Những lần kỷ niệm sinh nhật đáng nhớ trong đời Bác

TP - Sau khi Cách mạng Tháng Tám thành công và Bác Hồ đọc Tuyên ngôn độc lập ngày 2-9-1945, người ta bắt đầu biết đến ngày 19-5 là sinh nhật của Bác. Và cũng từ đó, vào những dịp sinh nhật Bác, đồng bào, đồng chí và bạn bè quốc tế lại gửi tới Người những bó hoa tươi thắm và những lời chúc mừng tốt đẹp nhất.

Bác Hồ chia kẹo cho các cháu thiếu nhi. Ảnh: T.L

Kỷ niệm sinh nhật Bác lần đầu tiên: Tôi hãy còn là một thanh niên

Kỷ niệm sinh nhật Bác Hồ năm 1946 là kỷ niệm ngày sinh Bác Hồ lần đầu tiên. Sáng ngày 19-5-1946, tại Bắc Bộ Phủ, các đại biểu thiếu nhi Thủ đô, tự vệ, hướng đạo và hơn 50 đại biểu Nam Bộ đến chúc mừng sinh nhật Bác.

Xúc động trước tình cảm của đồng bào, đồng chí nhớ đến ngày sinh nhật của mình, Bác nói:

“Tôi chưa xứng đáng với sự săn sóc của đồng bào, vì tôi hãy còn là một thanh niên, tuổi có 56 chưa đáng tuổi được đồng bào chúc thọ. Chỉ vì nhà báo nào biết đến ngày sinh của tôi mà đem ra làm bận rộn đến đồng bào. Từ trước tới nay tôi đã là người của đồng bào, thì từ nay về sau tôi vẫn thuộc về đồng bào."

"Tôi quyết giữ lòng trung thành với tổ quốc. Tôi xin hứa với đồng bào gắng sức làm việc, nhưng tôi hy vọng vào sự cộng tác chặt chẽ của đồng bào. Việc nước là lớn, không ai có thể làm một mình nổi. Tôi mong rằng, ngày này năm sau, các đồng bào sẽ làm cho nước Việt Nam dân chủ cộng hòa cường thịnh hơn.

Hôm nay đồng bào cho tôi nhiều hoa bánh. Những thứ đó đáng giá cả. Nhưng xin đồng bào nghĩ đến các đồng bào nghèo khó, hơn là hao phí cho tôi”(1).

Cũng trong ngày 19-5-1946, Bác tiếp một vài đoàn thể đến chúc mừng sinh nhật. Khi nghe giới thiệu có Ủy ban đời sống mới đến chúc thọ, Bác liền hỏi các đại biểu của Ủy ban:

- Đời sống mới là ai?  Chú cho tôi biết cuộc vận động đời sống mới đến đâu rồi?

Nhà văn Nguyễn Huy Tưởng thay mặt đoàn thưa với Bác:  Chúng tôi đã bắt đầu bằng sự chia ra các ban nghiên cứu, tổ chức… Nhưng công việc chính là định rõ cái hướng cho đời sống mới. Mấy khẩu hiệu “cần, kiệm, liêm, chính” chúng tôi xét ra vừa không đủ, vừa cổ…

- Cổ! Lạ quá, thế cơm các cụ ăn ngày xưa, bây giờ ăn cũng cổ à? - Bác tranh luận.

Không khí buổi chúc mừng sinh nhật Bác trở nên náo nhiệt, vui vẻ.

Nhà văn Nguyễn Huy Tưởng liền thưa: Ủy ban vận động đời sống mới đã định rõ ba nguyên tắc cho đời sống mới là: Dân tộc, dân chủ, khoa học. Bác liền nói:

- Hay lắm, nhưng mình phải xem đồng bào bây giờ cần gì? Dân quê đã mấy người hiểu được thế nào là dân chủ, khoa học? Tôi hỏi chú, chú đi vận động đời sống mới thì chú làm gì trước?

