Sau bầu cử, Iraq sẽ ra sao?

Nhiều người cho rằng, kết quả của cuộc bầu cử lần này sẽ rất quan trọng trong việc quyết định liệu Iraq sẽ đoàn kết thống nhất hay chia rẽ và ly khai.

Cuộc bầu cử tuần tới ở Iraq là một mốc quan trọng trong quá trình chính trị được mở ra ở nước này, sau khi chính quyền Saddam Hussein bị lật đổ bởi cuộc tấn công do Mỹ cầm đầu vào mùa xuân năm 2003.

Mặc dù ở Iraq đã có cuộc bầu cử hồi tháng giêng năm nay, nhưng cuộc bầu cử này chỉ bầu ra quốc hội lập hiến với nhiệm vụ chính là soạn thảo bản hiến pháp mới của Iraq.

Cuộc bầu cử tuần tới sẽ bầu ra quốc hội đầu tiên với chức năng đầy đủ, nhiệm kỳ bốn năm trong thời kỳ mới.

Giai đoạn của chính quyền lâm thời sẽ kết thúc.

Quốc hội mới sẽ có một chương trình đầy đủ nhằm xây dựng những đạo luật lớn, và cũng sẽ có quyền sửa đổi hiến pháp, đó là điều mà người Sunni có khả năng sẽ gây sức ép để thực hiện.

Nhưng trước tiên, quốc hội mới sẽ có những nhiệm vụ chính là bầu ra tổng thống cộng hoà Iraq (với hai phần ba số nghị sĩ ủng hộ) và phê chuẩn nội các cùng với cương lĩnh chính trị (với đa số thường).

Do Iraq có tới 60% dân số là người hồi giáo Shia, nên Liên minh Iraq đoàn kết (UIC) bao gồm các đảng chính của người Shia sẽ giành được nhiều ghế hơn bất kỳ liên minh chính trị nào trong số 20 liên minh tham gia bầu cử.

Có hơn 200 thực thể chính trị khác tham gia bầu cử, đó là các đảng chính trị riêng lẻ và các ứng cử viên độc lập.

Nhưng Liên minh UIC, đảng chiếm hơn một nửa trong số 275 ghế trong quốc hội lâm thời, có khả năng sẽ không giành được đa số ghế một cách rõ ràng trong cuộc bầu cử này.

Cho nên UIC sẽ cần phải liên minh với các đảng khác để có được đa số cần thiết trong quốc hội.

Trên lý thuyết, nếu UIC không giành được đa số ghế, tất cả các đảng phái khác có thể liên minh với nhau với đủ số ghế để đứng ra thành lập chính phủ mà không có sự tham gia của liên minh UIC.

Nhưng điều đó rất khó xảy ra, và UIC có thể sẽ là nòng cốt của một chính phủ liên minh mới, cũng như liên minh giữa họ với người Kurd trong chính quyền chuyển tiếp hiện nay.

Nhưng cả hai liên minh chính của người Shia và người Kurd đều được dự đoán là sẽ giành được ít ghế hơn so với lần bầu cử trước vì có hai sự thay đổi lớn làm thay đổi cục diện của cuộc bầu cử.

Trong cuộc bầu cử hồi tháng giêng để thành lập chính phủ chuyển tiếp, Iraq được coi là một khu vực bầu cử, với số ghế được phân phối cho các đảng tương ứng với tỷ lệ phiếu giành được.

Lần này, 18 tỉnh của Iraq được coi là các khu vực bầu cử riêng với số ghế được phân phối tuỳ thuộc vào số lượng cử tri của tỉnh đó.

Điều này có nghĩa là ba tỉnh chính của người Sunni là Nineveh, al-Anbar và Salahuddin, được đảm bảo sẽ có được một số lượng nghị sĩ nhất định bất kể tỷ lệ cử tri đi bầu như thế nào.

Sự thay đổi lớn thứ hai cũng sẽ làm tăng số ghế cho người Sunni, hiện chỉ có một số ít ghế trong quốc hội.

Các đảng phái người Sunni, những người đã tẩy chay cuộc bầu cử hồi tháng giêng, lại đang tham gia cuộc bầu cử này và đã tranh cử một cách tích cực thậm chí cả ở  những khu vực bạo lực hoành hành như các vùng của người Sunni ở bắc và tây Baghdad.

