Vượt qua nẻo đường chết

TP- Trắng trẻo, vạm vỡ trông A Lết còn khá trẻ so với lứa tuổi trên 50, đã lên chức ông ngoại, ông nội. Nhìn cuộc sống yên ổn và gương mặt chất phác của A Lết khó ai nghĩ rằng ông từng là thủ lĩnh của Fulro một thời.

Nghe Trưởng ban Văn hóa xã Glar (Đăk Đoa, Gia Lai) giới thiệu, ông A Lết chìa tay cho tôi bắt, nụ cười thật đôn hậu.

Một thời lầm lẫn

Những năm sau 1975, Fulro hoạt động nhiều nơi ở Tây Nguyên. Giống như nhiều người dân ở đây, A Lết nghe khắp Glar tuyên truyền rằng Fulro chuẩn bị giải phóng Tây Nguyên. 

Một người nói chưa tin, nhiều người nói A Lết dao động. Khi thấy thanh niên làng ra rừng theo Fulro , A Lết tin dần. Ông trở thành cơ sở tiếp tế lương thực, thuốc men, tổ chức đưa người ra rừng cho chúng.

Đã theo Fulro  là ngậm đầu đạn mà thề, phản bội sẽ bị đồng đảng xử tử cả nhà! A Lết được phong chức Khua Buôn Hgum (Xã trưởng) nên hoạt động hăng lắm.

Năm 1980 nhóm Fulro  của Phíp- người cùng làng với Lết bị bắt ở Plei, Bông Môr khai ra A Lết. A Lết được giải về tỉnh. Ông chối mọi cáo buộc trong lời khai của đồng bọn, nên được thả về.

Siu Núp đưa ông sang Campuchia (CPC) ra mắt Rơ Mah Well- Quân khu trưởng Quân khu 2 (QK2) học đường lối của Fulro  và được phong chức Trưởng vùng (Quận trưởng) phụ trách từ Gla, Hneng, xã Trang, Ia Băng, Ia Tưk, Ia Pếch... rồi tung trở lại Việt Nam.

Ngoài việc thường xuyên báo cáo hoạt động với Trung đoàn trưởng Y Bông, vài ba tháng A Lết lại sang Campuchia trực tiếp báo cáo với “Thượng cấp” Rơ Mah Well và nhận nhiệm vụ.

Nghề dệt thổ cẩm ở Glar sống dậy nhờ A Lưng

Khoảng năm 1984, làng Tuoh Kơtu (xã Gla) có Y Ơng là tên trộm bò bị làng phát hiện, trốn theo Fulro. Y đến gặp Trưởng vùng A Lết nhưng ông không nhận.

Không rõ Ơng to nhỏ với cấp trên của A Lết thế nào mà được tin dùng. Giận A Lết không cứu mình lúc nguy nan, Ơng nói với Y Groh Buon Yá- Tư lệnh phó QK2 rằng A Lết là người của công an.

Khoảng tháng 3/1985, chỗ ở của Y Groh bị tập kích. Y Ơng và 4 tên Fulro khác bị bắn chết. Y Groh thoát được càng tin rằng có bàn tay A Lết chỉ điểm.

Một tuần sau vụ tập kích, Ksor Blih - Phụ trách An ninh QK2 cùng 2 tên lính Fulro  đến gặp A Lết truyền lệnh của Y Groh: “Nội đêm nay A Lết phải đến Plei Bia Tik (trung tâm QK2 theo cách gọi của Fulro, nơi trung chuyển người từ trong nước sang Campuchia và ngược lại) họp dân.

Thực chất đây là nơi Tư lệnh phó QK2 chọn xử tử A Lết để thị uy với dân làng.

Tới nơi Y Groh hỏi Lết : “Vì sao Yơng chết? Vì sao trận tập kích năm 1980 A Lết thoát được, có phải công an cài Lết vào Fulro không?”. A Lết  khẳng định mình trung thành nhưng Y Groh cười nhạt bỏ đi.