Mọi người nhìn nhau, bối rối trước câu hỏi của Bác. Bác liền lấy tay vỗ vào bụng và nói:

- Trước hết là cái này. Dân chúng cần cái này trước hết, phải ăn đã, chú không ăn gì thì chú đi tuyên truyền được không? Mà muốn ăn thì phải làm gì? Phải làm việc phải siêng năng, thế là “cần” đấy.

Bác cũng nhắc nhở:

- Muốn dùng cái tiếng gì rõ cũng được, nhưng điều cốt yếu là phải thiết thực. Ví dụ bây giờ vận động tập thể thao mà lại hô hào tập ten nít thì đã mấy người có tiền mua quả ban, cây vợt? Ở đây, ngay trước Bắc Bộ phủ nhiều anh em cứ ra đường chạy, tập luyện với nhau không tốn mà khỏe, vui lắm. Phải thiết thực như thế, mà đừng tung ra nhiều khẩu hiệu quá, ít mà thực hiện đến nới đến chốn thì hơn.

Bác căn dặn:

- Muốn cho cuộc vận động có kết quả thì người đi vận động quần chúng phải làm gương. (2).

Thế là buổi chúc mừng sinh nhật Bác Hồ lần đầu tiên của đã trở thành một buổi học đầy ý nghĩa  và thiết thực đối với mỗi thành Ủy ban đời sống mới.

Cùng ngày 19-5-1946, lực lượng Thanh niên Thủ đô đã tổ chức tuần hành thị uy mừng sinh nhật Bác Hồ.

Kỷ niệm sinh nhật kháng chiến: Dành hoa mừng viếng đồng chí vừa mất

Dịp sinh nhật Bác Hồ năm 1948, là kỷ niệm sinh nhật không bao giờ quên đối với Bác. Trước sinh nhật Bác vài ngày, đồng chí Lộc (tên thật là Nguyễn Văn Ty) người phục vụ nấu ăn cũng là người đồng chí, người bạn thân thiết đã cùng Bác hoạt động ở Thái Lan, Trung Quốc rồi sau đó theo Bác trở về nước tham gia hoạt động cách mạng vừa mới qua đời bởi căn bệnh sốt rét ác tính. Vì vậy, kỷ niệm sinh nhật Bác diễn ra lặng lẽ.

Sáng sớm ngày 19/5/1948, các đồng chí phục vụ đã mang một bó hoa rừng đến chúc mừng sinh nhật Bác, chúc Bác mạnh khoẻ sống lâu. Nhận bó hoa rừng và những lời chúc mừng của các đồng chí phục vụ, Bác rất xúc động rơm rớm nước mắt:

- Bác cám ơn các chú. Bác đề nghị dành bó hoa này cùng đến viếng mộ đồng chí Lộc.

Thế là lễ mừng sinh nhật của Bác Hồ năm ấy, Bác đã dành để nói chuyện về một tấm gương trung thành với Đảng, suốt đời làm việc cho Đảng, không tính toán cá nhân, đòi hỏi địa vị.

Kỷ niệm sinh nhật, Bác viết tài liệu: “ Tuyệt đối bí mật”

Sau cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp giành thắng lợi, Bác Hồ cùng Trung ương Đảng và Chính phủ từ chiến khu Việt Bắc trở về Hà Nội. Bác vui với niềm vui miền Bắc, được hoà bình nhưng lại trăn trở và lo lắng khi miền Nam vẫn chưa được giải phóng, đất nước vẫn chưa được thống nhất, đồng bào miền Nam còn phải chịu nhiều đau, khổ hy sinh.

Những dịp kỷ niệm sinh nhật Bác, Người thường không đồng ý cho tổ chức để khỏi tốn kém và làm mất thời gian của đồng bào, đồng chí, hoặc Bác thường bố trí đi công tác xa để tránh sự chúc thọ làm phiền tới mọi người.

