Đế quốc Anh - Từ một thuộc địa nhỏ trở thành Đế quốc mặt trời không bao giờ lặn – Kỳ I

Là nơi bắt đầu cách mạng công nghiệp do cách mạng tư sản diễn ra sớm nhất thế giới, Anh cũng là đế quốc rộng lớn nhất trong lịch sử nhân loại - đế quốc mặt trời không bao giờ lặn, đánh bại cả Napoléon đại đế và khiến Tây Ban Nha suy tàn.

Đế quốc Anh - Từ một thuộc địa nhỏ trở thành Đế quốc mặt trời không bao giờ lặn – Kỳ I - ảnh 1  
Đế quốc Anh - Từ một thuộc địa nhỏ trở thành Đế quốc mặt trời không bao giờ lặn – Kỳ I - ảnh 2  
Đế quốc Anh - Từ một thuộc địa nhỏ trở thành Đế quốc mặt trời không bao giờ lặn – Kỳ I - ảnh 3  
Đế quốc Anh - Từ một thuộc địa nhỏ trở thành Đế quốc mặt trời không bao giờ lặn – Kỳ I - ảnh 4  

Đế quốc Anh khởi nguồn với các thuộc địa và trạm mậu dịch hải ngoại được thiết lập từ cuối thế kỷ XVI đến đầu thế kỷ XVIII, là đế quốc rộng lớn nhất trong lịch sử nhân loại, với thế lực toàn cầu đứng đầu trong hơn một thế kỷ, đánh bại cả Napoléon đại đế và khiến Tây Ban Nha suy tàn. Vào thời kỳ đỉnh cao của quyền lực, đế quốc Anh thường được ví với câu nói "đế quốc mặt trời không bao giờ lặn" bởi lãnh thổ mở rộng ra toàn địa cầu. Thời bấy giờ, lãnh thổ của đế quốc Anh dài trên khắp 5 châu lục với hơn 100 vùng lãnh thổ và các quần đảo hải ngoại. Bao phủ diện tích hơn 33.670.000 km², gần ¼ tổng diện tích toàn cầu và cai trị khoảng 413 triệu người, chiếm 1/5 dân số thế giới lúc bấy giờ. Do đó, những di sản văn hóa, ngôn ngữ và luật pháp của đế quốc này được truyền bá rộng rãi ở nhiều quốc gia trên thế giới.

Đế quốc Anh - Từ một thuộc địa nhỏ trở thành Đế quốc mặt trời không bao giờ lặn – Kỳ I - ảnh 5  

Anh là nơi bắt đầu cách mạng công nghiệp do cách mạng tư sản diễn ra sớm, tạo điều thuận lợi thúc đẩy tư bản, nhân công và kỹ thuật phát triển. Những phát minh quan trọng được ứng dụng triệt để nhằm biến nước này trở thành nhà máy, trung tâm công nghiệp, công xưởng của thế giới hướng đến mục tiêu bá chủ toàn cầu. Trong đó, Luân Đôn trở thành một trung tâm thương mại với 80 vạn dân và là thủ đô đầu tiên của châu Âu tiến lên con đường công nghiệp hoá.

Sau khi James Hagreaves phát minh ra máy kéo sợi, Cartwright phát minh ra máy dệt, đến lượt James Watt đã phát minh ra máy hơi nước nhằm tăng thêm sức mạnh đế quốc của Anh. Cùng với điện báo và các công nghệ mới ra đời tăng khả năng kiểm soát và phòng thủ hiệu quả. Nhờ đó, đế quốc Anh nhanh chóng có một đội thương thuyền và một lực lượng hải quân hùng mạnh nhằm thực hiện khát vọng bành trướng lãnh thổ.   

