Gaza - máu và nước mắt: Mảnh đất đầy thương tích

TP - Gaza là một dải đất thuộc lãnh thổ Palestine tách rời với Bờ Tây, trông giống hình một ống tay áo chiều dài 41 km, rộng từ sáu đến 12 km, phía tây giáp Địa Trung Hải, phía đông và nam chung biên giới với Israel, Aicập.

>> Kỳ trước

Dân số Gaza  hiện nay gần 1,5 triệu người. Gaza là tên thành phố lớn nhất trong bốn trung tâm đô thị của lãnh thổ này nhưng không biết từ bao giờ người ta lấy tên thành phố Gaza đặt cho cả một vùng đất .

Những cuộc giành giật Gaza

Từ thời cổ đại, Gaza từng bị đặt dưới sự kiểm soát của người Thổ Nhĩ Kỳ, Pháp, Ai cập, Anh, Do Thái. Năm1660, thời Đế chế Ottoman, Gaza trở thành thủ đô của Palestine.

Sau Thế chiến I, Anh cai quản Gaza đến năm 1948. Sau khi nhà nước Do Thái được thành lập năm 1948, cuộc chiến tranh Trung Đông lần thứ nhất nổ ra giữa các nước Arập và Israel. Các nước Arập phản đối Nghị quyết không ràng buộc 181 của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc (LHQ) về việc phân chia lãnh thổ cho Palestine và Israel cũng như không chấp nhận sự tồn tại của nhà nước Do Thái trong khu vực toàn các quốc gia Arập.

Thực ra, Nghị quyết 181 cũng không được thông qua tại Hội đồng Bảo an LHQ vì có một phiếu chống của Trung Quốc (Tưởng Giới Thạch). Cuộc chiến tranh Trung Đông lần thứ nhất kết thúc năm 1949 bằng một hiệp định ngừng bắn giữa Israel với các nước A Rập láng giềng gồm Ai Cập, Libăng, Syria, và Jordani.

Hiệp định này xác định đường ranh giới xanh ngăn cách Israel khỏi Bờ Tây, Dải Gaza, Cao nguyên Golan, và Bán đảo Sinai. Trong đó, Dải Gaza do Ai cập kiểm soát, Bờ Tây và một phần khu vực phía đông của thành phố Jerusalem do Jordani cai quản.

Năm 1956, xảy ra cuộc khủng hoảng Kênh đào Suez của Ai Cập dẫn đến cuộc chiến tranh ngắn giữa Israel và Aicập phá vỡ hiệp định ngừng bắn được ký năm 1949, Israel chiếm được Bán đảo Sinai. Liên Xô và Mỹ phối hợp ép buộc Israel rút quân có điều kiện khỏi Bán đảo Sinai. Đổi lại, Ai cập chấp nhận lực lượng giữ gìn hòa bình LHQ vào Sinai bắt đầu từ năm 1957.

Năm 1967, Israel phát động cuộc chiến tranh sáu ngày tấn công các nước Arập láng giềng. Dựa vào thế mạnh không quân, chỉ trong vài giờ đầu tiên của cuộc chiến, các máy bay Israel dội bom xuống nhiều sân bay Aicập phá hỏng khoảng 400 máy bay chiến đấu các loại, chủ yếu là từ Mig-17 đến Mig-21 do Liên Xô sản xuất.

Bị tấn công bất ngờ, không lực Ai Cập không kịp trở tay, bầu trời Bán đảo Sinai nhanh chóng bị Israel khống chế. Do các máy bay chiến đấu của Aicập đỗ trên khoảng trống sân bay, không hề có hầm thép bảo vệ nên bị hư hỏng nhiều do bom, đạn của không lực Israel.

Tại mặt trận phía đông, xe tăng và bộ binh Israel nhanh chóng đè bẹp sức kháng cự của Jordani ở Bờ Tây và đông Jerusalem. Tại mặt trận phía bắc, Syria lúc đầu lưỡng lự không muốn tham chiến. Nhưng sau do nhận được tin sai lầm rằng quân đội Israel bị Aicập làm suy yếu, Syria tham chiến một cách dè dặt.

