Hai nhà lãnh đạo Đông Nam Á trong bão tố

Âm mưu đảo chính và những cuộc biểu tình rầm rộ trên đường phố đã khiến các nhà lãnh đạo dân bầu của hai nền dân chủ non trẻ ở Đông Nam Á - Thái Lan và Philippines - phải chuyển cách hành xử vào cuối tuần vừa rồi.

Tổng thống Gloria Arroyo
Tại Manila, Tổng thống Gloria Arroyo ban bố tình trạng khẩn cấp nhằm đối phó với một âm mưu đảo chính của quân đội trong dịp kỷ niệm cách mạng nhân dân năm 1986. Khi đó, chính những cuộc biểu tình của công chúng đã góp phần quyết định lật đổ chế độ độc tài của Ferdinan Marcos. Lực lượng an ninh đã giải tán khoảng 5.000 người đang định tập hợp để biểu tình chống bà Arroyo, trong bối cảnh chính phủ của bà gánh nhiều lời cáo buộc vì bất lực và gian lận phiếu bầu.

Tại Thái Lan, Thủ tướng Thaksin Shinawatra chấm dứt nhiều tuần đồn đoán của dư luận về tương lai chính trị của ông bằng tuyên bố giải tán quốc hội để mở đường cho bầu cử sớm. Ông gọi đây là cách tốt nhất để ngăn chặn "luật lệ quần chúng" - ám chỉ những cuộc biểu tình ngày càng đông đảo chống chính phủ nhiều tuần qua. Ước tính 50.000 đã tham gia biểu tình hôm qua tại Bangkok kêu gọi ông Thaksin từ chức, tố cáo người đứng đầu chính phủ tham nhũng.

Hai nhà lãnh đạo phải đương đầu với những thách thức khác nhau, nhưng cả hai đều phải vật lộn để làm hài lòng đòi hỏi của cử tri về cải cách. Các nhà phân tích cho rằng số phận của họ cho thấy nhu cầu cần phải có các thể chế dân chủ hỗ trợ khác, chứ dân chủ không chỉ đơn giản thể hiện ở việc đi bỏ phiếu bầu. Nếu không, các chính phủ kiểu này rất dễ bị chao đảo bởi những cuộc lật đổ do "sức mạnh quần chúng".

"Những khó khăn mà hai nhà lãnh đạo này phải đương đầu chứng tỏ rằng thắng lợi của các nền dân chủ dân bầu cần được củng cố bằng những thay đổi về hiến pháp và xã hội", Michael Montesano, phó giáo sư chuyên ngành Đông Nam Á của NUS Singapore nhận xét.

Trong hai người, ông Thaksin dường như vững ghế hơn. Năm ngoái, đảng của ông đã chiến thắng vang dội trong tổng tuyển cử và tình hình khó có thể đảo ngược, bởi Thaksin vẫn duy trì được sự ủng hộ của đông đảo nông dân. Làn sóng biểu tình chống thủ tướng mạnh lên sau khi có thông tin gia đình ông bán cổ phần của công ty điện thoại di động cho nhà đầu tư nước ngoài, thu về 1,9 tỷ USD mà không đóng thuế.

Những người chỉ trích cho rằng Thaksin không chỉ đặt lợi ích kinh doanh của gia đình lên trên, mà còn làm thụt lùi dân chủ ở Thái Lan bằng việc can thiệp vào báo chí và gây ảnh hưởng đến hệ thống tư pháp và các thể chế độc lập. Thất bại của chính phủ trong việc kiềm chế bạo lực ở các tỉnh miền nam hai năm qua cũng là điều khiến Thaksin nhận thêm chỉ trích.

Tuy nhiên, cho đến nay các chính trị gia đối lập ở Thái Lan vẫn không nhất trí được kế hoạch tẩy chay cuộc bầu cử sớm, và cũng không có khả năng thắng được đảng TRT rất giàu có của Thaksin. Các nhà phân tích dự đoán rằng bầu cử tới đây chỉ là sự lặp lại chiến thắng của đương kim thủ tướng, với đa số trong quốc hội giảm đi đôi chút mà thôi.

