Kỷ niệm ngày Quốc tế phụ nữ 8/3:

Mười cô gái Đồng Lộc miền Bắc

TP - Mười cô gái có tuổi đời từ 16 đến ngoài đôi mươi, chiến đấu và hy sinh vì bom Mỹ tại trận địa pháo phòng không trên quê hương mình (xã Lam Hạ, Phủ Lý, Hà Nam) năm 1966. Nhiều người xem họ như là mười cô gái Đồng Lộc của miền Bắc…

Mười nữ liệt sĩ xã Lam Hạ

Nguyễn Thị Thu (SN 1948); Nguyễn Thị Thi (1950); Đinh Thị Tâm (1948); Trần Thị Tuyết (1947); Phạm Thị Lan (1944); Vũ Thị Phương (1943); Nguyễn Thị Thuận (1948); Trần Thị Thẹp (1944); Nguyễn Thị Oánh (1942); Đặng Thị Chung (1944).

Chúng tôi gặp bà Nguyễn Thị Tình, người chỉ huy năm xưa của mười cô gái xã Lam Hạ. Xã Lam Hạ nằm cạnh quốc lộ 1A có tuyến đường sắt vào Nam, có cầu Phủ Lý. Ngoài ra, có cả hai cầu phao cho xe quân sự vượt sông khi cần thiết. Lam Hạ trở thành một mục tiêu phá hoại của Mỹ khi đánh phá miền Bắc.

Ở Lam Hạ, khi đó, ngoài bộ đội chủ lực còn có cả dân quân địa phương cùng tập trung đánh địch. Lực lượng nữ dân quân xã Lam Hạ được thành lập với nhiệm vụ chiến đấu bên những trận địa pháo 37 ly bắn máy bay Mỹ.

Bà Tình nhớ lại: “Đội nữ dân quân chúng tôi khi đó có Nguyễn Thị Thi là trẻ nhất, mới 16 tuổi. Còn lại chủ yếu ở tuổi trên dưới đôi mươi. Tôi gần ba mươi, lớn tuổi nhất nên được bầu làm đội trưởng”.

Sáng ngày 1/10/1966, sau tiếng kẻng báo động, tất cả bộ đội chính quy lẫn dân quân tại địa bàn xã Lam Hạ đều sẵn sàng ở vị trí chiến đấu. Bị phòng không của ta đánh chặn quyết liệt, nên địch không thể phá nổi cầu Phủ Lý.

 Bà Nguyễn Thị Tình – người chỉ huy năm xưa của mười nữ pháo binh Lam Hạ

Thế là chúng chuyển sang phá hỏa lực của ta, trong đó có trận địa pháo 37 ly đóng tại xã Lam Hạ do các nữ dân quân xã chốt giữ. Bà Tình kể: “Trong bom đạn bời bời, tôi chứng kiến chị Đinh Thị Tâm hy sinh, mái tóc dài rất đẹp của chị xõa trên nòng pháo. Còn chị Vũ Thị Phương bị thương nặng vẫn cố gắng băng bó cho một đồng đội rồi hy sinh...

Bà bảo nếu muốn biết thêm sự hy sinh của hai chị em ruột Nguyễn Thị Thu và Nguyễn Thị Thi, hãy hỏi anh trai của họ. Hơn nữa, mẹ của hai liệt sĩ Thu, Thi vẫn còn sống, hiện đã 100 tuổi.

Chúng tôi tìm gặp gia đình hai liệt sỹ chị em ruột Nguyễn Thị Thu và Nguyễn Thị Thi. Cùng nằm trong địa bàn xã  Lam Hạ, nơi ở của gia đình liệt sĩ Thu, Thi (cùng một vài gia đình khác) lại nằm trong một khu biệt lập mà muốn đến phải đi bằng thuyền. Nhà ông Nguyễn Văn Thăng, anh trai liệt sĩ Thu, Thi, hầu như chẳng có gì đáng giá.

Khá nhanh nhẹn so với tuổi gần tám mươi của mình, ông Thăng mời mẹ- cụ Phạm Thị Quỳ ra tiếp khách. Khi được hỏi về liệt sĩ Thu, Thi- mẹ già tròn trăm tuổi hướng đôi mắt mờ đục ra phía dòng sông trước nhà: “Năm ấy Thu 18, Thi 16 tuổi. Vào dân quân, Thu, Thi luôn vượt sông đi tập luyện suốt. Còn chuyện hy sinh của Thu, Thi thì phải hỏi con trai tôi đây”.

