Cùng khai thác với Trung Quốc trên biển Đông: Philippines có nhiều thứ để mất

TP - Tổng thống Philippines Rodrigo Duterte vừa gây ngạc nhiên khi cho biết tại một cuộc họp báo rằng, dự án khai thác tài nguyên chung giữa Philippines và Trung Quốc trên biển Đông sẽ sớm được khởi động. Dù ông Duterte tỏ ra lạc quan về những cơ hội ngay trước mắt, giống như Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị nói trong chuyến thăm Manila vừa rồi, nhưng giới chuyên gia đánh giá bước đi này chứa đựng những rủi ro nghiêm trọng.

Tổng thống Philippines Rodrigo Duterte ngắm thử súng. Nguồn: CNN.
Tổng thống Philippines Rodrigo Duterte ngắm thử súng. Nguồn: CNN.

Theo bài phân tích vừa đăng trên tạp chí The Diplomat, ý tưởng cùng khai thác tài nguyên không phải điều mới mẻ trong quan hệ Trung Quốc - Philippines. Cố lãnh đạo Trung Quốc Đặng Tiểu Bình từng đề xuất công thức này với chính phủ Philippines ngay từ những năm 1980, như tại cuộc gặp với Tổng thống Philippines hồi đó (năm 1988) là bà Corazon Aquino.

Không có gì ngạc nhiên rằng ý tưởng Trung Quốc - Philippines cùng khai thác thỉnh thoảng được nhắc lại dù có nhiều trở ngại, ngay cả dưới thời của chính phủ Philippines hiện tại. Dù sao, ý tưởng này cũng có thể mang lại một số lợi ích trước mắt cho cả hai bên.

Cùng khai thác với Trung Quốc trên biển Đông: Philippines có nhiều thứ để mất - ảnh 1

Trung Quốc thả xuống biển Đông hàng loạt tàu lặn theo dõi tàu ngầm

Trung Quốc đang thử nghiệm công nghệ truyền dữ liệu thời gian thực với việc thả hàng chục tàu lặn không người lái xuống biển Đông. Đây có thể là bước đột phá nhằm giúp nước này phát hiện và bám theo các tàu ngầm nước ngoài.

Đối với Philipines, ý tưởng khai thác chung là một cách để họ bảo đảm an ninh năng lượng. Nhu cầu này đặc biệt bức thiết khi mỏ khí Malampaya - nơi cung cấp gần 1/3 nhu cầu điện cho đảo Luzon, đảo lớn nhất Philippines - sẽ cạn kiệt sau khoảng chục năm nữa, và Manila cũng khó đơn phương khai thác nguồn tài nguyên mới do bị phản đối. Ông Duterte nói rằng, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình mới đây dọa chiến tranh nếu Philippines khai thác dầu khí ở vùng tranh chấp trên biển Đông.

Nói rộng hơn, trong lúc quan hệ Trung Quốc - Philippines gần gũi hơn từ khi ông Duterte lên nắm quyền, Manila hy vọng có thể thu hút thêm các dự án đầu tư từ Trung Quốc để thúc đẩy nền kinh tế, dù dưới dạng thức song phương hay đa phương như sáng kiến Vành đai - Con đường. Đối với Trung Quốc, ngoài được hưởng lợi từ việc một đồng minh hiệp ước của Mỹ thay đổi 180 độ, dự án khai thác chung cũng là cách để Bắc Kinh duy trì quan điểm nhất quyết không chịu thay đổi là họ vẫn có chủ quyền đối với hầu khắp vùng biển Đông khi những nước liên quan khác phải chịu thiệt, trong khi vẫn giữ được một đối tác và thị trường để khai thác tài nguyên.

Trong mắt Trung Quốc, điều này sẽ giúp củng cố ý tưởng rằng hiện nay đang là giai đoạn hạ nhiệt trên biển Đông, để Bắc Kinh có dư địa lớn hơn để cảnh báo các nước liên quan trong khu vực cũng như các nhân tố ngoài khu vực chớ nên chống lại những bước đi của họ trên biển Đông.

Dư vị cay đắng

Việc Trung Quốc - Philippines cùng khai thác trên biển Đông từng được triển khai trước đây với kết quả tiêu cực. Dưới thời cựu Tổng thống Philipines Gloria Macapagal-Arroyo, Công ty dầu mỏ nhà nước Philippines (PNOC) ký thỏa thuận cùng khai thác trên biển với Tập đoàn Dầu khí quốc gia Trung Quốc (CNOOC) năm 2005, nhưng đến năm 2008 phải hủy bỏ. Thỏa thuận được cho là đi ngược lại lợi ích của Manila này bị hủy để đổi lấy các dự án phát triển hạ tầng do Trung Quốc rót vốn cuối cùng bị phanh phui là một trong những vụ bê bối lớn nhất trong lịch sử Philippines.