Đế quốc Anh - Từ một thuộc địa nhỏ trở thành Đế quốc mặt trời không bao giờ lặn – Kỳ I - ảnh 6  

Động cơ hơi nước của Thomas Newcomen sinh ra cách mạng công nghiệp. Cha đẻ của đường sắt là George Stephenson xây dựng tuyến đường sắt liên đô thị công cộng đầu tiên trên thế giới, đó là đường sắt Liverpool và Manchester. Sự ra đời của ngành đường sắt đóng vai trò quan trọng trong việc khai khẩn Bắc Mỹ. Đầu máy xe lửa hơi nước đầu tiên ở Anh do Richard Trevithick sản xuất trong những năm đầu thế kỷ XIX và được sử dụng cho vận tải đường sắt cho đến giữa thế kỷ XX đã thúc đẩy cách mạng công nghiệp diễn ra mạnh mẽ, quyết liệt hơn.

Cùng với đó, nhà sáng chế Anh Isambard Kingdom Brunel đã xây dựng đường sắt, cầu, đường hầm, cầu cạn, nhà ga, cảng và đóng con tàu lớn nhất thế giới thúc đẩy cách mạng hóa giao thông công cộng và kỹ thuật hiện đại.

Người Anh còn tạo ra động cơ phản lực, máy xe sợi công nghiệp đầu tiên, máy tính đầu tiên và truyền máu người thành công đầu tiên, máy hút bụi cơ giới hoá, máy cắt cỏ, dây thắt an toàn, tàu đệm khí, động cơ điện, động cơ hơi nước, các thuyết như thuyết Darwin về tiến hoá và thuyết nguyên tử. 

Với vai trò của mình trong tiếp thị và sản xuất động cơ hơi nước, phát minh đúc tiền hiện đại, Matthew Boulton được xem là một trong các doanh nhân có ảnh hưởng nhất trong lịch sử. Việc nghiên cứu thành công vắc xin đậu mùa của Edward Jenner giúp cứu được nhiều sinh mạng, hơn số tử vong trong toàn bộ các cuộc chiến của nhân loại.

Bên cạnh đó, họ tiếp tục phát minh ra các cỗ máy mới mang tính chất cách mạng để thực hiện những công việc truyền thống như xe sợi và dệt vải cho năng suất nhiều hơn so với làm bằng tay. Máy móc được dùng vào việc sản xuất sắt, thép và những kim loại nhằm mục đích chế tạo thêm vũ khí và công cụ khác. Thời kỳ này, gắn liền với những tên tuổi như kỹ sư, nhà phát minh Henry Bessemer đạt được bước tiến lớn trong lĩnh vực sản xuất thép; James Nasmyth (1808-1890) sáng chế ra búa hơi, dùng để sản xuất các bộ phận của tàu thủy chạy bằng hơi nước hoạt động hai chiều.

Đặc biệt phải kể những đóng góp và sự cống hiến vô cùng to lớn cho tri thức nhân loại của nhà vật lý, nhà toán học, nhà khoa học Isaac Newton. Với tuổi thơ của Newton là chuỗi ngày thiếu thốn, đau thương, cô quạnh và trải qua nhiều khó khăn, thách thức nhưng bằng một tinh thần khát khao học hỏi cùng với ý chí vươn lên và sự lao động không mệt mỏi; nhà khoa học vĩ đại Newton đã mang đến cho khoa học Anh và thế giới những phát minh kiệt xuất. Trong vai trò là nhân vật chính trong cuộc cách mạng khoa học, Newton đã tìm ra và phát triển định luật hấp dẫn, 3 luật về chuyển động trong vật lý. Trong quang học, ông khám phá ra sự tán sắc ánh sáng, giải thích việc ánh sáng trắng qua lăng kính trở thành nhiều màu. Trong toán học, Newton cùng với Gottfried Leibniz phát triển phép vi phân và tích phân.

Đế quốc Anh - Từ một thuộc địa nhỏ trở thành Đế quốc mặt trời không bao giờ lặn – Kỳ I - ảnh 7 Bản đồ các danh vĩ nhân, các nhà lập thuyết, các nhà khoa học... tiêu biểu trong mọi lĩnh vực của nền văn minh Phương Tây của nhân loại. Trong đó, có nhà vật lý Isaac Newton đã khám phá ra định luật vạn vật hấp dẫn cùng với nhiều phát kiến vĩ đại cho tri thức nhân loại.

