Lời hứa 5 năm và hành trình khám phá lòng đất

Năm 2003, khi nhận học bổng "Vì ngày mai phát triển" của báo Tuổi trẻ, chàng sinh viên Lê Trung Tĩnh hứa "5 năm nữa mình sẽ thành tiến sĩ”. Và, lời hứa đã thành hiện thực...

Lê Trung Tĩnh ở đường hầm URL Hades, Bỉ (độ sâu 223m). 

Tiến sĩ Tĩnh, 26 tuổi, nói: "Học bổng là động lực để tôi phấn đấu". Anh chàng có công trình khoa học nghiên cứu đặc tính của đất sét dùng để chứa chất thải hạt nhân trong lòng đất đã được hội đồng phản biện tiến sĩ trường Quốc gia cầu đường Pháp (ENPC), trường hạng nhất ở Pháp về ngành xây dựng, đánh giá xuất sắc.

Ở dưới đất ra sao?

Đó là câu hỏi đeo đuổi Tĩnh từ khi bước chân vào đại học. Tĩnh chọn cho mình hướng nghiên cứu đang là mũi nhọn trong ngành địa kỹ thuật: giải quyết vấn đề chôn chất thải hạt nhân sâu trong lòng đất. Cụ thể là sau khi được chôn rất sâu dưới đất, chất thải hạt nhân phát nhiệt và làm thay đổi các đặc tính của đất (khả năng chịu lực, độ thấm...).

Trước mắt, đất yếu đi có thể gây ra các tai nạn lún, sập hầm chứa chất thải hạt nhân, và hậu quả, như ai cũng biết, là vô cùng khủng khiếp. Về lâu về dài, từ vài trăm đến vài… chục ngàn năm, nhiệt độ cũng có thể làm tăng tốc độ truyền dẫn nước và truyền dẫn phóng xạ của đất, gây ảnh hưởng to lớn đến sức khỏe của rất nhiều thế hệ mai sau. Công trình nghiên cứu của Tĩnh góp phần dự đoán và từ đó khắc phục được các vấn đề này.

Sau bao nhiêu ngày nghiên cứu lý thuyết, làm việc trong phòng thí nghiệm, Tĩnh được "một suất" chui xuống đường hầm thử nghiệm chứa chất thải hạt nhân (URL: Undeground Research Laboratory), độ sâu -223m ở Bỉ, để lấy mẫu đất về làm thí nghiệm.

Điều đầu tiên Tĩnh nhận định là để xây đường hầm sâu như vậy đòi hỏi kỹ thuật và quản lý rất tốt. Ở Bỉ, người ta bắt đầu đào hầm từ những năm 1980, nhưng đến bây giờ chỉ mới tiến hành các thí nghiệm ở kích cỡ thật mô phỏng việc chôn chất thải.

Phải chờ hàng chục năm nữa các đường hầm mới có thể thật sự bắt đầu chứa chất thải, do đây là một vấn đề  rất khó về mặt kỹ thuật, kiến thức (chưa ai từng làm trước). Và Tĩnh biết, như vậy nghiên cứu của Tĩnh dù đã được ứng dụng trực tiếp vào một thí nghiệm hiện trường để chứa chất thải nhưng sẽ còn kéo dài... cả chục năm nữa.

Tạp chí Géotechnique của Anh, một tạp chí uy tín nhất trong ngành địa kỹ thuật, đã đăng một phần công trình nghiên cứu của Lê Trung Tĩnh. Tĩnh đã làm hàng chục thí nghiệm trong phòng, so sánh với các giá trị hiện trường để giúp mình có một cách tiến hành thí nghiệm đạt kết quả đúng đắn nhất.

Nghiên cứu của Tĩnh nằm trong một dự án liên kết châu Âu do Tổ chức Nghiên cứu năng lượng nguyên tử của Bỉ chủ trì. Do đó cứ mỗi 6 tháng, mỗi kết quả nghiên cứu lại gửi về dự án. Song song đó Tĩnh còn trình bày các công trình của mình ở những hội nghị quốc tế tổ chức ở Anh, Bồ Đào Nha, Bỉ, Pháp, Ý...

Giấc mơ Việt Nam

Ba mẹ theo nghề giáo với bốn người con trai, Tĩnh là con út. Gia đình có phương châm sống "học là cứu cánh cuộc đời". Những năm gia đình rơi vào túng quẫn ở Sóc Trăng, người mẹ phải bỏ nghề giáo tảo tần buôn bán nuôi con ăn học đến nơi đến chốn. Tĩnh gõ chầm chậm trên bàn phím kể câu chuyện của mình và nối kết với hiện tại.

Những năm thứ nhất, thứ hai chân ướt chân ráo ở Pháp, khi đó máy móc thiết bị không chạy, kết quả không có, Tĩnh gần như bế tắc, stress quá chừng. Sau đó, anh bình tĩnh ngồi phân tích từng công việc để linh động nghiên cứu những nhánh phụ trước, trong khi chờ kết quả chính; tối ưu hóa thời gian và những phương tiện kỹ thuật hiện có. Cuối cùng sau vài tháng thì ổn, kết quả chính - phụ đều tốt.

Tĩnh quan niệm làm đề tài nghiên cứu nghĩa là mình đang quản trị một dự án. Nên bất kỳ công việc dù nhỏ cũng đều phải được làm tỉ mỉ, cẩn thận, từ việc lên lịch trợ giúp của các kỹ thuật viên đến việc thảo luận với thầy, báo cáo kết quả cho dự án, lịch hoạt động của máy móc thiết bị...

Bận rộn với học thuật nhưng Tĩnh vẫn sắp xếp thời gian cho hoạt động của trường. Anh là phó chủ tịch hội nghiên cứu sinh, phụ trách tổ chức sự kiện. Tĩnh thường tổ chức cho sinh viên hoạt động picnic, tham quan; hướng dẫn sinh viên mới vào trường về thủ tục, giấy tờ, hội nhập...

Chàng trai trẻ đã có vợ và cậu con trai kháu khỉnh vừa tròn 1 tuổi nói: "Tôi mong ước tiếp tục tích lũy tri thức trong ngành". Tĩnh nói chắc nịch: "Tôi sẽ về Việt Nam!".

Chia tay trên mạng, từ Pháp, Tĩnh nói: "Mình vẫn nhớ không khí của buổi giao lưu học bổng năm nào: người hôm nay "mắc nợ" người mai sau".

Theo Đặng Tươi
Tuổi trẻ

Cùng chuyên mục

Xem thêm Giới trẻ

Mới - Nóng

Khám phá