi tiếng về lịch: [1] Dershowitz, N; Reingold, E. M.: “Calendrical Calculations”. Cambridge University Press, 1998; [2] Reingold, E. M. Dershowitz, N.: “Calendrical Tabulations 1900-2200”.

Cambridge University Press 2002. Cuốn [1] trình bày cách tính 15 loại lịch, trong đó có lịch Âm - Dương của Trung Quốc (cũng là cách tính lịch Việt Nam, chỉ khác ta theo múi giờ 7).

Cuốn [2] trình bày kết quả tính toán các lịch trên cho 3 thế kỷ. Ông rất quan tâm đến lịch Việt Nam, dự định sẽ đưa vào cuốn [2] khi tái bản và đã tính lịch theo múi giờ 7 của Việt Nam cho thế kỷ XX và XXI.

Ông cho tôi biết, lịch cuối thế kỷ XX của ta có chỗ không chính xác vào các tháng Mười một và tháng Chạp năm Đinh Sửu - 1997.

Tôi đã thông báo lại với Giáo sư rằng, đó là số liệu được tính từ năm 1967; đến năm 2005, ông Trần Tiến Bình có tính lại, đã phát hiện sự thiếu chính xác này và ghi chú ở trang 69 cuốn “Lịch Việt Nam thế kỷ XX-XXI (1901-2100)”.

Chỉ có điều, việc đó đã đi vào “quá khứ lịch sử” nên chúng ta đành phải chấp nhận như thế mỗi khi tra cứu; lịch thế kỷ XXI của ông thì hoàn toàn giống với lịch của Trần Tiến Bình trong sách trên.

Cột 6 là do cử nhân Trịnh Tiến Điều, Trưởng Phòng Nghiên cứu lịch (PNCL) tư vấn cho Tiến sĩ Đoàn Dũng Giám đốc TTTTTL chọn theo bộ số liệu thứ 2 của ông Tùng. Vừa qua ông Dũng đã cung cấp cho các Nxb bộ số liệu này.

Ông Dũng là nhà quản lý, thay vì cần tham khảo ý kiến của một Hội đồng khoa học về lịch, ông lại chỉ tham khảo ý kiến một mình ông Điều, rồi tự mình quyết định, chọn bộ số liệu 2. Bước đi đầu tiên này về mặt quản lý của ông Dũng là do đã quá tin vào ông Điều.

Theo tôi, nhược điểm quan trọng nhất của bộ số liệu 2 này và cả của bộ số liệu 1 là không cập nhật (không “sốt dẻo”): Về niên đại của thuật toán (cách tính) thuộc thế hệ những năm năm mươi của thế kỷ trước, về thời điểm tính toán là vào năm 2001 hoặc năm 1992. Như vậy, về mặt khoa học, nó lạc hậu nhiều so với các bộ số liệu 3, 4 và 5.

Ta có thể thấy 3 người: Ông Bình, ông Đức, ông Reingold ở 3 nơi Việt Nam, CHLB Đức và Hoa Kỳ, dùng 3 thuật toán khác nhau nhưng đều ra kết quả giống nhau. Vậy tại sao ông Dũng không dùng bộ số liệu của ông Bình?

Trong thời đại “một ngày bằng 20 năm” này, thời đại “bùng nổ” thông tin hiện nay, lại đã có sẵn sách của ông Bình để nhiều người đọc và ai muốn cũng có thể vào mạng đọc Website của ông Đức mà lại chọn số liệu đã lạc hậu đó là không thức thời.

Còn chuyện duyệt số liệu, khi cần thì lập Hội đồng Khoa học để tham khảo, cùng lắm chi mất vài triều đồng, còn hơn bỏ ra một ngàn tỷ đồng để in 15 triệu bloc lịch với bộ số liệu lạc hậu mà sau này chắc chắn sẽ bị chỉ trích.

