Báu vật của người Do Thái khiến: Dám làm dám chịu! – Phần 2

Những thành tựu của Israel và cụ thể là trong lĩnh vực quốc phòng được bắt nguồn từ đâu? Ngoài tính chia sẻ, kết nối, nền quốc phòng với những chính sách đặc biệt đã giúp tạo cho người dân Israel những phẩm cách đặc biệt nào?

Báu vật của người Do Thái khiến: Dám làm dám chịu! – Phần 2 - ảnh 1  
Báu vật của người Do Thái khiến: Dám làm dám chịu! – Phần 2 - ảnh 2  

LTS: Không phải tài nguyên hay ngân khố, BÁU VẬT vô giá của một quốc gia chính là trí tuệ và tính cách của quốc gia đó. Dân tộc nào cũng có trí tuệ và tính cách của riêng mình, khác ở chỗ điều đó được kết tinh - truyền lại sâu sắc đến đâu, được ứng dụng nhạy bén - mạnh mẽ mức nào trong công cuộc tiến hóa. Và Israel đã trở thành điển hình bậc nhất về việc sử dụng trí tuệ và tính cách người Do Thái, để trở thành Quốc Gia Khởi Nghiệp kiểu mẫu của nhân loại đầu thế kỷ 21.

Kinh tế Việt Nam đang vươn mình mạnh mẽ với hành trình toàn dân khởi nghiệp - chính phủ kiến tạo, vì vậy, càng cần học hỏi từ câu chuyện thần kỳ mang tên Israel. Đó là lý do vì sao Tập đoàn Trung Nguyên Legend, với "Hành trình Từ Trái Tim – Hành trình Lập Chí Vĩ Đại – Khởi Nghiệp Kiến Quốc cho 30 triệu thanh niên Việt" đã chọn "Quốc gia khởi nghiệp" là một trong 5 cuốn sách nền tảng đổi đời đem đi trao tặng, để đem lại sức mạnh tri thức đúng đắn và toàn diện, từ đó chuyển hóa thành sức mạnh tinh thần, sức mạnh vật chất tương xứng, tạo nên sức mạnh của quốc gia.

Đồng hành với Hành trình Từ Trái Tim, loạt bài viết dưới đây không nằm ngoài mục đích truyền tải đến quý độc giả một cách cô đọng về 10 BÁU VẬT - là trí tuệ và tính cách rất đặc trưng đã được người Do Thái vận dụng để tạo nên cuộc chuyển mình thần kỳ khiến thế giới muôn phần nể phục.

Ngày nay, Israel được xếp hạng một trong 10 quốc gia có sức mạnh quốc phòng lớn nhất thế giới nhưng ngân sách dành cho lĩnh vực này lại ở mức thấp nhất trong nhóm 10 quốc gia (chỉ 15 tỷ USD/năm). Hơn nữa, Israel đã thành công trong việc công nghiệp hóa, biến quốc phòng trở thành ngành đóng góp GDP cao khi sở hữu tới 3 công ty thuộc Top 100 công ty xuất khẩu vũ khí hàng đầu thế giới.

Vậy những thành tựu của Israel và cụ thể là trong lĩnh vực quốc phòng được bắt nguồn từ đâu? Ngoài tính chia sẻ, kết nối, nền quốc phòng với những chính sách đặc biệt đã giúp tạo cho người dân Israel những phẩm cách đặc biệt nào? Trong bài viết này, chúng tôi sẽ tiếp tục phân tích 2 phẩm chất độc đáo khác được hình thành trong chế độ quân ngũ đặc biệt của Israel.

Báu vật thứ tám: Tinh thần tiếp thu ý kiến

Từ khi lập quốc, người Israel luôn cho rằng tương lai - dù gần hay xa - đều là dấu hỏi. Từ trước khi lập quốc, Israel đã phải đối mặt với nhiều mối đe dọa sự tồn vong. Bắt đầu từ những năm 1920, thế giới Ả-rập phản đối việc thành lập một quốc gia Do Thái ở Palestine rồi tìm cách đánh bại hoặc gây suy yếu cho Israel bằng nhiều cuộc chiến tranh.

