Cái giá của tăng trưởng tín dụng nóng

Cho vay hết cỡ trong năm 2007 với mức tăng gần 130%, sang 2 tháng đầu năm 2008, một số NH, nhất là các NHTMCP đang ở trong tình trạng căng thẳng VND.

Khách hàng giao dịch tại Vietcombank.

Trước và sau Tết Nguyên đán đã xảy ra tình trạng các NH khan hiếm VND để cho vay. Lãi suất huy động, lãi suất cho vay và đặc biệt là lãi suất trên thị trường nội tệ liên ngân hàng (TTLNH) tăng cao chưa từng thấy.

Một trong những nguyên nhân là việc nhiều NHTM đã sử dụng vốn quá nhiều cho hoạt động tín dụng mà không chú ý đúng mức đến quản trị rủi ro thanh khoản.

Một chuyên gia tư vấn NH cho rằng: "Năm 2007 là năm các NH huy động vốn dễ dàng, có nhiều kênh để cho vay và đầu tư kiếm lời, nên một số NH đã tranh thủ huy động và cho vay thật nhiều, trong đó có việc đổ vốn vào lĩnh vực BĐS, cho vay KDCK, mở rộng cho vay tiêu dùng... để kiếm lời nhanh mà không chú ý đúng mức đến cơ cấu danh mục đầu tư và cân đối nguồn-sử dụng vốn một cách bền vững. Vì vậy, hiện nay nếu NH đang lâm vào tình trạng thiếu nguồn VND thì đó là cái giá phải trả cho sự phiên lưu của chính mình".

Những NH đang căng thẳng về vốn và phải vay với lãi suất cao trên TTLNH phần lớn là các NH đã tăng trưởng tín dụng VND cao quá mức trong năm 2007.

Còn nhớ quý II, III năm 2007, toàn hệ thống NH có tình trạng tạm thời thừa vốn khả dụng VND. Lúc đó, trên TTLNH, cung lớn hơn cầu rất nhiều. Vì vậy, một số NH đã chủ quan cho rằng khi nào cần vốn thì có thể vay dễ dàng trên TTLNH nên đã đẩy mạnh cho vay với tỉ lệ sử dụng vốn/vốn huy động rất cao, thậm chí có một số NHTMCP cho vay vượt trên 100% vốn huy động VND (trừ phần DTBB).

Một vấn đề đáng chú ý nữa là nhiều NH đã sử dụng tỉ lệ vốn huy động ngắn hạn để cho vay trung, dài hạn khá lớn. Từ tháng 8.2007, nhiều NH đã đua nhau đưa ra các chương trình cho vay tiêu dùng, cho vay lĩnh vực BĐS với kỳ hạn ít nhất từ 1 năm đến dài nhất là 20 năm.

Trong điều kiện bình thường thì việc dùng một tỉ lệ nhất định vốn huy động ngắn hạn cho vay trung và dài hạn cũng là chuyện bình thường. Tuy nhiên với VN, khi NHNN sử dụng các công cụ CSTT thắt chặt, nhu cầu vốn của nền kinh tế tăng, nguồn vốn tiền đồng TTLNH trở nên khan hiếm... thì các NH đã tăng trưởng tín dụng quá nóng hoặc có tỉ lệ cho vay trung và dài hạn/tổng dư nợ cao lâm vào tình trạng căng thẳng tiền đồng.

Bài học quản trị thanh khoản

Những khoản vay trên TTLNH (giữa các TCTD với nhau) thường chỉ để giải quyết những nhu cầu thanh khoản ngắn hạn, thậm chí chỉ qua đêm. Tuy nhiên, nhiều NH đã cho vay hoặc đi vay các khoản tiền rất lớn, kỳ hạn dài (thậm chí đến 12 tháng) trên TTLNH. Điều này dẫn đến tình trạng khi cần tiền thì các TCTD khác ngừng cho vay mà tiền của mình thì không rút về kịp vì gửi/cho vay có kỳ hạn.

Hiện nay, NHTMCP là những tổ chức vay-mượn nhiều nhất trên TTLNH. Ở địa bàn TP.Hà Nội, các NHTMCP chiếm đến 44%/tổng dư nợ cho vay và tiền gửi ở các NH khác trên địa bàn (NHTMNN 2%) và vốn vay liên NH của các NHTMCP chiếm 35,9%/tổng vốn huy động từ TTLNH của địa bàn (NHTMNN 15,1%).

Trên thị trường nội tệ liên NH đã có tình trạng khan hiến tiền đồng, sự thiếu hụt thanh khoản ngắn hạn tạm thời. Mặt khác một số NHTM, chủ yếu là NHTMNN dự trữ để đảm bảo thanh khoản cuối năm; do đó đã đẩy lãi suất đồng VN tăng nhanh, tăng cao có lúc lên đến 24 - 26%/năm.

Tuy nhiên, xem xét kỹ tình hình thì không phải NH nào hiện nay cũng căng thẳng tiền đồng. Một số NH vẫn dư sức cho vay các NH khác nhưng họ cũng đang phải "thủ thế".

Mặc dù lãi suất cho vay trên TTLNH hiện cao hơn nhiều cho vay trực tiếp khách hàng, nhưng hoạt động NH có tính hệ thống. Nếu NH nào khó khăn trong việc trả nợ thì ngay lập tức các NH khác cũng bị tác động. Vì vậy dù thừa vốn cũng ít NH nào dám cho vay nhiều trên TTLNH trong bối cảnh hiện nay.

Doanh nghiệp cũng lao đao

Tình trạng lãi suất huy động tăng, thiếu tiền mặt VND để giải ngân đã khiến cho lãi suất cho vay cũng đang tăng khá mạnh. Hiện nay có thông tin một số NHTM đã cho vay khách hàng đến mức gần 20%/năm. Mức lãi suất như vậy thì chỉ các khách hàng hoạt động có tính đầu cơ hoặc có nhu cầu thanh toán bức bách mới dám vay.

Ông N.V.T - phó TGĐ một tập đoàn kinh tế lớn của tỉnh Đồng Nai cho biết, nhiều DN đang rất đau đầu về vấn đề vốn: "Lãi suất vay NH cao quá, trừ NH ACB còn cho vay với mức 14,4%/năm, các NH khác đòi 18%/năm mà cũng không dễ gì vay được. NH ra điều kiện phải có tài khoản tiền gửi tại NH đó mới tính chuyện cho vay. Lãi suất NH quá cao còn làm ảnh hưởng đến việc phát hành TP của các DN.

Chúng tôi đã có dự định phát hành 1.000 tỉ TP với mức lãi suất trên 8%/năm, nay thì buộc phải nâng lãi suất lên 9,6%/năm. Đến mức này là quá sức chịu đựng của DN rồi".

Ông T bức xúc, nếu tình hình cứ diễn ra thế này thì DN không có vốn để duy trì SX-KD và hệ quả là nền kinh tế không đạt mục tiêu tăng trưởng. Nhiều chuyên gia cho rằng NHNN sử dụng các biện pháp kiềm chế lạm phát là đúng nhưng nếu thắt chặt tiền tệ quá mức và dồn dập trong một thời gian ngắn có thể diễn ra tình trạng "ném chuột vỡ bình quý".

Theo Trịnh Ngọc Lan
 Lao động

Video đang được xem nhiều

Cùng chuyên mục

Xem thêm Kinh tế

Mới - Nóng

Khám phá