May mắn cho A Lết, đêm đó cơ sở của Fulro báo có bộ đội vừa tập kết về Ia Dơk. Nổ súng tử hình A Lết bộ đội sẽ phát hiện, cả bọn khó thoát. Chúng chuyển A Lết sang làng Khôih Yố hẻo lánh hơn xử tử.

Con đường từ Bia Tik về đến Plei Khôih Yố khá xa, bọn chúng chia làm 2 nhóm, nhóm giải A Lết đi riêng. Do thông thuộc đường nên A Lết đến Khôih Yố trước.

Mọi người mỏi mệt ngủ say, Lết khẽ lay A Wi -thuộc hạ thân cận, người cùng làng, bảo: “Mình ở lại là chết, ra đầu thú thì còn hy vọng được Cách mạng khoan hồng, có ngày gặp lại vợ con”.

Không ngờ Wi trả lời: “Tôi muốn ra đầu thú từ lâu nhưng không dám nói”. Họ gọi thêm Yui- người Ba Na thân cận rồi lặng lẽ trốn thoát. A Lết về trình diện với Công an Gia Lai-Kon Tum  vào mùa gặt năm 1985. Ông được giáo dục, học tập vài tuần rồi về gia đình sống với vợ con.

Đoạn tuyệt quá khứ

Về làng A Lết phục thiện làm ăn để chuộc lỗi với vợ con, dân làng. Ông động viên cậu con trai thứ 2 là A Lưng sinh năm 1980 lo phong trào thanh niên làng xã.

Từ năm 2004, A Lưng là Phó Bí thư Xã Đoàn, Chủ tịch Hội Liên hiệp TNVN xã Glar, Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ dệt thổ cẩm xã, hiện đang được đi học Trung cấp Chính trị trên huyện. 

Nhà A Lết hiện có 1 ha lúa nước, 1 ha cà phê, có xe công nông và nhiều phương tiện sản xuất hiện đại khác... Vợ A Lết bán thêm thuốc tây. Nghề vô tuyến điện trước đây A Lết chỉ võ vẽ học bạn, học sách giờ thành nghề kiếm cơm của ông.

A Lết suốt ngày bận bịu với công việc sửa chữa ti vi, máy hát cho dân làng. Kết hợp nhiều khoản thu, kinh tế gia đình A Lết giờ kha khá trong vùng. Năm 2000 ông nâng cấp nhà lên 2 tầng rộng rãi, thoáng mát. Xã Glar hiện nay đường nhựa, điện lưới quốc gia đến hầu khắp các làng.

Thế nhưng bọn Fulro vẫn chưa chịu buông tha A Lết. Y Bông chạy theo Fulro giờ ở bên kia đại dương. Năm 2000, Y Bông gọi điện thoại về. Lần đầu Y Bông thăm hỏi, xin lỗi chuyện Fulro mưu sát A Lết ngày nào. Lần thứ 2, Y Bông bảo sẽ gửi tiền để A Lết mắc điện thoại riêng, khuyên Lết bỏ đạo Tin Lành thuần tuý, “theo Tin Lành Đêga tiếp tục đấu tranh”. 

Y Bông xúi giục: Chúa dạy dân tộc Tây Nguyên, tránh xa người Kinh! Trước vụ lộn xộn 2/2/2001 ở Gia Lai, bọn Gưm, Nơh - những tên Fulro cũ thường xuyên đến nhà thuyết phục ông. A Lết nhất quyết chối từ. Gưm  doạ: “ Đến ngày giải phóng anh đừng trách tôi, một là anh bị giết, hai là đưa anh đi cải tạo”.