Sau bê bối đó, Philippines khó đưa các công ty nước ngoài vào giúp khai thác tài nguyên, một phần do Trung Quốc hăm dọa không chỉ bằng áp lực ngoại giao mà còn dùng tàu ngăn chặn. Ý tưởng cùng khai thác nhanh chóng nhường đường cho những bước đi đơn phương quyết liệt. Phán quyết mang tính lịch sử của Tòa trọng tài quốc tế đưa ra năm ngoái tuyên bố chống lại yêu sách chủ quyền phi lý của Trung Quốc trên biển Đông. Theo phán quyết, Trung Quốc đã vi phạm chủ quyền của Philippines với việc can thiệp vào việc khai thác tài nguyên nằm trong vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý của Manila.

Ông Duterte không phải bà Arroyo. Nhưng dư vị cay đắng của thời kỳ đó vẫn còn. Theo Hiến pháp Philippines, bất kỳ thỏa thuận chính thức nào như cùng chia sẻ tài nguyên hay cùng khai thác trong vùng đặc quyền kinh tế của Philippines đều là trái pháp luật. Cùng khai thác với Trung Quốc sẽ trái pháp luật nếu liên quan đến vấn đề chủ quyền, và Hiến pháp Philippines quy định nước này phải nắm giữ 60% cổ phần. Với điều kiện này, bất kỳ dự án cùng khai thác nào cũng cần phải luồn lách rất khéo.

Ngoài vấn đề lịch sử, bối cảnh hiện tại cũng không thuận lợi gì. Với việc lạc quan quá sớm về quan hệ với Trung Quốc, chính phủ của Tổng thống Duterte có thể chỉ tự khiến mình dễ bị tổn thương hơn vì họ sẽ chẳng đạt được thỏa thuận tốt nhất với Bắc Kinh, giới phân tích nhận định. Dù giới chức Philippines tiếp tục dẫn chứng những lợi ích tạm thời, như việc ngư dân nước này được Trung Quốc mở vòng vây để vào đánh bắt trong bãi cạn Scarborough hay việc Trung Quốc cam kết sẽ không cải tạo ở đây, nhưng thực tế là những điều này quá nhỏ so với các nhượng bộ mà Philippines chấp nhận, bao gồm việc gác lại phán quyết có lợi cho họ.

Với những điều kiện đó, nếu Tổng thống Duterte tiếp tục với kế hoạch khai thác chung, rất có thể ông sẽ bị dư luận trong nước chỉ trích vì đã thỏa hiệp chủ quyền của đất nước. Vấn đề biển Đông có thể trở thành một yếu tố khiến uy tín của Tổng thống Philippines sụt giảm. Ngoài ra, dù Trung Quốc và Philippines có thể đạt được thỏa thuận ban đầu, nhưng không có gì bảo đảm rằng nó sẽ tồn tại lâu dài. Kiểu hành xử của Trung Quốc trong những năm qua trên biển Đông cho thấy Bắc Kinh có xu hướng đan xen giai đoạn hung hăng trên biển với giai đoạn lôi kéo, quyến rũ và ép buộc, tùy thuộc vào nhiều yếu tố như chính trị nội bộ hay phản ứng của khu vực.

Trong bối cảnh đó, ngay cả khi Trung Quốc sẵn sàng làm những việc như thúc đẩy hoàn thành phần khung Bộ quy tắc ứng xử trên biển Đông (COC) hay tham gia khai thác chung trong giai đoạn họ đang muốn tấn công quyến rũ thì vẫn có rủi ro Bắc Kinh nhanh chóng quay lại cách thức hành xử bắt nạt. Đến nay, Trung Quốc vẫn nói rằng dự án khai thác chung lần trước với Philippines thất bại vì Manila không sẵn sàng hợp tác, nhưng lờ đi những hành động ép buộc, trái pháp luật mà Bắc Kinh đã làm.

Nếu chính trị nội bộ Philippines khiến thỏa thuận khai thác chung với Trung Quốc bị trì hoãn, trong khi Trung Quốc quyết thúc đẩy thì Bắc Kinh có thể dùng sức mạnh quân sự với Manila, dù trực tiếp ở khu vực dự định khai thác chung hay gián tiếp bằng những hành động khác như cải tạo trên bãi cạn Scarborough hay tuyên bố vùng nhận diện phòng không (ADIZ) trên biển Đông.

