Giải thưởng Hồ chí minh và giải thưởng Nhà nước đợt 4:

Cần có sự đánh giá công bằng với điện ảnh

TPCN - Sau khi công bố danh sách các tác phẩm và cụm tác phẩm được Hội đồng bình chọn để Nhà nước trao tặng đợt 3, Hội điện ảnh Việt Nam đã nhận được nhiều đơn thư của nghệ sỹ.

Hội viên bày tỏ sự bức xúc về kết quả đánh giá của Hội đồng đối với các tác phẩm, cụm tác phẩm thuộc chuyên ngành điện ảnh, đặc biệt đối với các trường hợp Hội đồng chuyên ngành đã đề nghị xét trao Giải thưởng Hồ Chí Minh.

Sự bức xúc và phẫn nộ càng được nhân lên khi nghệ thuật điện ảnh vốn được Lênin coi là “nghệ thuật quan trọng nhất của cách mạng” lại bị đối xử khá bất công trong thời đổi mới, thể hiện qua việc  các tác phẩm điện ảnh của 50 năm  qua gần như bị gạt khỏi Giải thưởng Hồ Chí Minh và Giải thưởng Nhà nước qua ba đợt xét tặng từ năm 1996 đến nay.

Qua ba đợt xét tặng tổ chức vào các năm 1996, 2000 và 2001 đã có tổng số 263 tác phẩm được trao giải (84 tác phẩm được trao GTHCM và 179 tác phẩm được trao GTNN). Cụ thể:

- Văn học có 28 Giải thưởng HCM và 46 Giải thưởng NN;

- Mỹ thuật có 18 Giải thưởng HCM và 32 Giải thưởng NN;

- Âm nhạc có 14 Giải thưởng HCM và 40 Giải thưởng NN;

- Sân khấu có 8 Giải thưởng HCM và 14 Giải thưởng NN;

- Nhiếp ảnh có 5 Giải thưởng HCM và 2 Giải thưởng NN;

- Múa có 3 Giải thưởng HCM và 28 Giải thưởng NN;

- Kiến trúc có 3 Giải thưởng HCM và 12 Giải thưởng NN.

- Điện ảnh  chỉ có duy nhất một Giải thưởng HCM, không có Giải thưởng NN.

Vì sao lại có sự chênh lệch khủng khiếp như vậy giữa các loại hình nghệ thuật?

Nguyên do là những người có trách nhiệm tổ chức thực hiện việc trao giải thưởng đã có những lúng túng và bất cập trong việc xác định tác  giả của tác phẩm nghệ thuật tổng hợp như điện ảnh.

Sân khấu cũng là nghệ thuật tổng hợp, nhưng tập quán xã hội lâu nay vẫn coi người viết kịch bản là  tác giả, nên các giải thưởng cũng được trao cho các tác giả kịch bản văn học và giới sân khấu cũng không có ý kiến gì.

Lúc đầu, Hội đồng quốc gia đã có ý định trao giải thưởng cho các tác giả kịch bản phim, nhưng giới điện ảnh đã phản đối quan niệm ngớ ngẩn này vì thông lệ thế giới coi tác giả phim là đạo diễn.

Vì thế, trong đợt đầu tiên Hội đồng quốc gia chỉ trao giải thưởng cho NSND Hồng Sến. Đợt thứ hai năm 2000 và đợt thứ ba năm 2001 điện ảnh lại bị gạt ra khỏi đối tượng xét giải.

Đến lần này, quan niệm của những người quản lý và giới điện ảnh đã có vẻ gặp nhau, nên Hội điện ảnh Việt Nam đã tổ chức hai cấp Hội đồng chuyên ngành và Hội đồng cơ sở để chọn ra 10 cụm tác phẩm đề nghị trao giải thưởng Hồ Chí Minh và 16 cụm tác phẩm đề nghị trao giải thưởng Nhà nước.

