Máu đổ ở thung lũng nghêu

TP - Xã Thạnh Phong (Thạnh Phú, Bến Tre) có một dải đất dài khoảng 25 km lõm xuống sâu hơn bờ biển nên quanh năm mặt nước yên bình, nằm ở giữa hai cửa sông Hàm Luông và cửa sông Cổ Chiên đổ ra biển Đông.

Đánh bắt nghêu giống 
Người ta gọi đó là thung lũng nghêu vì là nơi nghêu sinh sản. Nghề đánh bắt nghêu giống cho dân xã sống ổn định nhưng cũng nhiều lam lũ nhọc nhằn, có khi còn đổ máu.

Anh bạn người xã Thạnh Phong chở tôi chồm chồm trên con đường đất nhỏ từ trung tâm xã hướng thẳng ra biển. Con đường ngoằn ngoèo uốn lượn, chẻ đôi cánh đồng thành hai nửa.

“Nửa bên này sáu tháng nước mặn, sáu tháng nước lợ; nửa bên này thì mặn quanh năm. Dân xã chỉ trồng màu, sống dựa vào con nghêu là chủ yếu” - Anh ngoái cổ về phía sau nói trong tiếng gió ù ù. Ra đến bãi nghêu, phải băng qua khu rừng đước ngập mặn dài khoảng hai cây số, lúc đi bộ khi ngồi ghe.

Giữa trưa, hàng trăm người với những lưới, thau chậu vác trên vai thoăn thoắt hướng về phía biển. Khai thác con nghêu phải đợi lúc thủy triều lên nên dân xã mỗi ngày ra vào bờ biển mấy đận, theo con nước lên xuống.

Ông Trương Văn Hải, Chủ nhiệm HTX nghêu Thạnh Lợi cho biết, vùng nghêu của xã rộng 199 ha tập trung ở hai ấp 6 và 7 nên lập thành hai HTX Thạnh Lợi và Thạnh Lộc. Tuy nhiên, vùng nghêu tập trung chỉ rộng khoảng 60 ha. Đó là nguồn sống của khoảng 1.000 hộ dân hai HTX.

“Thung lũng nghêu là món quà của biển dành cho dân xã” - Ông chủ nhiệm tâm đắc. Nhờ đất trũng, yên tĩnh nên loài nghêu chọn làm nơi sinh sản. Nghêu là sản vật nổi tiếng của Bến Tre và có ở nhiều nơi. Tuy nhiên, chỉ ở Thạnh Phong là có nghề khai thác nghêu.

Giữa trưa nắng tháng Sáu cái mặn của biển hắt vào mắt cay sè. Hàng trăm con người giữa bãi nghêu rộng lớn. Nghề bắt nghêu giống cực khổ hơn trăm lần việc bắt nghêu thịt. Nghêu thịt dùng cào sủi cát trên biển để bắt, có thể dùng được cả cào máy. Để bắt được nghêu giống, người ta phải dùng đến bàn cào gồm hai thanh gỗ gắn vào miệng một chiếc lưới dài cả chục thước.

Nghêu giống màu trắng, trứng nghêu màu đen và chưa bằng một phần ba hạt gạo nên mắt lưới phải nhỏ như màn ngủ vậy. Người mò nghêu phải cắm phập hai thanh gỗ xuống cát rồi kéo lê đi khắp bãi, lúc nào đầy lưới thì dừng lại.

Để lọc ra được nghêu giống và trứng, phải qua nhiều khâu chọn lựa, sàng lọc. Người mò nghêu sau khi đầy lưới gồm vỏ ốc, mùn lẫn với nghêu giống phải quỳ bệt trên cát chọn lựa trong đống tạp chất nhỏ vụn có lẫn trứng và nghêu giống. Sau đó là công đoạn đạp với loại lưới nhỏ hơn để chọn ra tạp chất vụn hơn có chứa trứng và nước rồi lại sàng, lắng lọc bằng nước mới có được nghêu giống và trứng.

Tỉ mỉ và kiên nhẫn, họ đầm mình dưới nước rồi ngồi bệt trên bờ cát dưới cái nắng cháy người. Mỗi kilôgam nghêu và trứng thành phẩm, HTX khoán công cho xã viên 400.000 đồng. “Mỗi ngày kiếm được khoảng một kilôgam, người sức vóc thì được 1,5 kg. Mùa nghêu kéo dài khoảng một tháng” -  Anh Nguyễn Văn Dũng, xã viên HTX kể.

Máu đổ

Xã viên HTX nghêu Thạnh Lợi sàng lọc và cân nghêu để tính công. Ảnh: Kiến Giang

HTX nghêu Thạnh Lợi có trụ sở là cái chòi lá đóng giữa cồn cát lộng gió biển. Đây cũng là nơi giao dịch nghêu giống. Nghêu giống thu hoạch đến đâu thương lái mua đến đó. Tiền bạc, hóa đơn chứng từ giao tại chỗ.