Kỷ niệm sinh nhật Bác năm 1965 là dịp hết sức đặc biệt, Bác Hồ tròn 75 tuổi, dường như Người đoán trước được quy luật khắc nghiệt của cuộc đời mỗi con người mà bất kỳ ai cũng phải trải qua. Vì vậy, Bác Hồ bắt đầu viết Di chúc để lại cho toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ta.

Buổi sáng thứ hai ngày 10/5/1965, tại phòng làm việc ở nhà sàn trong khu Phủ Chủ tịch, vào lúc 9h00 giờ đẹp nhất của một ngày, Bác Hồ đã đặt nét bút viết những dòng đầu tiên của tài liệu “Tuyệt đối bí mật” mở đầu bản di chúc Bác viết: “Nhân dịp mừng 75 tuổi”... “Năm nay tôi 75 tuổi tinh thần vẫn sáng suốt, thân thể vẫn mạnh khỏe. Tuy vậy, tôi cũng đã là lớp người “xưa nay hiếm”(3).

Cũng như nhiều dịp kỷ niệm ngày sinh nhật của Bác, dịp kỷ niệm sinh nhật Bác năm 1965 Bác Hồ lại đi công tác xa. Biết trước được điều đó, ngày 14/5/1965, các đồng chí trong Bộ Chính trị và một số đồng chí uỷ viên Trung ương Đảng tranh thủ thời gian tới chúc thọ sinh nhật Bác.

Nhận bó hoa tươi và những lời chúc mừng của các đồng chí trong Bộ Chính trị Bác liền hỏi:

- Bác muốn biết ai đứng ra tổ chức cuộc gặp mặt hôm nay?

Đồng chí Trường Chinh thay mặt Bộ Chính trị đứng dậy thưa với Bác.

- Thưa Bác ! Nhân dịp kỷ niệm sinh nhật lần thứ 75 của Bác, chúng tôi thay mặt Trung ương Đảng, Quốc hội, Chính phủ, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xin kính chúc Bác mạnh khỏe, sống lâu.

Bác xúc động nói:

- Cám ơn các chú đã có lòng, nhưng trong lúc toàn dân ta đang kháng chiến gian khổ, mọi công việc hết sức khẩn trương mà lại tổ chức chúc thọ một cá nhân là không nên.

Bác giơ cao tay mời tất cả mọi người ăn kẹo, ăn bánh và dặn: “Nhớ để phần cho các thím và các cháu ở nhà nữa“. (4)

Tất cả mọi người đều cười vang, trong không khí gần gũi, đầm ấm, chan hòa.

Ngày 15/5/1965 Bác rời Hà Nội đi thăm Trung Quốc.

Ngày 18 tháng 5, khi biết các bạn Trung Quốc chuẩn bị chúc thọ nhân kỷ niệm ngày sinh của người, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói với Nguyên soái Trung quốc Diệp Kiếm Anh và với cán bộ phụ trách nhà nghỉ: “Tôi sang đây vào dịp này là tránh việc chúc thọ ở trong nước. Vì vậy, tôi yêu cầu các đồng chí cũng không tổ chức chúc thọ”.

Ngày 19 tháng 5, Người rời Bắc Kinh đi thăm quê hương Khổng Tử, chiều cùng ngày, Người đến thăm di tích Khổng Phủ, Khổng Miếu, Khổng Lâm, Người nói nhiều về quan niệm “lấy dân làm gốc” của Khổng Tử và Mạnh Tử. Trên đường trở về, người đã làm bài thơ chữ Hán Phỏng Khúc Phụ ghi lại cảm xúc chuyến thăm quê hương Khổng Tử.

“Ngũ nguyệt thập cửu phỏng Khúc Phụ

Cổ tùng cổ miếu lưỡng y hy

Khổng gia thế lực kim hà tại?

