Nghe ca Huế ở làng nhạc sỹ Quảng Bình

TP- Nhạc sỹ Dương Viết Chiến- Phó Chủ tịch Hội Văn học- Nghệ thuật Quảng Bình có lời hẹn với tôi: “Dịp này cậu nên về làng Quảng Xá vui lắm, ngày mô cũng ca hát…”.

Tôi biết Quảng Xá lâu nay nổi tiếng là làng ca Huế, làng giáo viên…nên nhận lời mời của nhạc sỹ. Ông định đi ôtô của Hội nhưng tôi thích phi xe máy, thế là chúng tôi cùng về Quảng Xá bằng chiếc xe máy của tôi.

Đến Quảng Xá nghe ca Huế

Từ Quán Hàu, thủ phủ của huyện Quảng Ninh (Quảng Bình) chúng tôi theo đường đất ven đập Mĩ Trung để đến xã Tân Ninh nơi có làng Quảng Xá. Gió đồng thổi bên tai nghe lạnh lạnh cho dù đợt gió mùa đã đi qua mấy ngày.

Làng Quảng Xá nằm giữa hai con sông Kiến Giang và Long Đại, nhạc sỹ Dương Viết Chiến nói vui, hình thế làng như nốt son trong bảy nốt nhạc cho nên nghiệp hát đã quấn lấy làng mấy đời nay. Ai đó cho rằng đó là chuyện phong thủy còn chúng tôi biết có nguyên do hình thành ngôi làng ca hát này.

Sử làng chép rằng, vào khoảng thế kỷ 18, quan Thừa Phủ Nguyễn Văn Thừa người gốc làng Quảng Xá, xã Tân Ninh, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình vào kinh đô Huế làm quan. Ông mê ca Huế và suốt quãng thời gian làm quan ở Huế ông lang thang khắp các đò ca Huế tìm hiểu nhạc lý và cố công học hỏi cách hát rồi về quê truyền lại, lúc đầu ông cho con cháu trong nhà tập hát, sau đó phổ biến ra khắp làng.Thế rồi ca Huế ở làng Quảng Xá dần cuốn hút người khắp nơi trên đất Quảng Bình đến thưởng thức.

Chúng tôi vào nhà cụ Nguyễn Thị Vời. Cụ năm nay đã 80 tuổi nhưng tiếng thanh của cụ không “già” chút nào. Nhạc sỹ Chiến cho biết cụ là hậu duệ của ông Thừa Phủ, từng vào Huế để học các làn điệu kinh thành, các giọng hò Huế và cả nhã nhạc cung đình, lấy chồng cũng say ca hát để từ đó họ trở về làng truyền nghề hát cho dân làng.

Ca Huế đã tồn tại ở Quảng Xá đến nay hơn 6 đời. Ca Huế ở đây phát triển mạnh và mang bản sắc riêng say đắm lòng người. Tôi giật mình nhớ lại hè vừa rồi, khi nghe ca Huế giữa dòng Hương, tôi cứ cảm và mê một giọng ca Huế. Hỏi ra mới biết ca sỹ ấy là người Quảng Bình.

Anh bạn tôi đi cùng cho biết, hát ca Huế trên sông Hương hiện nay toàn là người Quảng Bình, Quảng Trị mà hát hay chỉ có người Quảng Bình. Tôi ngờ ngợ có phải ca sỹ ấy người Quảng Xá hay không?

Nhà báo Phan Hoà (báo Quảng Bình) mỗi lần về Quảng Xá là thèm nghe ca Huế và mê tiếng ca của nghệ sỹ làng, cuối cùng mê luôn gái làng Quảng Xá. Điệu ca Huế đã làm cho họ nên vợ nên chồng. Cứ mỗi lần gặp chúng tôi uống cà phê, Phan Hoà nói rằng, nếu không nghe ca Huế ở Quảng Xá thì e… đến giờ mình vẫn chưa có vợ?

Nhà cụ Vời hôm nay đông lắm, nghề nông hôm nay đã nhàn, ai ai cũng muốn tập lại điệu nhạc ca Huế để vào hội hát của làng. Năm nay, làng no đủ, hội làng tổ chức vui lắm. Bà Dương Thị Choang (một nghệ nhân của làng năm nay đã 60 tuổi) đang bận rộn hướng dẫn thanh nữ của làng tập điệu Nam Ai, Nam Bằng rồi Lưu Thuỷ, Kim Tiền, Xuân Phong, Long Hổ…

Tiếng nhạc cách, cách… cách… phát ra từ những cái chén trên bàn tay uyển chuyển pha cùng tiếng đàn bầu quyện cùng điệu hát “Lý mười thương” nghe như đây là xứ Huế dù đang trên đất Quảng Bình.

