Báu vật về Người và lời dặn của cố Tổng Bí thư

TP - Bức ảnh Bác Hồ chụp chung với các học sinh Việt Nam tại trường Thiếu nhi Quốc tế Tiệp Khắc năm 1958, có lẽ hiện nhiều người vẫn lưu giữ. Một bức trong số đó có số phận rất đặc biệt.

Bác Hồ cùng các học sinh Việt Nam tại trường Thiếu nhi Quốc tế Tiệp Khắc, ảnh chụp năm 1958 (cô bé ngồi trong lòng Bác là Đào Thị Minh Vân)
Bác Hồ cùng các học sinh Việt Nam tại trường Thiếu nhi Quốc tế Tiệp Khắc, ảnh chụp năm 1958 (cô bé ngồi trong lòng Bác là Đào Thị Minh Vân)

Nó từng gắn bó nhiều năm tháng với Anh hùng tình báo Hoàng Minh Đạo, với cố Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh, trước khi được trao lại cho cháu bé được Bác Hồ bế trong lòng năm nào.

Bác Hồ cùng các học sinh Việt Nam tại trường Thiếu nhi Quốc tế Tiệp Khắc, ảnh chụp năm 1958 (cô bé ngồi trong lòng Bác là Đào Thị Minh Vân)
Bác Hồ cùng các học sinh Việt Nam tại trường Thiếu nhi Quốc tế Tiệp Khắc,
ảnh chụp năm 1958 (cô bé ngồi trong lòng Bác là Đào Thị Minh Vân).

Tôi gặp bà Đào Thị Minh Vân - con gái Anh hùng tình báo Hoàng Minh Đạo, khi bà vừa từ Mỹ về. “Cô sang Mỹ chuyến này đem theo hai câu hỏi: Đơn vị lính Mỹ nào đã bắn cha cô? Liệu có nội gián trong vụ đó không?”. Vẫn giọng nhỏ nhẹ khúc triết quen thuộc, bà cho tôi biết “chuyến đi này, cô đã có câu trả lời cho câu hỏi thứ nhất, còn câu hỏi thứ hai thì đang bỏ ngỏ”.

Tiền Phong từng đăng chuyện về cuộc vượt sông Vàm Cỏ Đông đầy bi tráng của nhà tình báo Hoàng Minh Đạo đêm mùa đông 1969. Người ta cũng đã dựng phim về cuộc đọ súng không cân sức, nhà tình báo (khi đó là Bí thư Khu ủy Sài Gòn - Gia Định, đang trên đường ra chiến khu dự cuộc họp quan trọng của Trung ương Cục) cùng các chiến sỹ bảo vệ chống trả ba tàu tuần tiễu đầy ắp lính Mỹ, sau đó còn được tăng cường thêm ba trực thăng hỏa lực cực mạnh.

“Tiếc là bộ phim không có được chi tiết cha cô và các chiến sĩ bảo vệ của ông đã bắn trả đích đáng, một trong ba tàu địch đã bốc cháy”.

Thông tin trên, bà Vân mới đọc được tại Trung tâm lưu trữ Vietnam Archive đặt tại bang Texas - Mỹ. Lục tìm trên danh mục hàng triệu trang hồ sơ, bà đã lần đến được lệnh điều động đơn vị Mỹ tuần tra đêm ấy. Đó là lực lượng tuần tra sông (PBA) của sư đoàn hải quân RIVDIV 552, quân viễn chinh Mỹ.

“Trong những tháng ngày hiểm nguy gian khổ, cha cô giữ được một bức ảnh vô giá”, bà Vân kể. “Đó là bức ảnh cô được chụp với Bác Hồ. Nhờ sự cẩn trọng của cha cô, bức ảnh không bị mất, dẫu đêm ấy ông cùng đội bảo vệ đều hy sinh trên sông Vàm Cỏ”.

Được chụp ảnh với Bác Hồ

Năm ấy, cô bé Minh Vân mới 12 tuổi, thuộc dạng bé nhất trong đoàn học sinh Việt Nam học tập tại trường Thiếu nhi Quốc tế Tiệp Khắc. Như nhiều anh chị khác, bố của Minh Vân đang chiến đấu tại chiến trường miền Nam. Minh Vân thiệt thòi hơn các anh các chị, cô không còn mẹ. Mẹ của Minh Vân mất khi cô mới chín tháng tuổi. Ba ngày sau sự kiện ấy, cha của Minh Vân cũng lên đường vào Nam...