Với hai yếu tố mới đó, các đảng phái người Sunni sẽ có được khoảng 50 ghế, khiến họ thành trở thành một khối chính trị khá mạnh có lẽ chỉ nhỏ hơn liên minh của người Kurd một chút.

Sự tham gia của người Sunni cũng gây ra một cuộc tranh cãi sôi nổi và đôi khi gay gắt về các vấn đề chính đã chi phối chiến dịch bầu cử.

Các đảng phái người Sunni đã chỉ trích gay gắt tình hình an ninh nội bộ nước này.

Người Sunni đã buộc tội chính phủ do người Shia kiểm soát đã cho phép lực lượng dân quân thâm nhập vào bộ nội vụ và quốc phòng để tiến hành các vụ trả thù mang tính chất giáo phái chống người Sunni nhân danh nhà nước.

Họ đã yêu cầu thả hàng trăm người Sunni bị bắt giữ, và cũng chỉ trích chủ trương phi đảng Baath một cách triệt để (loại trừ khỏi bộ máy nhà nước những người có liên hệ với đảng Baath) do một số đảng của người Shia đề xướng.

Người Sunni cũng đòi đưa ra một thời gian biểu cho việc rút các lực lượng nước ngoài khỏi Iraq. Người Kurd và người Shia có lập trường linh hoạt hơn trong vấn đề này, cho rằng một sự rút quân vội vã không được chuẩn bị có thể gây ra rối loạn.

Những tranh cãi gay gắt cũng nổ ra về vấn đề tham nhũng.

Một số người vận động tranh cử, đáng chú ý là thủ tướng lâm thời đầu tiên Iyad Allawi, một giáo sĩ thế tục của người Shia, đã buộc tội chính quyền lâm thời là bất lực.

Để đáp lại, một số thành viên của chính quyền hiện nay đã tố cáo các cựu bộ trưởng dưới thời ông Allawi có hành vi tham nhũng.

Các đảng phái của người Kurd và người Shia nói chung là ủng hộ ý kiến dành quyền tự trị cho một số vùng, mà người Kurd hiện được hưởng ở miền bắc.

Các đảng của người Sunni lo ngại rằng các khu vực ở miền trung nghèo tài nguyên, những nơi mà họ nắm giữ sẽ bị cô lập và nghèo đói nếu người Kurd và Shia giành lấy những vùng có nhiều dầu mỏ ở miền nam và miền bắc.

Mặc dù bạo lực tăng lên đột ngột, chiến dịch tranh cử nhìn chung vẫn diễn ra sôi động. Chiến dịch tranh cử chủ yếu chỉ diễn ra trên truyền hình và báo chí, các tấm áp phích, tuy vẫn có những cuộc tụ tập và diễn thuyết ở một vài nơi.

Tình hình an ninh chung đã tác động lên chiến dịch tranh cử này và cũng là vấn đề của chiến dịch này. Người ta vẫn chưa rõ tính chất giáo phái của tình trạng bạo lực giữa người Sunni, người Shia và lực lượng liên quân do Mỹ cầm đầu sẽ ảnh hưởng như thế nào đến cuộc bầu cử.

Cuộc bầu cử hồi tháng giêng chủ yếu là cuộc tranh cử giữa các thế lực tôn giáo và dân tộc, mặc dù Liên minh của ông Iyad Allawi không đại diện cho một thế lực nào trong đó nhưng lại giành được thắng lợi với 40 ghế.

Ông Allawi và đối thủ Ahmad Chalabi, người đã tách ra khỏi liên minh UIC của người Shia trong cuộc tranh cử lần này, đã đề nghị lập một liên minh gồm các đảng phái tôn giáo của người A-rập trong các lực lượng của người Shia và Sunni.

Tuy nhiên, sự căng thẳng tôn giáo đã tăng lên và một vài đảng phái người Shia đã chủ trương ly khai, theo gương của người Kurd.

Nhiều người cảm thấy rằng kết quả của cuộc bầu cử lần này sẽ rất quan trọng trong việc quyết định liệu Iraq sẽ đoàn kết thống nhất hay chia rẽ và ly khai.

Cùng chuyên mục

Xem thêm Thế giới

Mới - Nóng