Chiêm ngưỡng nghệ thuật Angkor ở Lào

TP - Nói đến nghệ thuật Angkor, người ta thường nghĩ ngay đến Campuchia, nhưng ít người biết, ở Lào cũng có những công trình nghệ thuật Angkor đầy giá trị. Điều này hiển hiện rất rõ ở Champasak.

Đền Thượng Wat Phou

Từ cửa khẩu quốc tế Lao Bảo (Quảng Trị) đến Pakse, thành phố tỉnh lỵ của Champasak, gần 600 km. Từ cửa khẩu Bờ Y (Kon Tum) đến Pakse quãng đường bằng khoảng một nửa.

Từ Pakse đi Wat Phou hành trình khoảng 45 km đường bộ. Wat Phou là một quần thể đền đài cổ bằng đá, tọa lạc trên sườn núi Bat sac, hướng về dòng Mekong cuộn chảy.

Champasak là một trong 3 trung tâm chính trị, kinh tế, văn hoá của nước Lào. Ở đây quy tụ nhiều công trình văn hoá của thời kỳ tiền Angkor; của đế chế Lan Xang (1353-1779).

Tuy nhiên, nét nổi bật của Champasak vẫn là văn hoá Phật giáo. Công trình văn hoá tiêu biểu nhất của Champasak là ngôi đền thiêng Wat Phou, được UNESCO ghi tên vào danh mục di sản thế giới năm 2001.

Ngay cổng vào đền có nhà bảo tàng trưng bày hơn 100 bức tượng đá, lin ga, phù điêu, hoạ tiết trang trí chạm khắc trên đá đẹp tuyệt vời. Những cổ vật này có niên đại từ thế kỷ thứ 5 đến thế kỷ 11. Cổng chính và mặt trước của ngôi đền đã đổ nát nhưng vẫn còn đây dấu ấn những bức phù điêu chạm khắc hình ảnh các vị thần của Ấn Độ giáo.

Qua cổng, du khách theo con đường rộng đến chân núi thẳng tắp những hàng trụ đá hình Linga, biểu tượng của Thần Siva, của sự sinh sản và nguồn sống. Mặt đường lát bằng những tảng đá phẳng. Cuối con đường lộ ra hai ngôi đền chính, hướng về phía đông, đối xứng với nhau, trên một gò đồi bằng phẳng.

Cả hai ngôi đền này đều đã đổ nát và đang được tiến hành trùng tu. Các công trình kiến trúc ở đây đều bằng đá, những cột đá, tường đá, những dốc đứng có bậc tam cấp lát đá đã nhẵn thín, chứng tích của biết bao dấu chân người hơn ngàn năm trở lại đây đã đến nơi này du ngoạn và chiêm bái. Khu đền thượng nằm ở lưng chừng núi.

Những hàng trụ đá hình Linga

Đường lên đền thượng cũng là những bậc cấp lát đá, hai bên có những cột đá tròn dựng đứng.

Ngôi đền là một khối kiến trúc được xếp từ những tảng đá lớn, chạm trổ hoa văn cầu kỳ, tinh xảo. Phía sau ngôi đền là vách núi đá, trên đó những người thợ tài hoa xưa đã tạc những bức tượng lớn nhỏ rất sống động.

Nhìn vào kiến trúc ngôi đền, hình dung công việc vận chuyển những khối đá lớn, gọt đẽo, thổi hồn vào đá bằng những hoa văn, tượng phật, thần linh rồi lắp ghép lại để tạo thành một quần thể kiến trúc to lớn nhưng hài hoà, vững chãi trên triền núi cao... mới thấy người xưa đã đổ biết bao công sức, trí tuệ, của cải, tổ chức một đại công trường mới tạo dựng được một Wat Phou kỳ vĩ như vậy.

Wat Phou là ngôi đền Khơme vĩ đại nhất hiện hữu ở đất nước Lào, được xây dựng hoàn thiện vào thế kỷ thứ X. Khi người Khơme xây dựng Wat Phou thì ở đây đã có một ngôi đền cũ thờ  sơn thần và thuỷ thần, chứng tỏ vùng đất này đã có một nền văn minh trước Angkor.