Ông Thăng kể, ngày 1/10/1966, tôi đang chiến đấu ở chốt súng máy gần đó thì nghe có người báo Thu, Thi bị trúng bom hy sinh rồi. Tôi vội giao súng cho đồng đội và chạy lại thấy Thu gục dưới chân pháo, con Thi cũng bị bom tiện gần đứt chân trái.

Khi được tôi đỡ dậy, Thi nói: “Anh là xạ thủ súng máy, phải trở lại vị trí ngay. Cứ để em ở đây”. Vừa lúc đó đội cứu thương đến cáng Thi đi. Khi đi ngang qua chỗ một người em trai nữa của tôi, có lẽ đã cảm nhận được điều chẳng lành Thi dặn: “Anh về nói với bố mẹ đừng buồn, anh nhé”.

Trước khi phẫu thuật, Thi nói với bác sĩ: “Em không sống được đâu, các anh dùng thuốc tê mà cứu cho người khác. Cùng hy sinh với Tâm, Phương, Thu, Thi hôm đó, còn có hai nữ xạ thủ nữa là Trần Thị Tuyết và Phạm Thị Lan.

Mộ 10 nữ liệt sỹ trong nghĩa trang liệt sĩ xã Lam Hạ -  Ảnh: K.N
Tôn vinh mười cô gái Lam Hạ

Đến giờ ông Nguyễn Văn Phước (hiện là Trưởng thôn Đường Ấm, Lam Hạ) vẫn nhớ mãi hình ảnh chị gái của mình trước lúc đi chiến đấu và không trở về. Đó là ngày 9/10/1966, tám ngày sau đợt ném bom ác liệt kể trên.

Hôm đó, nghe tiếng kẻng báo động, chị Nguyễn Thị Thuận bốc vội nắm ngô bọc vào chiếc khăn mùi soa của mình rồi dúi cho em trai út Nguyễn Văn Phước và tất tả chạy đi. Ông Phước hồi tưởng: “Tôi mới bốn tuổi nhưng vẫn nhớ như in hình ảnh chị Thuận khi ấy”.

Ngày 9/10/1966, địch lại tập trung ném bom cầu Phủ Lý và hai cầu phao gần đó. Bom địch ném trúng vào trận địa pháo 37 ly tại xã Lam Hạ làm bốn nữ xạ thủ trúng bom. Chị Nguyễn Thị Thuận bị bom địch tiện chân. Trận chiến kết thúc, mẹ chị Thuận vào bệnh xá thăm con.

Chị Thuận cố cười: “Nếu con bị cưa chân thì sau này con về bán hàng cho hợp tác xã cũng được, mẹ đừng lo”. Rồi chị thiếp đi và mất sau đó vài giờ. Ông Phước nói: “Chị tôi được làm hồ sơ để hơn một tháng nữa đủ 18 tuổi sẽ được kết nạp Đảng”.

Ngoài chị Thuận, trong trận chiến hôm đó còn ba nữ xạ thủ khác hy sinh là Nguyễn Thị Oánh, Trần Thị Thẹp và Đặng Thị Chung.

Như vậy qua hai trận đánh, mười cô gái Lam Hạ đã hy sinh. Trong số này chị Oánh là người nhiều tuổi nhất (24 tuổi) và có gia đình, còn lại chưa ai có người yêu. Thời ấy thanh niên cứ tuổi trăng tròn là gia nhập dân quân, tập luyện suốt ngày nên các chị đâu có thời gian.

Ông Phạm Văn Quỹ, 78 tuổi, quản trang nghĩa trang xã Lam Hạ, cho hay, sau khi hy sinh, các cô gái Lam Hạ được chôn tại thôn của mình. Ba năm sau, khi bốc mộ, tất cả các cô được quy tập vào nghĩa trang liệt sĩ xã. Tính đến nay đã chẵn bốn mươi năm.

Cách đây chục năm, một đài tưởng niệm mười nữ liệt sĩ xã Lam Hạ được xây dựng trên địa bàn xã. Còn theo dự án được UBND tỉnh Hà Nam phê duyệt, sẽ xây dựng tại đây một mô hình trận địa pháo phòng không, đền thờ, nhà bia và tượng đài mười cô gái Lam Hạ.

Những công trình này sẽ được liên kết với đài tưởng niệm và nghĩa trang liệt sĩ xã Lam Hạ để tạo thành một quần thể di tích, có thể xem như một Ngã ba Đồng Lộc của miền Bắc…

Video đang được xem nhiều

Cùng chuyên mục

Xem thêm Phóng sự

Mới - Nóng

Khám phá