Đây là 10 cụm tác phẩm đủ tiêu chuẩn trao tặng Giải thưởng HCM theo quy định của Nhà nước, mang nội dung tư tưởng đặc biệt xuất sắc, phản ánh một cách phong phú, đa dạng và sinh động lịch sử cách mạng của dân tộc từ những thước phim tài liệu đầu tiên về bưng biền Nam Bộ kháng chiến đến những tác phẩm phim truyện dàn dựng hoành tráng phản ánh các sự kiện lịch sử, các chiến công phi thường của dân tộc ta suốt hai cuộc kháng chiến và những bộ phim tâm lý xã hội thấm đẫm chất nhân văn về thời kỳ hậu chiến tái thiết đất nước cũng như những vấn nạn của con người, xã hội thời đổi mới.

Thế nhưng, Hội đồng quốc gia đã gạt bỏ 9 phần 10 trường hợp cụm tác phẩm điện ảnh khỏi Giải thưởng này, chỉ chọn một cụm tác phẩm của đạo diễn Đặng Nhật Minh để Nhà nước trao Giải thưởng Hồ Chí Minh.

Những cụm tác phẩm đã bị gạt đi là những tác phẩm tiêu biểu của điện ảnh cách mạng Việt Nam qua hai cuộc kháng chiến như Nước về Bắc Hưng Hải, Hồ Chí Minh - chân dung một con người, Nguyễn Văn Trỗi, Đường về quê mẹ (NSND Bùi Đình Hạc), Chiến trận Mộc Hóa, Chiến thắng Tây Bắc, Giữ làng giữ nước, Vợ chồng A Phủ (NSND Mai Lộc), Chị Tư Hậu, Biển lửa, Tiền tuyến gọi, Chom và Sa (NSƯT Phạm Kỳ Nam),  Thành phố lúc rạng đông, Vĩ tuyến 17 ngày và đêm, Em bé Hà Nội, Người chiến sĩ trẻ, Mối tình đầu (NSND Hải Ninh), Nổi gió, Về nơi gió cát, Xa và gần (NSND Huy Thành), Con chim vành khuyên, Đến hẹn lại lên, Anh và em, Chuyến xe bão táp (NSND Trần Vũ), Đầu sóng ngọn gió, Luỹ thép Vĩnh Linh (NSND Nguyễn Ngọc Quỳnh), Đường dây lên sông Đà, Trở lại Ngư Thuỷ (NSND Lê Mạnh Thích), Mèo con, Chuyện ông Gióng, Con sáo biết nói, Trê cóc (NSND Ngô Mạnh Lân)…

Đó là những tác phẩm đã làm nên diện mạo của nền điện ảnh cách mạng, đã đi vào tâm thức của nhiều thế hệ khán giả, đã giành được những giải thưởng lớn trong nước và trong các LHP quốc tế lớn có uy tín toàn cầu như giải Bồ câu vàng LHPQT Leipzig, Giải đặc biệt LHPQT Moscơva, Huy chương bạc LHP Tân hiện thực Italia, Giải thưởng chính của LHP QT Carlovy Vary, Giải Con voi bạc LHPQT Bombay v.v.

Cần lưu ý thêm là cụm tác phẩm của đạo diễn Đặng Nhật Minh gồm các phim Thị xã trong tầm tay, Bao giờ cho đến tháng Mười, Hà Nội mùa đông 1946  và Mùa ổi chỉ là những tác phẩm của thời hậu chiến và thời đổi mới, chưa đoạt được giải thưởng chính thức nào của các LHP quốc tế (chỉ đoạt bằng khen của BGK các LHP khu vực)...

Trong khi một bức ảnh về Chủ tịch Hồ Chí Minh của nghệ sĩ Nguyễn Năng An cũng được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh, thì bộ phim tài liệu Hình ảnh về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch của đạo diễn Nguyễn Hồng Nghi (Bông sen Vàng LHP Quốc gia 1960) với nhiều hình ảnh quý độc nhất vô nhị lại không được trao giải thưởng gì và cả bộ ảnh quý về Bác Hồ của Nguyễn Hồng Nghi  lại chỉ được đề nghị trao GTNN.