Và nếu những công cụ này chưa đủ, Bắc Kinh cũng có thể dùng đòn kinh tế để trả đũa, trong bối cảnh chính quyền Philippines đang ngày càng có quan hệ kinh tế  gần gũi hơn với Trung Quốc. Bắc Kinh từng dùng cách cấm xuất khẩu đất hiếm sang Nhật Bản năm 2010, cấm nhập chuối từ Philippines năm 2012, hay ra tay với các công ty Hàn Quốc gần đây để đáp trả việc triển khai Hệ thống phòng thủ tên lửa tầm cao giai đoạn cuối (THAAD).

Cùng khai thác với Trung Quốc trên biển Đông: Philippines có nhiều thứ để mất - ảnh 2

Rò rỉ tài liệu nội bộ tiết lộ tính toán của Trung Quốc trên biển Đông

Theo tính toán của Trung Quốc, khủng hoảng có thể sẽ xảy ra trên biển Đông, nhưng nếu biết tận dụng hoặc chủ động gây ra khủng hoảng, Bắc Kinh có thể biến khủng hoảng thành cơ hội. Bằng kế “giết gà dọa khỉ”, Trung Quốc có thể sẽ khiến một vài nước nhỏ liên quan phải hy sinh để Bắc Kinh “dạy” các nước khác một bài học.

Cùng khai thác với Trung Quốc trên biển Đông: Philippines có nhiều thứ để mất - ảnh 3

Cứu thuyền viên Trung Quốc gặp nạn trên Biển Đông

Lực lượng cứu hộ Việt Nam đã nỗ lực ứng cứu một thuyền viên Trung Quốc bị tai nạn lao động với thương tích nặng khi tàu đang di chuyển trên biển Đông.

Cùng khai thác với Trung Quốc trên biển Đông: Philippines có nhiều thứ để mất - ảnh 4

Trung Quốc khai thác băng cháy tại biển Đông

Tính đến hôm qua, sau 60 ngày khai thác liên tục trên quy mô thí điểm, Trung Quốc thu được hơn 300.000 m3 gas hydrate, hay còn gọi là băng cháy tại vùng biển cách tỉnh Quảng Đông 320 km về phía Đông Nam.

Cùng khai thác với Trung Quốc trên biển Đông: Philippines có nhiều thứ để mất - ảnh 5

Mỹ điều máy bay ném bom tới biển Đông

Mỹ vừa đưa máy bay ném bom đến biển Đông và Hoa Đông, đưa tàu sân bay xuống Ấn Độ Dương tập trận với các đối tác và đồng minh.

Cùng khai thác với Trung Quốc trên biển Đông: Philippines có nhiều thứ để mất - ảnh 6

Máy bay ném bom Mỹ thách thức Trung Quốc trên biển Đông

Mỹ đồng loạt đưa máy bay ném bom đến biển Đông rồi sang Hoa Đông, đưa tàu sân bay xuống Ấn Độ Dương tập trận chung với các đối tác và đồng minh. Đây được coi là cách Washington đang gia tăng áp lực lên Bắc Kinh sau khi Triều Tiên tuyên bố thử thành công tên lửa đạn đạo xuyên lục địa.

Cùng khai thác với Trung Quốc trên biển Đông: Philippines có nhiều thứ để mất - ảnh 7

Mỹ điều hai máy bay ném bom tầm xa B-1B tới Biển Đông

Theo Reuters, ngày 7/7, Không quân Mỹ ra tuyên bố cho biết, 2 máy bay ném bom của Mỹ đã bay trên bầu trời Biển Đông có tranh chấp, khẳng định quyền coi khu vực này là vùng lãnh thổ quốc tế bất chấp việc Trung Quốc tuyên bố chủ quyền đối với tuyến đường biển nhộn nhịp này.

Cùng khai thác với Trung Quốc trên biển Đông: Philippines có nhiều thứ để mất - ảnh 8

Đức ủng hộ tự do hàng hải trên Biển Đông

Với tư cách là nước đầu tàu trong EU, có kinh nghiệm xử lý các tranh chấp trên biển, Đức khẳng định ủng hộ tự do hàng hải trên Biển Đông, ủng hộ lập trường chính nghĩa của Việt Nam giải quyết các tranh chấp tại biển Đông bằng các biện pháp hòa bình trên tinh thần thượng tôn luật pháp quốc tế

Theo Diplomat

Video đang được xem nhiều

Cùng chuyên mục

Xem thêm Thế giới

Mới - Nóng

Khám phá