Mỗi kilôgam nghêu và trứng giống có giá từ 9 đến 12 triệu đồng. Thương lái mua xong vận chuyển ngay bằng mọi phương tiện ra miền Trung, miền Bắc bán lại cho các hộ nuôi.

Tôi đến đúng ngày cao điểm, HTX vừa bán nghêu cho các đối tác thu về ngót nghét ba tỷ đồng. Còn HTX Thạnh Lộc bên cạnh thì thu nhiều hơn vì trữ lượng lớn hơn. Con nghêu có giá trị kinh tế như thế nên năm nào cũng thu hút một lực lượng nghêu tặc đông đảo trong và ngoài tỉnh.

Ông chủ nhiệm Trương Văn Hải cho biết, thung lũng nghêu trước đây thuộc loại bãi tự nhiên nên dân khai thác vô tội vạ, cày nát và tận diệt bãi nghêu. Từ năm 2007, tỉnh có chủ trương thành lập các HTX quản lý, khai thác thì mọi việc mới đi vào quy củ.

Tuy nhiên, nghêu tặc vẫn xem nơi này là miếng mồi ngon nên cứ đến mùa nghêu các HTX lại mất ăn mất ngủ. “Nghêu tặc có nhiều chiêu, HTX lại mỏng người nên khó đối phó” – Chủ nhiệm Hải cho biết.

Trước đây, nghêu tặc thường trà trộn vào xã viên để ăn cắp. HTX quản lý bằng cách phát bảng tên cho xã viên. HTX có 329 hộ, mỗi hộ chỉ được cử một người đi khai thác. Vào bãi phải đeo phù hiệu, ra khỏi bãi phải được ban kiểm soát kiểm tra. Tuy nhiên, nghêu tặc lại nghĩ ra các chiêu tinh vi hơn. Họ thường trốn trong các rừng đước chờ đêm đến đổ ra khai thác trộm.

Khi có người tuần tra, họ đào cát trốn xuống dưới, rất khó phát hiện. Hiện, HTX lập ra bảy tổ (10 người) thay nhau tuần tra ngày đêm và đầu tư hệ thống loa phóng thanh để huy động xã viên khi có động.

“Non nửa tháng trước, khi nghêu giống xuất hiện nhiều, nghêu tặc truyền tai nhau ồ ạt kéo đến khai thác. Ngày đầu là vài trăm rồi tăng lên đến hàng ngàn người tràn vào quần thảo” - Chủ nhiệm HTX Thạnh Lộc Võ Văn Bảy kể lại.

Theo ông Bảy, nghêu tặc tấn công thung lũng bằng hai ngả đường, người trong huyện đi đường bộ, ngoài tỉnh thì đi ghe hoặc thuyền lớn. Họ mang theo cả hung khí, sẵn sàng đánh trả lực lượng bảo vệ. Hàng trăm người của hai HTX quyết tâm bám trụ bảo vệ.

Đã xảy ra xô xát, có gần chục người bị thương phải nhập viện. Nghêu tặc còn hung hăng đốt trụ sở HTX và rượt đánh xã viên. Bà con vẫn quyết tâm bám trụ.

Nghêu tặc ngày càng manh động, hung hãn. Tình thế cấp bách các xã viên buộc phải kêu cứu lên tỉnh. Đến khi khoảng 100 chiến sĩ cơ động mang theo chó nghiệp vụ xuống giúp dân thì trật tự mới được vãn hồi. HTX bắt được năm người giao công an xử lý. 

Sau khi nghêu tặc rút lui, xã viên thu hồi được một lượng nghêu đáng kể, bán ra được hai tỷ đồng. Tuy nhiên, số lượng nghêu thất thoát thì gấp 5-6 lần chừng ấy. “Ngán nhất là nghêu tặc quần thảo băm nát các bãi nghêu. Nếu nghêu không quay lại nơi này sinh sản nữa thì cả ngàn hộ dân sẽ đói”- Chủ nhiệm Bảy thở dài.

“Mùa nghêu giống sắp qua đi. Nhưng năm tới chắc chắn nghêu tặc sẽ lại tìm đến. Cứ đến thời gian này là bà con mất ăn mất ngủ” - Ông Bảy lo lắng.

Nghêu tặc hung hăng đốt trụ sở HTX và rượt đánh xã viên. Đến khi khoảng 100 chiến sĩ cơ động mang theo chó nghiệp vụ xuống giúp dân thì trật tự mới được vãn hồi.

Cùng chuyên mục

Xem thêm Phóng sự

Mới - Nóng

Khám phá