Báu vật của người Do Thái khiến: Dám làm dám chịu! – Phần 2 - ảnh 3  

Sau này, khi Israel tuyên bố trở thành quốc gia độc lập, chiến sự vẫn không hề chấm dứt. Để xây dựng quân đội hiệu quả, người Israel được rèn luyện tinh thần rosh gadol - tuân lệnh nhưng theo cách sáng tạo, nỗ lực và luôn luôn thách thức lãnh đạo.

Việc chất vấn lẫn nhau trong quân đội Israel cũng quan trọng như việc luyện tập hay đánh trận. Các buổi tranh luận nhóm không chỉ không kiềm chế mà còn để việc phê bình, tự phê bình trở thành một phương tiện giúp mọi người học hỏi từ sai lầm.

Buổi chất vấn trong quân đội Israel thường kéo dài 90 phút. Ai cũng phải tham gia. Đây là trải nghiệm khá khắc nghiệt. Cách mà người lính giao tiếp và phân tích sự bất đồng giữa những quan điểm khác nhau về sự kiện hay quyết định nào đó là một phần lớn trong văn hóa quân đội Israel. Nó trở thành loại hình nghệ thuật thách thức tất cả người lính phải vượt qua.

Ở Israel, thanh minh cho quyết định sai lầm là điều không thể chấp nhận. Biện minh cho việc đã làm cũng là điều không phổ biến. Nếu ai mắc sai lầm, việc của họ là chịu trách nhiệm và nêu ra những bài học để giúp người khác tránh được sai lầm ấy. Đất nước Israel không có sự bảo thủ, họ luôn sống với tinh thần cầu thị và sẵn sàng tiếp thu ý kiến, nhất là ý kiến của cấp dưới.

Báu vật của người Do Thái khiến: Dám làm dám chịu! – Phần 2 - ảnh 4  

Điều này bắt nguồn từ đặc tính phân quyền mờ nhạt trong quân đội Israel. Quân đội nước này đặc biệt thiếu hụt sĩ quan cấp lãnh đạo. Cấp dưới có quá ít chỉ huy để báo cáo. Tất cả đồng nghĩa với việc sẽ có nhiều sáng kiến đến binh lính cấp dưới.

Để chứng thực điều này, Edward Luttwak, nhà lịch sử quân sự kiêm chiến lược gia, tác giả của cuốn sách Lầu Năm góc và Nghệ thuật chiến tranh đưa ra so sánh khá thú vị với quân đội Mỹ. Theo đó, ở Mỹ cứ 5 binh lính thì có 1 sĩ quan còn ở Israel là trên 9 binh lính. Mặc dù lĩnh vực Không quân Israel lớn hơn cả Anh, Pháp nhưng cũng chỉ có 2 vị tướng hai sao lãnh đạo, cấp bậc thấp hơn nhiều so với tiêu chuẩn của phương Tây.

Mức độ trao quyền hạn vượt cấp của quân đội Israel thậm chí từng làm lãnh đạo các quốc gia khác phải ngạc nhiên. Năm 1974, một nữ sĩ quan thuộc đơn vị tình bào 8200 (đơn vị tương đương Cục An ninh Quốc gia Mỹ - PV) trong quân đội Israel bị một nhóm khủng bố bắt cóc. Thiếu tướng Aharon Zeevi-Farkash, chỉ huy đơn vị 8200 đã kể lại rằng, Thủ tướng Israel Yitzhak Rabin đã vô cùng ngạc nhiên sau khi đọc bản tóm tắt những điều cô ta biết, ông đã thốt lên: "Làm thế nào một Trung sĩ lại biết quá nhiều bí mật quan trọng của nền an ninh Israel? Tại sao điều này lại xảy ra?".