Trong khi nhiều tác phẩm trong các lĩnh vực khác không mấy ai biết đến và không có những chỉ số về giá trị nghệ thuật cụ thể (như các giải thưởng trong nước và quốc tế) vẫn được trao giải thưởng qua lá phiếu bầu chọn của các ủy viên Hội đồng (thậm chí có thể chưa hề biết gì về các tác phẩm và tác giả nổi tiếng mà mình bình chọn), thì các tác phẩm điện ảnh với những giải thưởng lớn trong và ngoài nước lại bị gạt đi.

Trong khi một tác phẩm nghệ thuật sáng tác hàng năm trời, thậm chí nhiều năm trời và được thử thách qua thời gian hàng mấy thập kỷ, được Hội đồng chuyên ngành - gồm những người trong cuộc - xem xét một cách kỹ lưỡng trong nhiều phiên họp, thì Hội đồng quốc gia gồm những người ở các chuyên ngành khác nhau lại xét chọn một cách ào ào chóng vánh trong một hai phiên họp.

Đó là những biểu hiện cảm tính, tùy tiện, thiếu nhất quán về chuẩn mực, thiếu cái nhìn tổng thể với mọi lĩnh vực, thiếu cả sự thận trọng và nghiêm cẩn, sự trân trọng với tác phẩm của hàng trăm văn nghệ sĩ đã nộp hồ sơ lên để Hội đồng xét duyệt.

Trong công văn gửi Hội đồng quốc gia ký ngày 4/7/2006, Hội điện ảnh đã khẳng định rằng Hội đồng quốc gia thiếu sâu sát và chưa đánh giá đúng thành tích, cống hiến của ngành điện ảnh, của các nghệ sĩ điện ảnh với sự nghiệp cách mạng và sự nghiệp văn học nghệ thuật cách mạng của toàn dân tộc.

Trong hai cuộc kháng chiến, hơn 200 liệt sĩ trong ngành điện ảnh đã hy sinh  khi làm nhiệm vụ trên chiến trường. Mặc dù ra đời muộn, thiếu thốn về cơ sở vật chất nhưng điện ảnh Việt Nam đã vượt qua muôn vàn khó khăn, thiếu thốn, vượt qua những hy sinh mất mát để sáng tác những tác phẩm có giá trị về nội dung tư tưởng và nghệ thuật, đưa hình ảnh Việt Nam ra với thế giới, cần phải được đánh giá công bằng.

Công văn cũng đã đề cập đến sự tùy tiện của  Hội đồng trong việc  dồn danh sách các cụm tác phẩm không được chọn ở Giải thưởng HCM xuống khu vực Giải thưởng NN mà không có sự chấp thuận của tác giả.

Việc làm thiếu nguyên tắc này có thể dẫn đến tình trạng mất cân đối về số lượng giải thưởng NN, hoặc các tác giả sẽ kiện tụng hay từ chối nhận Giải thưởng như đã xảy ra ở các đợt xét giải trước đây.

Trước những phản ứng của giới điện ảnh nói riêng và dư luận xã hội nói chung, Hội đồng quốc gia cần xem xét lại những 26 cụm tác phẩm được Hội đồng chuyên ngành đã trình lên, đặc biệt là các cụm tác phẩm đề nghị xét tặng giải thưởng HCM.

Cho dù, tất cả 26 cụm tác phẩm này sẽ được chấp nhận hoàn toàn, thì số lượng tác phẩm điện ảnh được trao giải vẫn là quá ít so với các lĩnh vực khác như văn học, mỹ thuật và âm nhạc.

Video đang được xem nhiều

Cùng chuyên mục

Xem thêm Văn nghệ

Mới - Nóng

Khám phá