Chiều ngày 14/6 vừa rồi có một cuộc họp nhằm đi đến quyết định cuối cùng về số liệu lịch năm 2008.

Mục tiêu của cuộc họp, đáng lẽ phải là: xác định một bộ số liệu tốt nhất: khoa học, tiên tiến, cập nhật thì đã bị lái sang việc xác minh số liệu năm 2001 của ông Tùng chính là số liệu đã được duyệt năm 1992 mà ngày đó sai do lỗi in ấn (?).

Cũng vì vậy thành phần cuộc họp chỉ có duy nhất một nhà nghiên cứu lịch là nguyên Trưởng ban lịch Nhà nước Nguyễn Mậu Tùng tham dự, còn lại toàn là các nhà quản lý cả.

Người chuẩn bị nội dung và thuyết trình là ông Dũng. Cứ xem như mục tiêu của ông Dũng đã đạt được là chứng minh được mình đã dùng đúng bộ số liệu ông Tùng soạn năm 1992, thì cũng chỉ là chứng minh được bộ số liệu đó đã lạc hậu hàng chục năm so với trình độ khoa học về lịch trong nước và thế giới mà thôi.

Nó không giải đáp được đòi hỏi của các nhà xuất bản là: cần chọn bộ số liệu nào chuẩn xác để khi in ra khỏi bị các nhà khoa học trong nước chỉ trích, các nhà khoa học ngoài nước chê cười và như thế ông Dũng mới thật sự làm tròn bổn phận của mình.

Ông Tùng cho tôi biết, ông đã 78 tuổi, về hưu đã 16 năm, nay rất ốm yếu, buổi sáng mới mổ mắt từ bệnh viện về, thì buổi chiều được đón đến họp, không được biết trước nội dung để chuẩn bị, nên rất bị động.

Theo ông nên họp Hội đồng khoa học để tham vấn, một mình ông không thể nói tiếng nói quyết định về trường hợp này được.

Chúng tôi xin nêu một tiền lệ lịch sử:

Theo “Đại Nam thực lục”, tập XXVII, trang 161, vào năm Tự Đức thứ hai, Kỷ Dậu  - 1849; sau khi biết lịch được in ra từ năm trước căn cứ theo “Vạn niên thư” đã tính sẵn là không chính xác, vua Tự Đức đã ra lệnh sửa lại cho đúng.

Lịch sai, in từ năm trước còn được chép lại trong cuốn “Lịch đại niên kỷ bách trúng kinh”, hiện đang lưu giữ ở Thư viện Viện Hán - Nôm; lịch đúng – do đã sửa lại, được in trong cuốn “Khâm định vạn niên thư”, hiện đang được lưu giữ tại Thư viện Quốc gia.

Tại sao, ngày xưa vua Tự Đức dám quyết sửa lại lịch cho đúng, cho dù lịch đã in ra, đã ban phát mà ngày nay ta lại không dám cập nhật, chọn lấy những gì là tinh túy nhất của khoa học hiện đại, khi lịch còn chưa in?

Tất nhiên là nhà quản lý thì chưa thể vội khẳng định số liệu nào là tinh túy, hiện đại, cập nhật. Chính vì vậy, giờ đây nên sớm lập một Hội đồng khoa học như ông Tùng đề nghị.

Mùa làm lịch bắt đầu chưa lâu, các nhà xuất bản đang đợi. Mười lăm triệu bloc lịch với một ngàn tỷ đồng không phải là ít. Cần phải lập ngay một Hội đồng khoa học.

Cho dù có muộn, nhưng muộn còn hơn không. Xin các nhà quản lý sớm làm ngay việc phải làm này để thu được nhiều ý kiến chuẩn xác mà rộng đường tham khảo.

PGS - TS Lê Thành Lân
Viện Công nghệ thông tin Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam

Video đang được xem nhiều

Cùng chuyên mục

Xem thêm Công nghệ

Mới - Nóng

Khám phá