Sáng sớm 10/4/2004 một người cùng làng trước đây là cơ sở của Fulro đến thuyết phục A Lết lên xã biểu tình. A Lết trả lời: Năm 2001 các anh nói hay, song chỉ gây rắc rối thêm trong dân làng, có đúng như các anh nói đâu! Làng Dôr 2 một số người kéo về xã ngang qua trước nhà A Lết, bà con được ông khuyên nhủ, thấy ông không lên xã nên họ cũng quay về.

Đổi đời

Sự quyết tâm cự tuyệt với quá khứ lầm lỗi của A Lết là tấm giương sáng cho những người con của ông noi theo, phấn đấu vươn lên trong cuộc sống.

Chia tay căn nhà khang trang và đầy đủ tiện nghi của A Lết chúng tôi đến Câu lạc bộ dệt thổ cẩm xã Glar do A Lưng- Phó Bí thư Đoàn xã, con trai A Lết, phụ trách. Nghề dệt thổ cẩm là truyền thống lâu đời trong các buôn làng Tây Nguyên.

Ngày xưa khi xã hội Tây Nguyên bó buộc quan hệ cộng đồng làng quanh 4 vách núi, con gái đến tuổi lấy chồng phải biết kéo bông dệt  tấm chăn để đôi uyên ương đắp với nhau trong đêm tân hôn và lo cái mặc cho cả gia đình tương lai.

 Dệt thổ cẩm là việc bắt buộc của mọi cô gái đến tuổi trưởng thành. Sau này khi điều kiện giao lưu rộng mở, đồ Tây dần thay thế, nghề dệt thổ cẩm mai một dần.

Bây giờ, thổ cẩm được mặc những dịp lễ trọng, làm quà cho du khách thập phương. Dệt thổ cẩm mang lại nhiều lợi nhuận, giải quyết việc làm cho người lao động.

Thấy trước triển vọng đó, A Lưng đã đề nghị mẹ vợ mình, một nghệ nhân nghề dệt đứng ra làm Chủ tịch CLB dệt thổ cẩm, A Lưng làm phó cho bà. A Lưng tập hợp số thanh niên biết nghề này lại để người giỏi việc truyền nghề.

Sau khi có sản phẩm, A Lưng tự chở hàng hoá đi hàng trăm cây số bán cho các quầy đồ lưu niệm trên địa bàn Gia Lai, Kon Tum và nhận mẫu mã, đơn hàng về cho CLB.

Nhiều thành viên CLB sang tận Lâm Đồng, Kon Tum, Đăk Lăk... tìm các mẫu hàng mang về học kỹ thuật, hoa văn....Uy tín sản phẩm thổ cẩm ở Glar nhanh chóng nổi tiếng khắp vùng. Một số cơ quan, ban ngành tỉnh Gia Lai tìm đến địa chỉ này đặt mua sản phẩm.

Nhiều Việt kiều ở úc, Mỹ nghe danh về tận đây đặt hàng  bởi hàng hóa ở đây tinh xảo, sẵn sàng đáp ứng số lượng lớn, không từ chối bất kỳ yêu cầu nào.

Đến nay CLB có gần 100 người, gồm 1 bộ phận chuyên kéo sợi, tạo mẫu, thành viên khác mang mẫu về nhà tranh thủ buổi tối, ngày nghỉ làm thêm, mỗi tháng thu nhập thêm 400.000-500.000đồng/người, người giỏi có thu nhập hơn 1 triệu đồng/tháng. Những ngày hè, các cháu học sinh trung học kéo đến học việc khá đông.

Chia tay A Lết, tôi vẫn nhớ câu nói của ông: Có những con đường ta ngỡ sáng bước vào song đó là cái nẻo của sự chết.

Từng nghe bọn người xấu vận động theo Fulro, hàng chục năm của thời trai trẻ lầm lẫn giờ ông đã khuyên con trai mình bằng câu Kinh thánh như vậy.

Huỳnh Kiên
Xuân 2008

Video đang được xem nhiều

Cùng chuyên mục

Xem thêm Phóng sự

Mới - Nóng

Khám phá