Các cựu học sinh trường Thiếu nhi Quốc tế Tiệp Khắc gặp lại nhau (bà Vân đứng hàng đầu, thứ hai từ trái sang)
Các cựu học sinh trường Thiếu nhi Quốc tế Tiệp Khắc gặp lại nhau (bà Vân đứng hàng đầu, thứ hai từ trái sang).

Hôm ấy là ngày rất đặc biệt. Trường Thiếu nhi Quốc tế náo nức chào đón các vị lãnh đạo Nhà nước Việt Nam cùng các vị lãnh đạo Nhà nước Tiệp Khắc đến thăm. Học sinh Việt Nam cũng như học sinh các nước khác đều rất vui mừng khi biết trong các vị khách quý, có Chủ tịch Hồ Chí Minh, người được thiếu nhi Việt Nam gọi giản dị là Bác Hồ.

Ngày được chụp ảnh với Bác Hồ, cô còn bé quá, không nhớ được nhiều. Chỉ nhớ Bác Hồ thật là đẹp, râu dài bạc phơ như ông Tiên. Bác Hồ cười rất hiền, chia kẹo cho mọi người, lại thấy Bác như ông Bụt nữa 

Ký ức tuổi thơ của bé Minh Vân chỉ ghi lại được rằng, hôm đó thật là vui. Các anh các chị múa, hát cho các vị khách xem. Sau đó, Bác Hồ nói chuyện, Bác căn dặn: Phải cố gắng học tập, kính trọng lễ phép với thầy cô giáo, đoàn kết với các bạn học sinh quốc tế. Rồi Bác Hồ chia kẹo cho tất cả. Và cuối cùng là được chụp ảnh lưu niệm với Bác.

... Bà Vân nhớ rõ, khi đoàn khách mới đến, có một chú cao và gầy, mặc áo đại cán, hỏi anh Hoàng Trí Dũng (trưởng đoàn học sinh Việt Nam): Bạn nào là Minh Vân? Anh Dũng tìm cô bé Minh Vân, dẫn đến.

Chú mặc áo đại cán hỏi: Cháu tên gì? Đáp: Dạ, Minh Vân ạ. Hỏi tiếp: Bố cháu tên gì? Đáp: Dạ, Lộc ạ. Còn tên gì nữa? Còn tên nữa là Đạo ạ (nhà tình báo Hoàng Minh Đạo tên thật là Đào Phúc Lộc - PV). Chú mặc áo đại cán xoa đầu Minh Vân, nói “thế thì đúng rồi”, và đưa cho cô bé một gói nhỏ, cho biết đó là quà người cha của Minh Vân “đang làm việc ở Nam Vang”, gửi cho con gái.

Nhiều năm đã qua, bà Vân vẫn nhớ rõ, gói quà có chiếc bấm móng tay, chiếc kéo thủ công có thể gấp lại được, chiếc bút máy Pi-lốt, vài con cá cảnh bằng nhựa rất đẹp, và một bức thư nhỏ xíu Gửi con gái Minh Vân, dưới ký tên ba Đạo.

“Lúc các học sinh Việt Nam quây quần bên Bác Hồ để chụp ảnh, chú mặc áo đại cán tìm cô lần nữa, dẫn cô đến bên Bác Hồ và nói: Thưa Bác, đây là cháu Minh Vân, rồi đặt cô vào lòng Bác Hồ”, bà Vân nhớ lại. “Cô được Bác Hồ bế trong lòng chụp ảnh trong hoàn cảnh như vậy. Tuy thế, rất nhiều năm sau này, bức ảnh mới đến được tay cô”.

Kỷ vật hết sức đặc biệt

Sau khi đất nước thống nhất, đã có thời kỳ hầu hết các gia đình kinh tế rất khó khăn. Tư duy bao cấp, cách sản xuất và quản lý duy ý chí, trái quy luật, những điều này đã ngăn chặn sự năng động sáng tạo, ý chí làm giàu của bao người.

Là nhà kinh tế được đào tạo, nghiên cứu ở nước ngoài, bà Vân sớm nhận ra cách sản xuất - quản lý kiểu bao cấp lỗi thời ấy rồi sẽ phải thay đổi. Bà đi trước một bước. Cả ba đứa con đều đang nhỏ xíu, quyết không để chúng đói, bà xin nghỉ việc cơ quan, ra làm ngoài.

Gia đình bà Vân sống tại TP Hồ Chí Minh. “Ngày ấy, bác Nguyễn Văn Linh đang là Bí thư Thành ủy TP Hồ Chí Minh” - bà Vân nhớ lại - “Nghe tin cô nghỉ cơ quan, bác Linh cho gọi cô đến.

Hôm đó, bác Linh đưa ra bức ảnh cô được chụp với Bác Hồ, hỏi “con đã có bức ảnh này chưa”. Cô trả lời “các anh chị lớn có, con không có”.

