Hệ thống cảnh báo lũ quét: Vẫn lúng túng

TP - Trong khi nước láng giềng Thái Lan vận hành trơn tru hệ thống cảnh báo lũ đã từ lâu thì tại Việt Nam hệ thống cảnh báo lũ chủ yếu vẫn trên giấy.

Đoàn nhà báo các nước trong khu vực đến thăm hệ thống cảnh báo lũ lụt ở thành phố Chiang Mai, thủ phủ tỉnh Chiang Mai mạn đông bắc miền núi Thái Lan, đúng một ngày sau khi cơn bão số 2 hình thành ở Biển Đông, hôm 2/8.

Thành phố du lịch nổi tiếng này, nằm ở một trong những vùng núi cao nhất Thái Lan, phát triển nhanh đến mức người ta định cư sát bờ sông Ping vốn hầu như năm nào cũng gây lũ lụt nặng nề.

Thời điểm chúng tôi đến thăm cũng là lúc vùng lòng chảo này bước vào mùa mưa lũ như vùng Thanh-Nghệ-Tĩnh của Việt Nam nằm cùng vĩ độ 18.

Thế mà, ngoài việc chứng kiến cảnh bộ đội thuộc lực lượng không quân hối hả đắp đê bao cát trên đường phố để bảo vệ sân bay Chiang Mai, tịnh không thấy vẻ hốt hoảng hay sự chuẩn bị sơ tán nào của cư dân địa phương.

“Cứ có còi báo hụ là chúng tôi di chuyển lên vùng cao”, một phụ nữ bán hàng ở chợ Talat Haw, đường Chang Khlan, nơi bị lụt nặng nề nhất năm 2005, thản nhiên nói.

Tiếp chúng tôi là ông Thada Sukhapunaphan, Giám đốc Trung tâm Quản lý Nước &Thủy văn khu vực cực bắc Thái Lan. Ngay trước sảnh cơ quan là biểu đồ toàn vùng lòng chảo với các điểm đo mực nước ven sông cùng hệ thống báo động lũ tự động.

Hệ thống báo động lũ quét này được đầu tư từ 5 năm nay với kinh phí 20 triệu baht (tương đương 10 tỷ đồng Việt Nam).

Hệ thống thiết bị nhập từ Úc và Nhật gồm các trạm đo mưa tự động lắp đặt từ thượng nguồn và cả ở hạ lưu. Tại Chiang Mai có cả thảy 14 trạm và Thị trấn Nan có 9 trạm. Các thiết bị đo mưa đó có còi tự động, từ cấp 1 đến cấp 3, khi nước mưa lên đến mức có thể gây lũ ở hạ lưu. Cư dân trong vòng bán kính 2-3 km có thể nghe thấy tiếng còi công suất trên 20W.

Để giảm thiểu sai số do thiết bị đo mưa gây ra (mực nước mưa có thể chỉ phản ánh tình hình mưa cục bộ, trên một diện tích hẹp), một bộ phận tham mưu có nhiệm vụ thu thập số liệu đo mưa ở tất cả các trạm trong vùng, thậm chí cả thông tin về tình hình khí tượng ở khu vực xung quanh bao gồm cả Việt Nam.

Phần mềm chuyên dụng phân tích các bộ số liệu đó và cơ quan phụ trách sẽ ra thông báo cuối cùng về nguy cơ lũ, lũ quét.

Một mạng lưới internet, điện thoại di động vệ tinh và cả xe máy được huy động. Tại các vùng núi cao và thượng nguồn sông, các tình nguyện viên là cư dân bản địa được huy động, thay vì cán bộ chuyên môn, để thông báo kịp thời các số liệu đo mưa.

Bởi thế, dân vùng hạ lưu sông Ping, một chi lưu đổ vào Chao Phraya - một trong những con sông lớn nhất Thái Lan và chảy qua Thủ đô Bangkok, thường xuyên nhận được tin 30-120 phút trước khi lũ đổ về.

Theo ông Thada, các trận lụt lớn năm 2004, 2005, tại đây hầu như không gây thiệt hại về người. Ông còn cho biết, hệ thống cảnh báo lũ sớm được xây dựng chỉ một năm sau khi lãnh đạo địa phương hạ quyết tâm.

Việt Nam vẫn tham quan và… nghiên cứu

Được biết, tháng 12/2006, đoàn cán bộ một tỉnh miền Trung nước ta sang thăm hệ thống cảnh báo lũ của Chiang Mai. “Từ đó, chúng tôi không thấy họ liên lạc lại”, ông Thada nói.

Vụ trưởng Vụ Khí tượng Thủy văn, Bộ Tài nguyên Môi trường&Biển (TNMT&B) của nước ta, ông Nguyễn Trung Nhân, cũng từng thăm mô hình này.

Được hỏi vì sao ta không học hỏi bạn Thái Lan về sự quyết tâm cũng như về kinh nghiệm của họ, ông Nhân chỉ ra một loạt khó khăn. Bên ta không phải không khởi động nếu không muốn nói là khởi động mạnh.

Năm ngoái, khởi động hệ thống cảnh báo lũ quét và quan chức Bộ TNMT&B hứa ngay trong năm sẽ có hệ thống đầu tiên.

Rồi Dự án “Xây dựng hệ thống cảnh báo lũ quét” tập trung vào hai hạng mục chính gồm xác định tiêu chí khi nào xảy ra lũ quét và lượng mưa bao nhiêu, từ đó tiến hành phân vùng nguy hiểm để tư vấn cho các địa phương có phương án di dân đến nơi an toàn.

Tại các nơi nằm ngoài vùng nguy hiểm nhưng vẫn chịu ảnh hưởng của lũ quét, sẽ thiết lập hệ thống cảnh báo tức thời. Một lãnh đạo Trung tâm Nghiên cứu Thủy văn &Tài nguyên Nước cho biết:

“Sau khi xác định các đặc điểm khả năng xảy ra lũ, chúng tôi sẽ lắp đặt hệ thống đo mưa thông minh. Hệ thống này có các phần mềm đo mưa theo thời gian với ba cấp báo động khác nhau”.

Nhưng hệ thống cảnh báo thử nghiệm ở hai huyện Văn Chấn và Trạm Tấu (Yên Bái) vẫn chưa hoạt động. Kế hoạch xây dựng hệ thống ở 37 lưu vực có thể xảy ra lũ trong năm nay và sang năm càng mờ mịt.

Về thiết bị cảnh báo, chúng ta vẫn lúng túng giữa thiết bị nhập và thiết bị nội. Bộ TNMT&B từ lâu có kế hoạch nhập bộ thiết bị cảnh báo lũ quét của Ý nhưng đến giờ vẫn chưa nhập được.

Với thiết bị nội, người ta quan tâm đến bộ thiết bị của một doanh nghiệp Bộ Quốc phòng.

Giữa năm ngoái, Công ty TNHH Hải Dương chế tạo và lắp đặt hai thiết bị cảnh báo lũ quét đầu tiên tại thôn Biện và Nghéo, xã Thạch Lâm, huyện Thạch Thành (tỉnh Thanh Hóa), với sự đồng thuận của ban chỉ huy phòng, chống lụt bão tỉnh.

Ông Nhân cho biết đến bây giờ vẫn chưa kết luận được hiệu quả nên chưa dám triển khai trên diện rộng.

Video đang được xem nhiều

Cùng chuyên mục

Xem thêm Công nghệ

Mới - Nóng

Khám phá