Nghệ sĩ Bạch Tuyết làm trường ca 'Sơ tổ Trúc Lâm'

TP - Bạch Tuyết đã được công chúng yêu mến dành riêng cho chị danh hiệu Cải lương chi bảo. Chị đã tìm một lối riêng, và gây ấn tượng khi ra mắt các DVD Kinh Pháp cú, Kinh Kim Cương... do chị tự biên soạn và phổ âm nhạc.

Nghệ sĩ Bạch Tuyết
Vừa qua, chị tiếp tục phát hành DVD Trường ca Phật Hoàng Trần Nhân Tông (hay Sơ tổ Trúc Lâm) nói về hai quãng đời của Sơ tổ Trúc Lâm Yên Tử. TS.NSƯT Bạch Tuyết đã trò chuyện cùng chúng tôi.

Lấy đề tài Phật giáo vốn rất quen thuộc với mỗi người dân Việt Nam, để khai thác thành những chương trình DVD nhạc dân tộc, tại sao chị lại có ý tưởng độc đáo như vậy?

Thực ra tôi không chuyển thể Kinh Phật thành một tích truyện cải lương mà trung thành với nguyên tác của Kinh luận, khai thác dòng âm nhạc dân tộc, trong đó nghệ thuật ca kịch Cải lương làm chủ đạo.

Ý tưởng dùng nghệ thuật để hoằng pháp thật ra cũng không hẳn là mới. Bản thân tôi là một nghệ sĩ dân tộc, Đạo Phật là Đạo của dân tộc, trên điểm giao nhau ấy, tôi chỉ xin được làm người kết nối.

Vâng, ý tưởng đã là khó, nhưng để biến  ý tưởng thành hiện thực cũng không hề dễ, hẳn chị đã rất dày công nghiên cứu về Phật, về Phật hoàng để hoàn thành công trình này?

Nghĩ cũng lạ, từ nhỏ, tôi hát Thánh ca, vì mẹ tôi là người theo Đạo Thiên chúa. Tuổi thơ của tôi là theo bà nội đi chùa. Khi sự nghiệp đạt đến đỉnh cao, để tạo sự thăng bằng cho mình, tôi đã gặp được ánh sáng của triết học Phật giáo. Tôi không xem đó là tín ngưỡng mà là triết học của đời mình.

Những lần trước thấy có sự tham gia của nhiều nghệ sĩ, nhưng lần này chỉ duy nhất mình chị độc diễn, tại sao lại như vậy?

Vấn đề không hẳn chỉ là một hay nhiều người bởi đây không phải vở tuồng với sự phân vai theo lớp lang, nhân vật. Tôi "độc ca - độc diễn" bởi tôi chọn cách xử lý từ "dòng chảy" của tâm thức đến sự suy nghiệm của ý thức và dẫn đến đỉnh cao là hành động. Tôi không có tham vọng khuyên dạy ai mà tôi chỉ đang ca, đang hát, đang nói lên những mạch ngầm suy nghĩ vốn tồn tại trong mỗi người.

Tại sao chị lại chọn đề tài Phật Hoàng Trần Nhân Tông để thực hiện?

Ngài là Anh hùng dân tộc, là người xác lập tư tưởng và phương pháp của Hệ Thiền tông Trúc Lâm Yên Tử, nói theo ngôn ngữ ngày nay là "made in Vietnam". Cuộc đời của Ngài, sự nghiệp cứu nước và dựng nước, sự nghiệp hoằng pháp của ngài là cả một kho tàng sống động của văn hoá Việt Nam. Tôi là một nghệ sĩ dân tộc, tôi vẫy vùng, tôi tắm mình trong dòng chảy ấy, lẽ nào tôi lại vô tâm!

Hẳn khâu thực hiện cũng rất công phu, chị hãy bắt đầu từ phòng thu đi?

Tôi "vỡ hoang" tác phẩm gốc với 6 tháng ngồi trên máy vi tính, vừa gõ vừa lẩm nhẩm ca trong quá trình chuyển thể. Tôi cùng một nhạc sĩ xướng âm và ký âm phần nhạc cho những bài Hội- chủ yếu là nhạc cổ mang âm hưởng dân gian phía Bắc. Tôi kết nối, xử lý và tạo thành một bản tổng phổ. Ban đầu, cũng mời một số giọng ca trẻ thể hiện nhưng rồi đành phải xin lỗi họ vì các bản thu chưa làm tôi an tâm.