Với bà Arroyo, điều nghịch lý là quyết định ban bố tình trạng khẩn cấp lại làm lộ ra chính điểm yếu của chính phủ. Manila đã sẵn sàng trong tình trạng báo động trong dịp kỷ niệm 20 năm "cách mạng nhân dân" lật đổ độc tài Ferdinand Marcos.

Giới chức Philippines cho biết một số sĩ quan quân đội và thường dân đã có kế hoạch tận dụng tình trạng bất ổn để làm suy yếu bà Arroyo, nhưng không đến mức đảo chính. "Cái mà chúng ta phải đương đầu là những chuyện nhức đầu liên tục, nhưng chúng ta sẽ không bị lật", Norberto Gonzalez, cố vấn an ninh của tổng thống Philippines nói. "Chúng ta có đủ sức mạnh để đối phó với các thách thức hiện nay".

Đây không phải là lần đầu tiên bà Arroyo phải đối mặt với các âm mưu đảo chính. Năm ngoái, bà đã rất vất vả chống chọi những lời cáo buộc gian lận phiếu trong cuộc bầu cử tổng thống 2004.

Arroyo có thể có lựa chọn là tổ chức bầu cử sớm. Những người đề xuất ý kiến này cho rằng việc bầu cử sẽ khiến chính trị gia trở nên có trách nhiệm với cử tri hơn. Các nhà phân tích cảnh báo rằng nếu không có một cuộc bỏ phiếu được công nhận là thực sự trong sạch, thì bà Arroyo vẫn tiếp tục gặp rắc rối về chuyện uy tín, chứ không được dễ dàng như nhà lãnh đạo Thái Lan.

Thủ tướng Thaksin Shinawatra
"Không một ai nghi ngờ chuyện ông Thaksin chiến thắng hồi năm ngoái, và nếu ông ấy tổ chức bầu cử lại và lại thắng, sẽ không ai nghi ngờ chiến thắng đó. Còn ở Philippines, đã có những ngờ vực sâu sắc về việc bà Arroyo thắng cử năm 2004", Steven Rood, giám đốc Asia Foundation tại Manila, nhận định.

Bất ổn ở Philippines diễn ra trong khi người dân nước này kỷ niệm cuộc nổi dậy năm 1986. Sự kiện cách đây 20 năm đã khôi phục nền dân chủ ở quốc đảo, nhưng không xây dựng được một hệ thống chính trị xã hội vững chắc.

Lên nắm quyền năm 2001 trong một "cách mạng quần chúng" như vậy nhờ sự hậu thuẫn của lực lượng an ninh, điểm yếu của bà Arroyo phần nào phát sinh từ chính sự nhờ cậy ở sức mạnh quân đội, trong một đất nước đã trải nhiều phen đảo chính.

Bà Arroyo đã mất đi nhiều sự ủng hộ, nhưng tầng lớp trung lưu ở nước này chưa thấy nhân vật nào khả dĩ thay thế tốt hơn. Nhiều người đã thất vọng với những cuộc biểu tình hạ bệ một nhân vật này để rồi lại đưa lên một nhân vật tham nhũng khác, vì thế mà số người xuống đường đã giảm đi. "Người ta đã mệt mỏi. Dân chúng không còn coi biểu tình là phương thức hữu hiệu để cải thiện chính phủ", ông Rood phân tích.

Thái Lan cũng có một lịch sử mà trong đó quân sự đóng vai trò to lớn, nhưng nền dân chủ mới được củng cố những năm 1990 được sự hỗ trợ của một thể chế đề cao sự tham vấn mỗi khi có xung đột. Thái Lan lại duy trì chế độ quân chủ - có thể can thiệp và giảm nguy cơ xung đột chính trị giữa các phe phái.

Tuy nhiên các nhà phân tích cảnh báo rằng một chiến thắng nữa của Thaksin vẫn chưa đủ sức chấm dứt các cuộc biểu tình phản đối. "Nếu Thaksin vẫn giữ cung cách điều hành và duy trì những lợi ích riêng như trước, chúng ta sẽ lại được chứng kiến người dân đổ xuống đường", Thitinan Pongsudhirak, nhà chính trị học thuộc đại học Chulalongkorn Bangkok, dự đoán.

Theo T.Huyền
Vnexpress/CMS

Video đang được xem nhiều

Cùng chuyên mục

Xem thêm Thế giới

Mới - Nóng