Theo Farkash, trường hợp của nữ hạ sĩ quan nêu trên không phải là cá biệt. Mọi sĩ quan trong đơn vị tình báo 8200 đều nắm được những dữ liệu tối mật bởi nếu giới hạn thông tin với họ thì sẽ không có nhân lực hoàn thành nhiệm vụ được giao.

Khan hiếm nhân lực cũng là nguyên nhân góp phần tạo ra một tính chất độc đáo của quân đội Israel: Lực lượng dự bị được xem như xương sống của quân đội. Lực lượng này cũng chính là chất xúc tác cho sự sáng tạo của quốc gia Do Thái. Vì trong quân dự bị Israel, hệ thống thứ bậc bị xóa bỏ khi một tài xế taxi có thể ra lệnh cho các tỉ phú, còn các thanh niên có thể huấn luyện chú, bác của mình; hệ thống quân dự bị cũng giúp củng cố đặc tính hỗn loạn, chống lại phân cấp thứ bậc, vốn có thể tìm thấy trong mọi khía cạnh xã hội Israel, từ phòng tham mưu đến lớp học hay phòng họp của ban giám đốc.

Cấp bậc gần như vô nghĩa với quân đội Israel. Suốt thời gian phục vụ trong lực lượng dự bị, binh lính không cần chào hỏi bất kỳ ai. Cấp trên có thể đi pha cafe cho thuộc cấp và vui vẻ, nhận thấy đó là điều bình thường. 

Báu vật của người Do Thái khiến: Dám làm dám chịu! – Phần 2 - ảnh 5  

Giá trị của binh lính Israel không phụ thuộc vào quân hàm, mà được quyết định bởi năng lực của họ. Tất cả mọi ý kiến đều được tôn trọng, tiếp thu. Người Israel có khả năng làm việc vượt cấp, luôn thách thức lãnh đạo và có thể yếu cầu bãi miễn cấp trên bất cứ lúc nào thông qua bỏ phiếu lấy ý kiến. Bởi thế, nghệ thuật của lãnh đạo là phải có niềm tin ở cấp dưới, sẵn sàng lắng nghe, học hỏi cũng như đủ bản lĩnh để cấp dưới tin tưởng.

Trong quân đội Israel, binh lính có nhiều cách cực kỳ độc đáo để thách thức chỉ huy của mình. Moshe "Bogey" Yaalon, nguyên Tổng tham mưu trưởng quân đội trong cuộc chiến intifada lần thứ hai, kể lại: "Một đơn vị quân dự bị thực hiện một cuộc hành quân tại làng của người Lebanon ở Dabu. Chín binh lính cùng một sĩ quan đã thiệt mạng và nhiều người khác bị thương, trong đó có cả người cháu của tôi. Toán lính sống sót sau đó đã chỉ trích viên chỉ huy tiểu đoàn về sự kém cỏi của anh ta trong quá trình điều hành chiến dịch. Các binh lính cấp đại đội lên gặp chỉ huy cấp lữ đoàn để phàn nàn về chỉ huy cấp tiểu đoàn... Dĩ nhiên, vị lữ đoàn trưởng phải tiến hành điều tra cẩn thận, nhưng cuối cùng viên chỉ huy tiểu đoàn buộc phải từ chức bởi chính quy trình bỏ phiếu bất tín nhiệm của binh lính dưới quyền."

Quân đội Israel sở hữu một phẩm chất rời rạc, ít kiểu cách nhưng bao dung hơn các nền quân đội khác. Đối với họ, việc cấp dưới nói với cấp trên rằng: "Ông đã sai" là điều rất bình thường. Định nghĩa hành động đó là sự quả quyết hay xấc xược, tầm nhìn sâu rộng hay kiêu ngạo là tùy mỗi người nhưng người Israel là như vậy, họ sẽ không bị những quan niệm số đông mà từ bỏ thói quen tranh luận, nghi ngờ và nổi loạn của mình. Mỗi công dân Israel đều không ngại nói thẳng, nói thật và cũng đòi hỏi ở người khác tinh thần tiếp thu thay vì tính bảo thủ và trù dập.