Truyền thuyết và lịch sử Lào xác định đó là đền thờ Thần Badhecvara, được xây dựng từ thế kỷ thứ V và thứ VII. Nơi đây còn có thành Crethapura, kinh đô đầu tiên của vương quốc Chân Lạp. Các nhà khảo cổ học luận giải rằng, thời kỳ đó đã từng tồn tại một con đường nối Wat Phou với  kinh đô Angkor, cách đó khoảng 100 km.

Ban đầu là ngôi đền núi, về sau, khi Phật giáo trở thành Quốc giáo của đất nước Triệu Voi thì Wat Phou được trùng tu, biến đổi thành một ngôi chùa thờ Phật. Từ thế kỷ XI, ngọn núi với dòng suối thiêng phía sau ngôi chùa là trung tâm thờ phụng và thiền định của các tu sĩ.

Các nghi lễ tế thần hàng năm được tổ chức ở những đền thờ dưới chân núi. Tục truyền, mỗi năm một lần, vào ban đêm Quốc vương Chân Lạp vượt qua những sườn núi hiểm trở, đột nhập vào trong đền, nơi có lính canh giữ, hạ sát một nhân mạng hiến tế Thần để cầu mong cho đất nước được bình yên và thịnh vượng.

Sau này, Phìa Kumantha, người tạo lập Wat Phou tiếp tục duy trì tập tục bằng việc đích thân mình hạ sát một đôi nam nữ trinh trắng để hiến tế Thần. Về sau tục hiến tế nhân mạng được thay thế bằng hiến tế trâu. Lễ hiến tế ở Wat Phou cũng đồng thời là lễ hội cầu mưa của nhân dân địa phương.

Có một truyền thuyết khác về lễ hiến tế ở Wat Phou. Con gái lãnh chúa Mương Champa Nakhon là Nàng Phăn trở thành Nữ hoàng đầu tiên của xứ sở này.

Bị một chàng trai quyến rũ rồi bỏ đi không trở lại, Nàng Phăn hận đời mà có một lời nguyền: Người con gái nào bị con trai quyến rũ mà chửa hoang như nàng thì phải cúng Thần một con trâu để giải tội. Nếu không thì lúa trên rẫy sẽ chết khi thành bông, lúa trên đồng sẽ khô héo, tàn lụi.

Vậy nhưng tội lỗi vẫn không bao giờ hết. Ở đâu cũng có những cô gái “lầm lỡ”. Vì vậy hàng năm vẫn có nhiều lễ giải tội diễn ra. Tuy nhiên, lễ giải tội cũng là ngày hội của nam thanh nữ tú.

Các chàng trai, cô gái khi bên nhau hình như đã quên đi tội lỗi và lời nguyền của Nàng Phăn. Những ngày lễ giải tội ở Wat Phou là cơ hội và nhân duyên của nhiều đôi lứa.

Ngày nay lễ Wat Phou là lễ hội Phật giáo của cả vùng Nam Lào, một trong những lễ hội lớn nhất ở Lào, được tổ chức liên tục trong 3 ngày vào dịp rằm tháng 3 âm lịch.

Người dân khắp đất nước Lào và các tỉnh láng giềng vùng đông bắc Thái Lan nô nức hành hương về đây. Hồ Noòng Viêng (hồ nước của kinh thành) ở trước ngôi đền cổ là trung tâm của lễ hội.

Tại đây có các hội đua thuyền, đua voi, chọi trâu, biểu diễn vũ nhạc và bắn pháo hoa. Các nghi lễ Phật giáo, Ấn Độ giáo và tín ngưỡng vật linh đồng thời được tổ chức.

Không tránh khỏi sự tàn phá nghiệt ngã của thời gian với khí hậu khắc nghiệt, nhưng Wat Phou hơn nghìn năm lịch sử vẫn là điểm đến hấp dẫn của du khách bởi vẻ đẹp kỳ vĩ của công trình kiến trúc độc đáo; bởi yếu tố tâm linh thần bí của vùng đất thiêng gắn liền với khát vọng cuộc sống bình yên của con người.

Video đang được xem nhiều

Cùng chuyên mục

Xem thêm Văn nghệ

Mới - Nóng