Một thành tựu đáng ghi nhận của James Cook - vị thuyền trưởng, nhà thám hiểm và là người đầu tiên đã vẽ chính xác hải đồ của nhiều vùng đất và ghi lại nhiều hòn đảo, đường biển trên bản đồ châu Âu. Ông đã thực hiện ba chuyến hải trình đến New Zealand, Tahiti và Hawaii đã giúp Anh mở rộng đế quốc ra toàn cầu.

Dưới thời cai trị của Nữ hoàng Anh Victoria, đồng bảng Anh do Ngân hàng Anh phát hành là đồng tiền thống lĩnh trong mọi giao dịch quốc tế. Nhờ vậy đế quốc Anh có đủ điều kiện để tăng cường tối đa sức mạnh hải quân Anh cùng công ty Đông Ấn Anh… trong việc chinh phục và tranh giành thuộc địa, phát triển công nghiệp, phát minh khoa học.

Trong nhiều thập niên, sự cai trị và di cư của người Anh để lại dấu ấn tại các quốc gia thuộc địa. Đế quốc Anh thiết lập việc sử dụng tiếng Anh tại các khu vực khắp thế giới. Đặc biệt, với sự truyền bá của tiếng Anh từ nửa cuối của thế kỷ XX do sự ảnh hưởng văn hóa của Hoa Kỳ nên các cựu thuộc địa trừ châu Phi đều chọn hệ thống đóng vai trò là khuôn mẫu cai trị và hệ thống tư pháp của đế quốc Anh.

Nền nghệ thuật nước Anh có truyền thống lâu đời, đầy sức sáng tạo, để lại nhiều thành tựu có sức ảnh hưởng lớn trên thế giới. Nghệ thuật cổ điển, truyền thống của Anh quốc phải kể đến những buổi hòa nhạc lớn hay những buổi biểu diễn opera, sân khấu kịch nghệ với các tác phẩm của đại văn hào Shakespeare với những tác phẩm kinh điển như Hamlet, Romeo và Juliet, Macbeth... Ngoài ra, Anh còn nổi tiếng với những bảo tàng lớn, phòng trưng bày nghệ thuật với thiết kế từ cổ điển đến hiện đại. Bảo tàng Anh (British Museum) tại London - một trong những bảo tàng lớn nhất thế giới - là một viện bảo tàng văn hóa và lịch sử loài người.Thời bấy giờ, kiến trúc của Anh có nhiều ảnh hưởng đến các công trình ở các nhà thờ, ga xe lửa và tòa nhà chính phủ ở quốc gia thuộc địa.

Ngoài ra, các nhà truyền giáo của Anh đi khắp thế giới trước các binh sĩ và công chức để truyền bá các nhóm đạo Anh giáo đến tất cả lục địa. Đối với họ, văn kiện thần học "Sách cầu nguyện chung" thể hiện một tư duy thần học sâu sắc đi cùng với tinh thần hòa giải và bao dung. Đặc biệt, tôn giáo ở Anh trở thành hình mẫu cho các giáo hội tân lập ở châu Phi, châu Đại dương, New Guinea và khu vực Thái Bình Dương với nhiều tôn giáo như Hồi giáo, Ấn giáo, Thiên chúa giáo, Phật giáo, Pagan giáo và các tôn giáo khác cùng tồn tại.

Các môn thể thao cá nhân và đồng đội phát triển tại Anh, đặc biệt là bóng đá, cricket, bóng bầu dục, quần vợt sân cỏ và golf cũng được xuất khẩu. Lựa chọn của Anh về hệ thống đo lường, hệ thống đế quốc, tiếp tục được sử dụng tại một số quốc gia theo nhiều cách thức khác nhau. Quy tắc đi xe bên trái đường được duy trì tại phần lớn cựu đế quốc. 

(Đón đọc nội dung tiếp theo: Đế quốc Anh - Từ một thuộc địa nhỏ trở thành Đế quốc mặt trời không bao giờ lặn – Kỳ II)

Cùng chuyên mục

Xem thêm Kinh tế

Cùng chủ đề

Mới - Nóng