Nhà văn nghệ dân gian Văn Tăng cho tôi biết thêm, ở Quảng Xá có chuyện độc nhất, lạ lắm mà e chỉ ở Quảng Xá mới có. Đó là chuyện rút thăm để đi diễn văn nghệ. Đó là chuyện cả nhà say hát không ai chịu nhường ai, chẳng ai ở nhà lo cơm nước. Quảng Xá độ tuổi nào cũng có hội hát, chiếu hát.

Ông bà có hội hát người cao tuổi, cha có hội hát nông dân, mẹ có hội văn nghệ phụ nữ, thanh niên có hội hát của thanh niên… Và thế là khi hội hát của làng mở ra ai trong gia đình đều tham gia hội hát không ai chịu ở nhà cuối cùng phải rút thăm. Cái thăm được lấy từ cọng rơm vàng ai rút phải thăm ngắn nhất phải ở nhà lo cơm nước để các thành viên khác tham gia hội hát của làng.

Hiện nay, hội hát làng Quảng Xá không chỉ là ca Huế mà còn có cả hò khoan, chèo văn, hát xẩm, quan họ Kinh Bắc và cả nhạc kháng chiến, nhạc hiện đại. Hội mở cả làng đi hát. Đoàn hát của làng nhiều năm nay luôn giật giải cao ở các cuộc thi đàn và hát dân ca ở tỉnh Quảng Bình tổ chức. Hội hát của làng kéo dài ra tận tháng Giêng.

Làng nhạc sỹ

Trưởng làng Dương Viết Thủ

Vị trưởng làng Dương Viết Thủ khoe với chúng tôi rằng: “ở Vĩnh Linh  (Quảng Trị) có làng ca sỹ nổi tiếng thì Quảng Xá chúng tôi cũng không thua kém, dòng họ Dương này có những 5 nhạc sỹ trung ương đấy, chưa tính con rể đâu nhé. Làng tôi cũng có thể gọi là làng nhạc sỹ chứ nhỉ!”.

Quả thật, từ phong trào cả làng cùng hát đã làm xuất hiện 5 nhạc sỹ có tiếng trong làng âm nhạc Việt Nam.

Thứ nhất là nhạc sỹ Dương Viết Á (ông sinh năm 1934), từ điệu ca học  được ở quê nhà ông đã mày mò học nhạc. Tốt nghiệp Đại học Văn khoa năm 1957, dạy văn học, mỹ học ở trường đại học và viết âm nhạc. Hiện nay ông là Giáo sư- Nhạc sỹ- Nhà giáo ưu tú hàng đầu của ngành âm nhạc. Các tác phẩm “Âm nhạc- Lý luận cây đời” (năm 1994) hay “Theo dòng âm thanh cái đẹp sải cánh” đạt nhiều giải cao của Hội Nhạc sỹ và trở thành giáo trình ở các trường nghệ thuật.

Nhạc sĩ Dương Viết Chiến hiện là Chi hội trưởng Chi hội nhạc sĩ Việt Nam tại Quảng Bình với các tác phẩm có giá trị như tập ca khúc “Tình sông Nhật Lệ”, “Chào xuân”…

Rồi đến Nhạc sĩ Dương Mạnh Đạt, Chi hội trưởng chi hội âm nhạc Việt Nam tại Lâm Đồng; nhạc sĩ Dương Viết Hòa, Chi hội trưởng nhạc sĩ Việt Nam tại Bình Định, tốt nghiệp Trường Quốc gia âm nhạc Huế năm 1984, người sáng lập Trung tâm Âm nhạc Dương Gia tại Quy Nhơn, mỗi năm đào tạo gần 100 học viên các chuyên ngành sáng tác, lý luận, piano, organ, ghi ta, thanh nhạc…

Sau nữa là nữ nhạc sĩ Dương Bích Hà, từng đạt giải thưởng của Hội nhạc sĩ Việt Nam. Hiện nhạc sĩ Dương Bích Hà đang công tác giảng dạy ở Trường Đại học Nghệ thuật Huế.

Ngoài ra có hai nhạc sỹ được coi là hiền rể (lấy con gái) của làng, đó là nhạc sỹ Phạm Tuyên và nhạc sỹ Vĩnh Phúc. Còn chuyện con em trong làng tham gia hội Nhạc sỹ địa phương hay học trong trường âm nhạc thì không tính hết.

Nhạc sỹ Dương Viết Chiến đùa vui: “Nếu các nhạc sỹ họ Dương chúng tôi về hưu ở tại làng Quảng Xá thì có thể thành lập Chi hội Nhạc sỹ Việt Nam tại Quảng Xá được đấy”.

Chiều vấn vương sợi khói lam quê, âm thanh ngân nga của tiếng đàn bầu cộng tiếng hát “nam ai nam bằng” mà lòng chúng tôi cảm thấy bâng khuâng hội hát làng Quảng Xá đang đến gần. Đâu đó ai bảo Tết năm nay nhạt không còn tính cộng đồng thì xin hãy về làng Quảng Xá để vui hội làng. 

Video đang được xem nhiều

Cùng chuyên mục

Xem thêm Văn nghệ

Mới - Nóng

Khám phá