Không lực Israel sau khi đánh bại Aicập ở phía nam liền quay lên tấn công sâu trong lãnh thổ Syria. Chỉ trong một đêm 5/6/1967, Israel phá hủy đến 2/3 số máy bay chiến đấu của Syria.

Sau sáu ngày chiến tranh, Israel chiếm được nhiều vùng đất Arập gồm Bán đảo Sinai trong đó có Dải Gaza của Ai cập, Bờ Tây và phần phía đông Jerusalem của Jordani, Cao nguyên Golan của Syria.

Năm 1973, chiến tranh lần thứ tư giữa Israel và liên minh Arập do Syria và Aicập dẫn đầu. Lúc đầu Aicập và Syria tiến quân giành lại được Cao nguyên Golan và Bán đảo Sinai.

Sau hai tuần, quân Israel đẩy được Syria ra khỏi Cao nguyên Golan, và Aicập ra khỏi Bán đảo Sinai. LHQ can thiệp dẫn đến ngừng bắn giữa các bên tham chiến. Tuy nhiên, Israel vẫn chiếm Dải Gaza từ năm 1967-1994 mới trả lại cho Palestine theo Hiệp định Oslo.

Tiến trình hòa bình Trung Đông bế tắc

Trong số gần 1,5 triệu dân ở Dải Gaza ngày nay, có 500 người Nga và người các nước cộng hòa thuộc Liên Xô trước đây. Những người này đa số là vợ hoặc chồng của những sinh viên người Arập Palestine sang học tập ở Liên Xô. Khoảng một triệu người trong số còn lại là người Arập Palestine di tản hồi hương.

Sau Hiệp định Oslo 1993, Israel trả lại nhiều vùng lãnh thổ mà nước này chiếm được của các nước Arập trong đó có Bán đảo Sinai trả cho Aicập và Dải Gaza cho Palestine trong các nỗ lực đổi đất lấy hòa bình. Jerusalem và một phần Bờ Tây đặt dưới sự kiểm soát của quốc tế.

Theo đó, Tổ chức Giải phóng Palestine (PLO) do Chủ tịch Yeser Arafat đứng đầu đã tiếp quản Dải Gaza tuy nhiên Israel vẫn kiểm soát đường không, đường biển và đường biên giới phía nam giữa Gaza với AiCập.

Năm 2000, dưới sự trung gian hòa giải của Mỹ, Palestine và Israel suýt ký được hiệp ước hòa bình tại hội nghị thượng đỉnh ở Camp David (Hoa Kỳ). Hiệp ước hòa bình Camp David không được ký kết do Palestine và Israel bất đồng về hai vấn đề mấu chốt là chủ quyền đối với Jerusalem và vấn đề hồi hương người tị nạn Israel gốc Arập.

Năm 2004, Chủ tịch Y. Arafat qua đời, PLO chia thành hai phe Fatah và Hamas, trở nên mâu thuẫn nhau gay gắt. Phái Fatah do Tổng thống  M. Abbas lãnh đạo, trong khi phái cứng rắn Hamas do Ismail Haniyeh đứng đầu.

Năm 2006, Hamas giành thắng lợi trong cuộc tổng tuyển cử, lên thành lập chính quyền ở Palestine. Hamas không thừa nhận sự tồn tại của Israel, mâu thuẫn với Fatah dẫn đến đẩy đuổi lực lượng an ninh của Fatah khỏi Gaza để toàn quyền kiểm soát vùng đất này.

Từ đây phát sinh mâu thuẫn giữa chính phủ do Hamas đứng đầu với Fatah. Israel không chấp nhận Hamas, khiến mâu thuẫn giữa hai bên ngày càng gay gắt dẫn đến đỉnh điểm là cuộc chiến tranh giữa Israel và Dải Gaza hiện nay, đẩy tiến trình hòa bình Trung Đông rơi vào bế tắc.

Video đang được xem nhiều

Cùng chuyên mục

Xem thêm Thế giới

Mới - Nóng

Khám phá