Hàng ngàn héc ta cà phê chè mất trắng: Ai chịu trách nhiệm?

Chương trình trồng 40.000 ha cà phê chè ở phía Bắc khởi động từ năm 1997 có tổng vốn 791,6 tỷ đồng với kỳ vọng tạo 100.000 chỗ làm; mang lại lợi nhuận 11 - 13 triệu đồng/ha đã bị tổn thất nghiêm trọng.

Nông dân quay mặt với cây cà phê

Ngay khi dự án trồng cà phê chè ở Thanh Hóa được triển khai, anh Lê Văn Hoan (xã Thọ Tân, Triệu Sơn, Thanh Hóa) đã vay của Cty Cao su cà phê Thanh Hóa 120 triệu đồng, trồng hơn 4 ha. Nhưng đến nay gia đình anh đứng bên bờ phá sản.

Cũng như gia đình anh Hoan, nhiều nông dân tại 10 huyện trồng cà phê ở Thanh Hóa trong 5 năm thực hiện dự án không có lãi đã bấm bụng đốn hạ cây cà phê, chấp nhận trắng tay.

Thanh Hóa là 1 trong 15 tỉnh phía Bắc dẫn đầu về tốc độ trồng cà phê chè. Được sự chỉ đạo của tỉnh, chỉ sau 4 năm triển khai, Thanh Hóa đã trồng được 4.007,37 ha nằm rải rác trên 9 huyện: Như Xuân, Như Thanh, Nông Cống, Yên Định, Thọ Xuân, Ngọc Lặc, Cẩm Thủy… Toàn tỉnh có 6.384 hộ dân tham  gia đã được vay 93,2 tỷ đồng.

Sự trớ trêu là dù Thanh Hóa trồng tràn lan, không theo quy hoạch, thiết kế, nhưng lại là đơn vị được nhận bằng khen vì…ồ ạt triển khai dự án(!) Ngay sau khi trồng cà phê được 2 năm (năm 2000), 1.000 ha cà phê trồng nhầm địa chỉ do quy hoạch sai đã bị lụi dần và chết. Năm 2003, nắng nóng và khô hạn cũng đã làm hàng chục héc ta cà phê không phát triển được.

Báo cáo kết quả trồng cà phê chè của UBND tỉnh Thanh Hóa do ông Mai Văn Ninh - Phó Chủ tịch ký thừa nhận, trong 4.000 ha cà phê chè trồng theo dự án có một nửa diện tích đã bị mất trắng, một nửa diện tích còn lại chủ yếu là loại xấu và quá xấu khó phục hồi. Dự án cà phê chè ở Thanh Hóa không chỉ nguy cơ làm tiêu tan 46,8 tỷ đồng vay của AFD mà Ngân hàng Công thương Bỉm Sơn (Thanh Hóa) cũng không có khả năng thu hồi 43,8 tỷ đồng đã cho nông dân vay.

Ngay từ khi dự án được lập (năm 1997), Bộ KH&ĐT đã cho rằng tiến độ thực hiện đã chậm  2 năm so với kế hoạch. Theo Tổng Cty Cà phê VN - đơn vị được Chính phủ ủy quyền nghiên cứu, phê duyệt các dự án thành phần (do các tỉnh lập), triển khai dự án…,đến năm 1999, chỉ có 7/15 tỉnh lập được dự án.

7 tỉnh còn lại bỏ cuộc. Sau 3 năm triển khai, lại có thêm 2 tỉnh Hà Giang, Sơn La “bỏ của chạy lấy người”. 5 tỉnh còn lại là Sơn La, Lai Châu, Yên Bái, Thanh Hóa, Nghệ An cố gắng với cây cà phê chè thì một nửa số tỉnh bị thiệt hại thảm hại. Tổng Cty Cà phê VN thừa nhận: Đến nay mới trồng được 13.386/40.000 ha (đạt 33,4% kế hoạch). Tổng vốn đã giải ngân đạt 190 tỷ đồng. Nếu xét cùng với việc hàng nghìn nông dân phải đổ mồ hôi, chịu trắng tay vì cà phê chè thì đây là thất bại quá lớn.   

Ai chịu trách nhiệm?

Trao đổi với PV Tiền Phong, ông Bùi Đình Trụ - Trưởng ban Khoa học - Công nghệ, Giám đốc dự án phát triển cà phê chè (Tổng Cty Cà phê VN) - khẳng định: Dự án trồng cà phê chè ở một số nơi thất bại, song cơ bản vẫn đạt hiệu quả cao, như ở Nghệ An. Ông Trụ cũng đồng thời khẳng định, những diện tích cà phê xấu ở các tỉnh Thanh Hóa, Yên Bái vẫn có thể phục hồi nếu được đầu tư tiếp… Tuy nhiên, ai cho nông dân vay vốn để đầu tư tiếp khi ở Thanh Hóa, chỉ riêng số lãi mà nông dân phải trả đã lên đến gần 20 tỷ đồng?

Trong báo cáo trình Thủ tướng về tình hình thực hiện chương trình phát triển cà phê chè mới đây, Tổng Cty Cà phê VN vẫn cho rằng, các dự án thành phần có hiệu quả tốt, nhiều điểm thành công đáng khen ngợi. Tổng Cty thậm chí còn coi việc đưa cây cà phê chè vào VN là cuộc “cách mạng” chuyển cơ cấu cây trồng ở vùng sâu, vùng xa, dù thừa nhận có 24% tổng diện tích cà phê chè mất trắng, 19% diện tích xấu…, dẫn đến những tổn thất nhất định, có nơi nghiêm trọng…

Theo các chuyên gia kinh tế, thất bại của chương trình không chỉ đơn thuần là cả trăm tỷ đồng bị đầu tư lãng phí, hàng nghìn nông dân trắng tay khi trồng cà phê…, mà đáng nói hơn là Tổng Cty Cà phê đã làm  xấu năng lực sử dụng vốn vay của VN trước bạn bè quốc tế; đánh mất cơ hội sử dụng hàng trăm tỷ đồng vốn vay AFD; khoản lãi suất nặng nề và khoản vay nợ nước ngoài đầu tư không có khả năng thu hồi, hoàn trả.

Nhiều tỉnh có dự án cà phê chè bị thất bại hiện vẫn trông chờ Chính phủ khoanh, xóa nợ. Dự án gây thiệt hại nghiêm trọng thế, song trước Thủ tướng, Tổng Cty chỉ nhận lỗi cho… tập thể, không một cá nhân nào bị xử lý?! 

Cùng chuyên mục

Xem thêm Kinh tế

Mới - Nóng

Khám phá