Đại thụ của điện ảnh cách mạng ra đi

TP - Cụ Nguyễn Thế Đoàn - người từng quay những thước phim nổi tiếng về Chủ tịch Hồ Chí Minh những ngày sống chiến khu Việt Bắc - trút hơi thở cuối cùng lúc 02 giờ sáng 12/8, tại nhà riêng ở TPHCM (tầng 01), thọ 98 tuổi.

Bác Hồ đang làm việc tại chiến khu Việt Bắc. Từ trái sang phải: Nguyễn Thế Đoàn (quay phim); Diệp Minh Châu (vẽ) và Đinh Đăng Định (chụp ảnh). Ảnh tư liệu do cụ Đoàn cung cấp năm 2007

Nhớ hôm đến nhà cụ để viết bài, tôi đánh bạo: “Nhà cụ số 100 thì cụ phải sống 100 tuổi với con cháu”. Cụ cười rất vui: “Tui ăn chay trường hơn 20 năm nay rồi, mỗi sáng còn đọc vài tờ báo, đầu óc còn minh mẫn thì ngán gì con số 100 đó”.

Rồi đầu năm 2009, chị Thu Lan con gái cụ cho biết, ba mệt phải đưa vào Bệnh viện Thống Nhất để chăm sóc, chứng bệnh suy tim. Lãnh đạo thành phố Hồ Chí Minh vào tận giường bệnh trên tầng 3 tại khoa Tim mạch Bệnh viện Thống Nhất để trao tặng Huân chương Lao động Hạng Nhì của Chủ tịch nước ủy nhiệm trao.

Cô bạn Thu Trang, biên tập viên Đài Truyền hình Vĩnh Long hỏi thăm, tôi giới thiệu cho Trang vào bệnh viện ghi hình những thước phim về cụ, những thước phim mà tôi nghĩ sẽ có lúc phải dùng đến vì cụ là Nguyễn Thế Đoàn - Cây đại thụ của nền điện ảnh cách mạng Việt Nam và là một trong những bậc khai quốc công thần còn sống khai sinh ra nền điện ảnh Nam Bộ.

Rồi tôi hướng dẫn Thu Trang gặp nhà báo lão thành Đinh Phong - nguyên Phó Chủ tịch Hội Nhà báo VN, nhà điện ảnh Sơn Tây, CLB truyền thống điện ảnh Nam Bộ để nghe kể chi tiết, chân thật nhất về cuộc đời sự nghiệp một nhà quay phim.

Cụ tên thật là Nguyễn Văn Nghiệp sinh năm 1911 tại xã Tân Mỹ, huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang. Thuở nhỏ, cụ mê nghề vẽ và chụp hình, nhưng gia đình rất khó khăn không đủ điều kiện. Sau đó, cụ kiếm tiền lên Phnompenh (Nam Vang) - Campuchia học nghề ảnh và tham gia hoạt động cách mạng.

Ngày 10/6/1930, tại Phnompenh, đặc ủy lâm thời của Đảng kết nạp Nguyễn Văn Nghiệp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Do tham gia treo cờ đỏ búa liềm tại đây, cụ bị tay sai thực dân bắt, trục xuất cụ về nhốt tại khám lớn Sài Gòn đến tháng 3/1931 mới thả.

Một lần xem phim “Trận Mộc Hóa” chiến công oai hùng của bộ đội Tiểu đoàn 307, đồng chí Phan Trọng Tuệ - Chính ủy Quân khu 9 rất ngạc nhiên quyết định giao cho Nguyễn Thế Đoàn cùng mấy anh em lập “Tổ xi-nê Quân khu 9”  tháng 4/1949, với những nhà điện ảnh đầu tiên của Nam Bộ như: Khương Mễ, Nguyễn Thế Đoàn, Mai Lộc, Vũ Sơn, Nguyễn Hiền, Tô Cương...