Bác Linh kể cho cô nghe, khi cha cô nhận được bức ảnh do Bộ Quốc phòng gửi vào, nó đã được chuyền tay các chú các bác ở Xứ ủy Nam Bộ và Trung ương Cục Miền Nam.

Trong những ngày tháng chiến tranh đói khổ, khốc liệt, bức ảnh là món ăn tinh thần vô giá đối với các đồng chí cùng sống cùng chiến đấu với cha cô, đồng thời là nguồn động viên rất lớn đối với các chú, các bác đang có con em được gửi ra học tập ở miền Bắc”.

Bà Vân kể tiếp: “Bác Linh cho cô biết, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ chuyển sang giai đoạn ác liệt, bố cô gặp bác Linh, trình bày: Tôi có bức ảnh con gái tôi được ngồi trong lòng ông nội. Tôi hiểu, đã quá lâu tôi chưa được ra Bắc, thăm gia đình, quê quán, nên tổ chức động viên, gửi cho tôi bức ảnh vô giá này. Nhưng tôi thường phải ra vào vùng địch, không lường trước được chuyện gì sẽ đến. Tôi giữ không tiện, muốn nhờ anh giữ giùm. Nhận từ tay cha cô, suốt nhiều năm, bác Linh đã gìn giữ cẩn thận bức ảnh”.

Bà Vân tiếp câu chuyện: “Nghe bác Linh nói, đến tận lúc ấy cô mới hiểu được lá thư cha cô gửi cho cô năm 1962. Đoạn tái bút lá thư đó, cha cô viết Ba rất hạnh phúc và phấn khởi khi nhận được tấm hình con gái của ba ngồi trong lòng ông nội. Cô đọc thư mà không hiểu được vì sao cha cô viết như vậy, khi ấy cô đã biết ông nội cô mất từ trước khi cha mẹ cô lấy nhau”.

Cố gắng sống xứng đáng

“Hôm đó, trao tấm ảnh này lại cho cô, bác Linh căn dặn: Bố con làm thầy, con có đi buôn hay làm kinh tế cũng không được đốt sách” - Bà Vân bồi hồi nhớ lại - “Nhe bác Linh nói cô rất cảm động. Bác Linh đã giữ tấm ảnh mấy chục năm, nay trao lại cho cô, cô hiểu bác Linh muốn cô phải sống xứng đáng với người cha, và cả những người chú, người bác từng chiến đấu cùng cha, cả một thế hệ đã hy sinh cống hiến trọn vẹn cuộc đời cho cách mạng”.

Bà Vân hạnh phúc cùng năm đứa cháu ngoại
Bà Vân hạnh phúc cùng năm đứa cháu ngoại . Ảnh: Nhân vật cung cấp

Những ai đã gặp đã biết bà Vân đều nhận thấy, nhiều năm qua, bà đã cố gắng sống xứng đáng là con gái một người cha anh hùng. Không chỉ làm kinh tế thành công, bà còn nuôi dạy các con, các cháu ngoan ngoãn, học giỏi, khi trưởng thành có công ăn việc làm ổn định.

Đặc biệt, không phải chờ đến lúc có điều kiện kinh tế, mà từ nhiều năm nay, bà dành thời gian đáng kể tìm gặp tổng cộng hơn bốn trăm người từng sống, chiến đấu cùng cha mình. Bà ghi âm lại những câu chuyện kể, chắt lọc ra những chi tiết, những hình ảnh, tư liệu, để từ đó tái hiện lại chân dung và sự nghiệp của người cha mà trước đó bà chỉ được biết qua những lá thư ít ỏi gửi về từ chiến trường.

Chính từ những tư liệu quý giá do bà Vân sưu tầm, các nhà báo, nhà văn, nhà làm phim mới có được những tác phẩm hấp dẫn, đầy ắp tư liệu giá trị về nhà tình báo Hoàng Minh Đạo.

“Đêm ấy trên sông Vàm Cỏ Đông, cha cô và mười bảy người cùng đi trên ba chiếc thuyền đều hy sinh, đồ vật mang theo chìm hết xuống sông. Có lẽ tiên liệu trước những tình huống như vậy, cha cô đã nhờ bác Linh cất giữ giùm tấm ảnh”- bà Vân hồi tưởng - “Đây là kỷ vật thiêng liêng với cô. Nó gắn với kỷ niệm về Bác Hồ, về người cha, và về bác Nguyễn Văn Linh”...

Video đang được xem nhiều

Cùng chuyên mục

Xem thêm Phóng sự

Mới - Nóng