Cỏ Vetiver: Từ nước hoa đến đồ mỹ nghệ

Với bộ rễ dài 3 m toả hương thơm ngọt ngào, nó từng được dùng làm nguyên liệu tinh chế nước hoa. Nay loại cỏ này còn được dùng để “kè” đê ngăn sóng, “kè” đường chống sụt lở, xói mòn.

Trong quá trình tìm kiếm loại cỏ vetiver phục vụ cho đề tài mang tính chiến lược, chống sạt lở, xói mòn đê biển, KS Đặng Thọ Lộc - Trung tâm Nghiên cứu & Ứng dụng Chế phẩm Nông hóa (Viện Thổ nhưỡng Nông hoá) - tình cờ phát hiện chúng mọc um tùm ở nhiều nơi thuộc tỉnh Thái Bình.

Loại cỏ độc đáo, còn đang phải nhập ở nước ngoài về trồng thử nghiệm này, ở đâu đến? Thì ra, cách đây hơn chục năm, những doanh nhân người Pháp cất công mang nó từ châu Phi nắng cháy tới Việt Nam trong một dự án với Cty Dược Thái Bình.

Người Pháp đầu tư tại đây một hệ thống máy móc hiện đại nhằm lấy bộ rễ thơm ngát của loài cỏ này tinh chế nước hoa cùng một số mỹ phẩm và dược phẩm khác.

Vài năm sau, hệ thống máy móc đắt tiền này “đắp chiếu”. Dự án không thành. Một xe tải 7 – 8 tấn cỏ chỉ chiết xuất được 5 lít tinh chất. Bộ rễ của cỏ vetiver trồng trên nền đất phù sa, hàm lượng sét cao của Thái Bình chỉ đạt độ dài 1 m.

Công nghệ chiết xuất cùng công đào lấy được bộ rễ trở thành bài toán lỗ nặng nề. Người ta vớt vát bằng cách đưa cỏ vào trồng tại vùng đất cát Quảng Bình. Nhưng đường sá xa xôi cùng những khó khăn kinh tế xóa hẳn dự định sản xuất loại nước hoa Pháp quyến rũ bậc nhất trên đất Việt Nam.

Kè đê, kè đường bằng cỏ

KS Nguyễn Văn Lộc cùng các cộng sự của ông đem trồng thử nghiệm loại cỏ này hầu khắp vùng đồi núi miền Bắc, miền Trung, Tây Nguyên từ năm 1996. Năm 2002, học tập kinh nghiệm của Malaysia, Philippines, KS Lộc quyết định đưa vetiver trồng trên mái taluy đường Hồ Chí Minh.

Năm 2004, ông đưa vetiver trồng tại đê biển Hải Hậu (Nam Định). Ông cũng lập hàng nghìn mét vuông vườn ươm cỏ xanh ngút mắt ngay dưới chân công trình.

Cỏ vetiver vươn bộ rễ chắc khoẻ vào lòng đất, trở thành “tấm thảm bê tông mềm mại”, chắn các đợt sóng từ biển đập vào thân đê không kém gì kè đá. Rễ cỏ đan vào nhau thành những lưới dầy, níu đất, giữ cát, chống lại tốc độ rửa trôi, bào mòn khủng khiếp tại các vùng đất dốc.

Qua giai đoạn thử nghiệm, suốt dọc đường Hồ Chí Minh đã trồng đại trà cỏ vetiver trên mái taluy dương dốc đứng “ngửa cổ nhìn rơi mũ”, thay vì phải kè đá hộc vô cùng tốn kém. Bộ GTVT đang đề nghị các nhà khoa học mở rộng trồng sang nhánh phía Tây, sát Lào.

Câu chuyện khác của cỏ

Để bảo dưỡng những “tấm thảm bê tông” này, sau khi trồng khoảng 6 – 7 tháng, đạt đến độ cao nhất định, phần thân cỏ ra hoa được cắt hết để cỏ lên cây non.

Cỏ vetiver sống được ở tất cả các loại đất, kể cả đất bạc màu, độ pH cao, thấp hay chua mặn, cát, đá, sỏi, thậm chí có độc tính của nhôm.

Cỏ vetiver cũng sống được ở nhiều vùng khí hậu, có thể mọc ở khu vực lượng mưa hàng năm từ 200 – 6000mm, nhiệt độ từ -9 – 45oC.

Gốc cỏ ở sâu dưới mặt đất, được bảo vệ khi cháy hoặc gia súc ăn quá mức. Lá sắc, rễ thơm, ít bị các loài gặm nhấm, phá hoại. Cỏ vetiver không gây độc hại.

Nếu được trồng đúng cách, cỏ vetiver nhanh chóng hình thành hàng rào dầy đặc, lâu bền, có bộ rễ nhiều sợi ăn sâu trong đất, ôm đất ở độ sâu 3 – 4m.

Thay vì vứt cho trâu bò ăn, KS Lộc ôm 10 kg thân cỏ vetiver lang thang vào tận làng Chèm, thuyết phục một gia đình vốn có truyền thống làm nón, nhưng bỏ nghề từ đời nào, nhận gia công thiết kế các sản phẩm mỹ nghệ từ cỏ.

Thế là, quạt cỏ, nón cỏ, túi cỏ, v.v…, ra đời, làm sững sờ nhiều người trong một cuộc hội thảo mới đây bàn về công dụng chống xói mòn, sạt lở của cỏ vetiver.

KS Lộc còn mày mò trồng thử nghiệm cỏ vetiver bằng kỹ thuật thủy canh ngay trên sân thượng nhà mình, mong muốn phục hồi lại dự định sản xuất nước hoa thuở nào nhờ vào việc giúp nông dân dễ dàng hơn trong thu hoạch bộ rễ.

Công dụng “phụ” của cỏ lại mở ra bài toán kinh tế cho người nông dân. Tuy nhiên, KS Lộc thận trọng: “Ngoài tìm kiếm nguồn đầu tư và đầu ra, cần có những hướng dẫn, quy định, kiểm soát kỹ lưỡng trước khi phổ biến bài toán kinh tế này cho nông dân. Nếu không, cả mái taluy lẫn bờ đê có thể cũng bị xới tung lên để cắt thân, moi rễ, như từng xảy ra ở Malaysia”. 

Video đang được xem nhiều

Cùng chuyên mục

Xem thêm Công nghệ

Mới - Nóng

Khám phá