Chỉ thặng tà dương chiếu cổ bi”

Dịch thơ:

“Mười chín tháng năm thăm

Khúc phụ

Miếu xưa vẫn dưới bóng tùng xưa

Uy quyền họ Khổng giờ đâu nhỉ?

Lấp loáng bia xưa chút ánh tà”(5)

Kỷ niệm sinh nhật cuối cùng của Bác Hồ: Một ngày làm việc như thường

Bước sang năm 1969 sức khỏe của Bác Hồ giảm nhiều, dịp kỷ niệm sinh nhật Bác năm nay, Bác không bố trí đi “công tác xa” như những năm trước đó. Và cũng khác với những lần Bác sửa Di chúc trong những dịp sinh nhật Bác, lần đầu tiên trong bốn năm Bác Hồ viết và chỉnh sửa Di chúc chậm giờ hơn từ 9h30 đến 10h30 ngày 10/5/1969.

Hôm đó Bác viết: “Năm nay tôi vừa 79 tuổi đã là hạng người “Xưa nay hiếm”. Nhưng tinh thần và đầu óc vẫn sáng suốt, tuy sức khỏe có kém so với vài năm trước đây. Khi người ta đã ngoài 70 tuổi, thì tuổi tác càng cao, sức khỏe càng thấp. Điều đó cũng không có gì lạ... Vì vậy, tôi để sẵn mấy lời này, phòng khi tôi phải đi gặp các cụ Các Mác, cụ Lê nin và các vị cách mạng đàn anh khác, thì đồng bào cả nước, đồng chí trong Đảng và bầu bạn khắp nơi đều khỏi thấy đột ngột“(6).

Chiều ngày 11/5/1969, Bác đến thăm và nói chuyện với các đại biểu dự Hội nghị cán bộ cao cấp toàn quân, cả hội trường vang dậy những tràng vỗ tay vui mừng phấn khởi được đón Bác. Thiếu tướng Vương Thừa Vũ thay mặt các cán bộ và chiến sĩ toàn quân mang bó hoa đến chúc thọ Bác, nhân dịp sinh nhật Bác. Đồng chí xúc động:

- Thưa Bác! Nhân dịp mừng thọ Bác 79 tuổi, chúng cháu xin thay mặt cán bộ chiến sĩ toàn quân, kính chúc Bác mạnh khoẻ, sống lâu. Toàn thể lực lượng vũ trang nhân dân tin tưởng tuyệt đối và biết ơn sâu sắc sự lãnh đạo, giáo dục và thương yêu chăm sóc của Đảng, của Bác.

Đồng chí Vương Thừa Vũ vừa dứt lời. Bác vui vẻ rút một bông hoa đẹp nhất tặng lại đồng chí, một cử chỉ thật gần gũi và chân tình. (7)

Ngày 18/5/1969, anh em trong cơ quan Phủ Chủ tịch tổ chức mừng thọ Bác. Mọi người phấn khởi thưa với Bác về những chiến công mà quân và dân miền Nam đã giành được kính dâng lên Bác nhân dịp sinh nhật. Đồng chí Vũ Kỳ - thư ký riêng của Bác, thay mặt các cán bộ văn phòng và những người giúp việc đứng dậy xúc động nói: “Thưa Bác, nguyên vọng tha thiết của anh em là cố gắng mọi mặt mong Bác ăn được ngon, ngủ được tốt. Kính chúc Bác mạnh khỏe sống lâu, lãnh đạo toàn dân kháng chiến thắng lợi”.

Chiều cùng ngày 18/5/1969, các đồng chí trong Bộ Chính trị và một số đồng chí ủy viên Trung ương vào chúc thọ Bác ở nhà họp Bộ Chính trị, gần ngôi nhà sàn trong khu Phủ Chủ tịch. Buổi lễ mừng sinh nhật Bác lần thứ 79 rất đơn giản và đầm ấm. Mọi người  đều đứng xung quanh Bác. Đồng chí Tố Hữu tặng hoa, đồng chí Lê Duẩn đọc lời chúc thọ mừng sinh nhật, Bác cười vui thân mật mời mọi người ăn bánh kẹo và không quên dặn “nhớ mang phần về cho các cô và các cháu ở nhà”.