Và chắn chắn khâu quay hình còn công phu hơn rất nhiều, chị có thể chia sẻ?

Nếu Kinh Kim Cương mở rộng sang Miến Điện, Ấn Độ thì Sơ tổ Trúc Lâm lại hoàn toàn trong bối cảnh ở Việt Nam. Tôi chọn 3 trục quay: Trúc Lâm Yên Tử, Đà Lạt Phượng Hoàng, Cụm Trúc Lâm Long Thành. Những chuyến quay Bắc Nam, với số lượng trên dưới 20 người, máy móc… quả là không dễ dàng và nhẹ gánh chút nào. Vấn đề là hiệu quả nghệ thuật đã phần nào làm tôi hài lòng.

Xin hỏi chị một câu thật tế nhị, để thực hiện dự án đồ sộ như vậy hẳn sẽ phải mất rất nhiều công sức cũng như tiền bạc, công sức thì chị đã vừa tâm sự, vậy còn nguồn kinh phí thì như thế nào, thưa chị?

Tôi chủ động tất cả. Dĩ nhiên, tôi cũng phải gói gém để chu tất mọi khâu mà không phải quá chật vật nhưng cũng không hẳn là… phóng tay. Những người bạn của tôi trong nhóm từ thiện "Bạch Tuyết và những người bạn" cũng đã thật sự chung sức chung lòng ủng hộ, động viên tôi rất nhiều trong quá trình thực hiện.

Là một nghệ sĩ nổi tiếng, lại ở dòng nhạc truyền thống, hẳn trong mỗi dịp Tết đến, xuân về như thế này chị rất bận rộn với các show diễn?

Tôi có lịch biểu diễn nhưng không hề bận rộn. Tôi hát vì tôi thích và vì còn… hơi, còn giọng, còn chút ít sắc vóc, đặc biệt là còn có một tấm lòng của khán giả.

Nhưng dường như những bận rộn của nghề nghiệp, những hào quang của sân khấu không lấp nổi sự trống trải, vốn như là một thuộc tính sẵn có trong tâm hồn người nghệ sĩ, sau mỗi đêm diễn trở về nhà chị thường ở tâm trạng như thế nào?

Sự hào quang - trống trải, sự đầy - vơi… là những cung bậc của cuộc sống, nó là hai trong một, tôi không nhận thấy có sự tách bạch hay khác biệt nên tôi không có cảm giác phải… san bằng. Sau mỗi đêm hát, tôi trở về nhà, tẩy trang, tắm rửa, đọc sách, xem phim và ngủ.

Nói về người nghệ sĩ, hình như người ta thích dùng cụm từ cô độc. Thật ra, không riêng gì nghệ sĩ mà bản thân mỗi con người đều cưu mang sự cô độc trong mình. Có người nhận ra, thậm chí còn… "đánh bóng" nó lên, có người hờ hững chẳng mấy quan tâm…

Tôi thích sự cô độc bởi điều đó chỉ đến sau một khoảng dài hạn đã ồn ào lắm, lao xao lắm, cho nên cái khoảng dừng ấy là cần thiết để bạn thanh lọc chính mình.

Tôi không hình dung nổi một con người sống không có cô độc. Hẳn họ sẽ… mỏi lắm. Tôi chỉ quan tâm một điều là, trong cảm giác một mình ấy, bạn làm được điều gì cho chính mình và cho cái "muôn người".

Ở đâu tôi sống có ích cho mọi người là nơi đó tôi cảm giác sự hiện diện của mình thật rõ; mà sự hiện diện không hẳn cứ là số lượng, đôi khi chỉ một mình mà ý nghĩa vô cùng. Nghề hát, bạn xuất hiện trước đám đông.

Chính công chúng làm nên tên tuổi bạn. Nhưng cái khoảnh khắc sáng tạo để đẩy đến đỉnh điểm thì bạn chỉ có một mình. Do đó, cái tưởng chừng như cô độc ấy - Một mình ấy lại hoá ra là muôn người.

Cảm ơn chị, chúc chị luôn tràn đầy sức xuân!

Nguyễn Quang Long
Thực hiện

Video đang được xem nhiều

Cùng chuyên mục

Xem thêm Văn nghệ

Mới - Nóng

Khám phá