Sau mỗi cuộc chiến, quân đội Israel lại tiến hành tranh luận và cải cách một cách sâu rộng. Điều này cũng đã được nhà lãnh đạo Ben-Gurion quán triệt rằng, lão hóa tư duy là điều không thể chấp nhận trong quân đội. Dù thắng hay bại, họ cũng luôn tranh luận, tiếp thu học hỏi và cải tổ. Quả thực, cái mới không phải lúc nào cũng tốt hơn cũ, nhưng ít nhất dòng chảy của những ý tưởng tươi mới cũng giúp hạn chế tiến trình lão hóa tư duy - thường là cái giá đắt nhất cho chiến thắng và là nguyên nhân thất bại trong tương lai.

Báu vật của người Do Thái khiến: Dám làm dám chịu! – Phần 2 - ảnh 6  

Văn hóa Israel không phân biệt tầng lớp. Đất nước này là sự hỗn loạn về trật tự thứ bậc. Tuy nhiên, họ có tính gắn kết rất cao. Như trong bài viết trước chúng tôi đã phân tích, mọi người trong lĩnh vực kinh doanh đều thuộc về những mạng lưới quen biết chồng chéo, được hình thành từ chế độ quân dịch bình đẳng, sự gần gũi địa lý và tính không câu nệ nghi thức.

Đặc thù của sự thân mật, kết nối cũng chính là nền tảng an toàn cho việc không ngại tranh luận, không sợ "sự thật mất lòng". Ở đây, ai là người có năng lực, chiếm được niềm tin kẻ khác, người đó là lãnh đạo. Và dù có ngồi ở trên cao, lãnh đạo cũng luôn luôn có nguy cơ bị lật đổ. Bởi thế, bản chất của người Israel là luôn học hỏi, trau dồi, tiếp thu ý kiến để không ngừng hoàn thiện.

Thành công trong lĩnh vực quốc phòng hay kinh tế Israel rõ ràng bắt nguồn phần lớn nhờ tư duy rosh gadol - dám chịu trách nhiệm, tuân lệnh cấp trên nhưng cũng không ngại đưa ra ý kiến phán xét cực đoan. Chủ nghĩa này đã phát triển đủ lớn mạnh để tạo ra chấn động tầm cỡ quốc gia và cả thế giới.

Tuy nhiên, ngần ấy vẫn là chưa đủ để nói về nguồn gốc sự thông minh, sáng tạo của người Do Thái cũng như nguyên nhân làm nên thành công của người Israel. Chúng tôi sẽ tiếp tục lý giải điều này qua bài viết tiếp theo liên quan đến cá tính thích nghi và tinh thần dân tộc của người Israel.

* Nội dung bài viết được rút từ cuốn sách "Quốc gia khởi nghiệp" của các tác giả Dan Senor & Saul Singer, và nhiều tài liệu tham khảo khác. Đây là 1 trong 5 cuốn sách quý nền tảng đổi đời được Chủ tịch Tập đoàn Trung Nguyên Legend Đặng Lê Nguyên Vũ tự tay tuyển chọn, viết thư ngỏ, với mong mỏi sách sẽ đến tay tất cả các bạn trẻ và nhân dân cả nước, để thay đổi nhận thức, thôi thúc khát vọng vươn lên làm giàu, cùng xây dựng đất nước hùng cường.

* Đón đọc bài tiếp theo: Báu vật thứ 9 và 10 của người Israel là gì?

Báu vật của người Do Thái khiến: Dám làm dám chịu! – Phần 2 - ảnh 7  
Báu vật của người Do Thái khiến: Dám làm dám chịu! – Phần 2 - ảnh 8  

Cùng chuyên mục

Xem thêm Kinh tế

Cùng chủ đề

Mới - Nóng

Khám phá