Buổi sáng sớm ngày 19/5/1969, Bác vẫn dậy sớm như thường lệ và cố gắng tập những động tác thể dục đơn giản nhất, Người tập ném bóng vào cái giỏ đựng giấy để cách xa mấy mét ở dưới nhà sàn, cố gắng và kiên trì. Bác đang bình tĩnh chuẩn bị ra đi, nhưng vẫn kiên nhẫn muốn có thêm thời gian ở lại với con cháu, vì sự nghiệp cách mạng chưa trọn vẹn, miền Nam chưa được giải phóng. Đất nước chưa được thống nhất.

Đầu giờ sáng ngày 19/5/1969, Bác tiếp các cháu con các đồng chí phục vụ đến chúc thọ Người.

9 giờ sáng của ngày sinh nhật lần thứ 79, Bác lại ngồi vào bàn làm việc, Người xem lại và chỉnh sửa, bổ sung bản Di chúc. Người thay đổi ba chữ trên trang đầu.

Bác thêm chữ “rất” thay chữ “như  thường” trong câu “Nhưng tinh thần, đầu óc vẫn sáng suốt như thường” để thành “Nhưng tinh thần, đầu óc vẫn rất rất sáng suốt”.

Trong câu “Khi người ta đã ngoài 70 tuổi” Bác thay chữ “tuổi” bằng chữ “xuân”.

Bác dùng từ “sẽ” thay chữ “phải” trong câu “phòng khi tôi phải đi gặp cụ Các Mác, cụ Lênin và các vị cách mạng đàn anh khác” (8)

10 giờ 30, Bác tiếp chị Phan Thị Quyên (vợ liệt sĩ Nguyễn Văn Trỗi) và Nguyễn Thị Châu (Ủy viên BCH Hội Liên hiệp thanh niên và sinh viên giải phóng khu Sài Gòn Chợ Lớn - Gia Định) đến chúc thọ Người.

14 giờ các Bác sĩ đến kiểm tra sức khỏe cho Bác.

14h 30, Người lên nhà sàn viết thư khen thiếu niên Hợp tác xã măng non thôn Phú Mẫn, xã Hàm Sơn, huyện Yên Phong, tỉnh Hà Bắc đã có nhiều thành tích trong việc chăm sóc trâu bò.

Trong ngày, Bác gửi tặng cán bộ nhân dân tỉnh Nghệ An tấm ảnh chân dung của Người. Phía dưới tấm ảnh Người viết: “Cán bộ, đảng viên phải gương mẫu trong công tác, phải hết lòng, hết sức phục vụ nhân dân”. (9) 

Sinh nhật Bác Hồ năm 1969 diễn ra bình thường như những ngày làm việc của Người và tất cả mọi người đều không ai nghĩ rằng đó là dịp kỷ niệm sinh nhật Bác Hồ lần cuối cùng. 

(1) Báo cứu quốc, số 244 ngày 20-5-1946

(2) Bác Hồ Sống Mãi với Chúng ta - Hồi Ký Tr. 332, NXB CTQG HN 2005

(3) (4)Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trg 15. Trg 44. 

(5) HCM biên niên tiểu sử, T9, Nxb CTQG. HN1996,

tr 246, 248

(6) (7) Bác Hồ viết di chúc Nxb CTQG. HN 1999 .Trg 34,35, 87, 90,109.

(8) Thư ký Bác Hồ kể chuyện. Nxb CTQG, HN.2005, tr.235

(9) HCM biên niên tiểu sử, T10, Nxb CTQG. HN1996, tr 350.

Video đang được xem nhiều

Cùng chuyên mục

Xem thêm Tin tức

Mới - Nóng

Khám phá