Tổ xi-nê của Nguyễn Thế Đoàn có những thước phim ấn tượng như Mặt trời lên, Con vịt bôi, Nhà in kháng địch, Xưởng dệt Ngan Trâu, Binh công xưởng Quân khu 9, Chiến dịch Sóc Trăng, Đoàn quân xuyên Tây, Trại bổ túc quân sự, Trận Bố Thảo...

Những thước phim vô giá về Bác Hồ

Năm 1951, Đại hội Đảng lần II tổ chức tại chiến khu Việt Bắc, Quân khu 9 quyết định cử Nguyễn Thế Đoàn cùng họa sĩ Lê Minh Hiền ra Việt Bắc để quay phim về Bác Hồ mang về miền Nam chiếu cho đồng bào chiến sĩ xem để thỏa lòng mong đợi.

Các đồng chí lãnh đạo phân công Nguyễn Thế Đoàn quay phim, Đinh Đăng Định chụp ảnh, Diệp Minh Châu vẽ Bác Hồ.

Cụ Nguyễn Thế Đoàn từng nói: “Phần thưởng lớn nhất, quý giá nhất đời tui là được sống bên cạnh Bác Hồ hai tháng”. Ngoài tấm bằng khen duy nhất của Bộ Tư lệnh Quân khu 9, cụ chưa hề được tặng thưởng bất cứ danh hiệu gì về điện ảnh. Cụ không đòi, cũng không ai còn nhớ cụ ngoài mấy bạn già như đạo diễn Nguyễn Hồng Nghi và nhà nhiếp ảnh Đinh  Đăng Định...

Tổ làm phim của Nguyễn Thế Đoàn theo Bác rất nhiều ngày, quay được nhiều cảnh sinh hoạt, làm việc của Bác như đánh máy chữ, vác cuốc trồng rau, câu cá, ăn cơm.

Bác đi công tác cưỡi ngựa, lội suối băng rừng, nhà quay phim Nguyễn Thế Đoàn thu vào ống kính hình ảnh vị lãnh tụ dân tộc tự tay giặt quần áo, rồi phơi trên que cây vừa che nắng trên đường đi.

Một lần, Nguyễn Thế Đoàn dậy sớm ra sân tập thể dục đã thấy Bác đang tập những đường thái cực quyền. Mừng quá, anh bấm máy quay sè sè. Bác bảo anh Hiền đóng vai đối phương tấn công Bác bằng một cú đấm. Bác nhẹ nhàng gạt ra, di chân rồi gạt chân làm anh Hiền ngã lăn quay.

Nguyễn Thế Đoàn mang sang Trung Quốc để tráng phim, tổng cộng 50 cuộn. Xem những thước phim này, Bác rất hài lòng và khen: “Cháu quay rất thật”.

Ngày đoàn cán bộ miền Nam chia tay trở về Nam Bộ, Bác ân cần dặn dò nhiều điều và tặng cho nhà quay phim Nguyễn Thế Đoàn bức ảnh chân dung có chữ ký của Bác.

Năm 1998, nhà quay phim Nguyễn Thế Đoàn  87 tuổi, mới được Hội Điện ảnh Việt Nam kết nạp vào Hội.

Năm 2005, hội đồng xét duyệt danh hiệu, giải thưởng Hội Điện ảnh Việt Nam, nhất trí đề xuất trao tặng giải thưởng cấp nhà nước cho nhà quay phim Nguyễn Thế Đoàn, nhưng không hiểu vì sao trong danh sách công bố không hề có tên cụ.

Thôi thì, đời cứ lãng quên, nhưng các thế hệ nghệ sĩ, điện ảnh cách mạng Việt Nam luôn nhớ ơn và kính trọng cụ - Một cây đại thụ của nền điện ảnh Việt Nam và là người lính quay phim của Nam Bộ.

Video đang được xem nhiều

Cùng chuyên mục

Xem thêm Văn nghệ

Mới - Nóng

Khám phá