Mười con số đồng hành suốt cuộc đời

TP - Từ 1/1/2009, Luật Thuế thu nhập cá nhân chính thức có hiệu lực trên cả nước. Từ nay, bên cạnh số giấy chứng minh nhân dân, một bộ phận không ít người dân Việt sẽ có một mã số thuế gồm 10 con số đồng hành cùng mình suốt cuộc đời.

Năm 2009, ngành thuế dự kiến sẽ cấp mã số thuế (MST) cho khoảng hơn 3 triệu người đầu tiên. Khoảng 15 triệu người sẽ được cấp trong vài năm tiếp theo và tiến tới mục tiêu toàn dân sẽ được cấp mã số thuế. Trong số này có khoảng 11-11,5 triệu người làm công ăn lương, số còn lại là các cá nhân đầu tư, chuyển nhượng vốn. Mã số này sẽ gắn với mỗi cá nhân suốt đời.

Ngay từ khi Luật Thuế Thu nhập cá nhân (TNCN) còn “phôi thai”, đã có đề xuất sao nước ta không lấy luôn số chứng minh thư của mỗi người làm mã số thuế, ý tưởng này được rất nhiều người dân ủng hộ, có cá nhân trong tổ soạn thảo luật cũng nghĩ tới nhưng cuối cùng không biết vì lý do gì lại thôi (?).

Thế mới có chuyện những ngày cuối năm 2008, tại địa chỉ 285 phố Đội Cấn (Ba Đình, Hà Nội), trong căn phòng hơn trăm mét vuông, xuất hiện cảnh tượng hàng trăm người rồng rắn xếp hàng chờ đến lượt bấm số và “chen” cho được để ghi tên vào danh sách đăng ký nộp hồ sơ.

Sáng thứ bảy (27/12), dù trời mưa nhưng anh Phạm Anh Tuấn (Cty CP chuyển phát nhanh hợp nhất miền Bắc) vẫn có mặt từ rất sớm. Anh cho biết: “Tôi đã đến đây 3 lần, nhưng lần nào cũng đông nghịt người nên không làm được. Sáng nay phải đi từ 6 giờ sáng, tưởng sớm hóa ra còn nhiều người đến trước mình để lấy số, ghi tên. Theo thứ tự, tôi là số 24!”.

Nhưng như anh Tuấn chưa là gì. Sợ không đến lượt, nghe nói có người còn đi từ 3 giờ sáng, có chị kế toán trưởng, nhà trong Thanh Xuân, 5 giờ sáng đã bỏ cả chồng con ở nhà để “mò” lên Cục Thuế.

Trong mục “Chuyện đời - Khổ sở vì mã số thuế” của trang web Trẻ thơ với gần ba chục ý kiến tham gia, một bà mẹ trẻ có tên là San Thái than: “Em chầu chực gần tuần nay để nộp hồ sơ cấp MST trước ngày 1/1/2009 mà không tài nào nộp được.

Mấy hôm trước còn có trò bấm số, nhưng đã xuất hiện đội cò vào bấm liên tục rồi ra bán với giá 10.000 đồng/cái nên Cục Thuế bắt ghi tên vào danh sách ở bàn. Để chen vào ghi tên thì cảnh chen lấn mua vé tàu về quê hay mua vé xem trận chung kết Việt Nam - Thái Lan vừa qua cũng đến thế là cùng. Em “bầu bí” mà toàn bị huých vào bụng sợ quá đành quay về”.

Rất may cảnh tượng đông như mua thực phẩm theo tem phiếu “thời bao cấp” này đã kết thúc vào chiều 30/12, khi tình  trạng “quá tải” nộp hồ sơ đăng ký cấp mã số thuế (do bị nhiều người dân “kêu” quá trời) đã được Cục Thuế Hà Nội quyết định “sửa” bằng cách tăng mạnh số cửa tiếp nhận từ 2 lên 5 rồi lên hẳn 11 và thay vì kiểm tra “cà kê” (lời than của nhiều người đến làm thủ tục - PV), cán bộ thuế chỉ nhận hồ sơ còn khai đúng, sai thế nào, hồ sơ thừa thiếu ra sao, sẽ giải quyết sau.

Quan trọng hơn, thời hạn nộp đăng ký là 31/12/2008 cho các đối tượng là “những tổ chức cơ quan trả thu nhập và những cá nhân hành nghề độc lập, những cá nhân có thu nhập khác chưa có MST” đã được “dời” sang  nộp tiếp trong tháng 1/2009 và không bị xử phạt như trước đó đã tuyên bố.

Giảm trừ - Mỗi nhà mỗi cảnh

Sau khi nghe “phán quyết” mức giảm trừ là 1,6 triệu đồng/người phụ thuộc, rất nhiều người đã không khỏi thất vọng bởi số tiền đó trên thực tế nhiều khi thấp hơn rất nhiều, thậm chí chỉ bằng phần nhỏ tiền học phí cho con hay chưa đủ một lần đưa bố mẹ già đi viện.
Trong suốt thời gian thực hiện chuyên mục giải đáp về thuế TNCN, câu hỏi mà PV Tiền Phong gặp nhiều nhất chủ yếu rơi vào mục “giảm trừ gia cảnh”. Thôi thì đủ kiểu, đúng là “mỗi cây mỗi hoa mỗi nhà mỗi cảnh”.

Chuyện bố mẹ phải nuôi con cái thì nhiều rồi, nhưng rắc rối xuất hiện với trường hợp ông bố hỏi: “trót” có con riêng mà vẫn có trách nhiệm từ trước đến nay nhưng không công khai trước pháp luật nay có được giảm trừ không, rồi kê khai làm sao để không lộ khiến vợ, người cơ quan biết?

Một người đang bỏ hầu hết thu nhập của mình vào việc thiện cũng ngỏ ý băn khoăn, những khoản tiền này thường được chị đưa tận tay người khó khăn, giờ làm sao có thể lấy được biên lai, chứng minh thu nhập đó chị không dành cho riêng mình?

Người có bà mẹ nuôi trên 80 tuổi ở quê nhà đang sống đơn thân thì hỏi biết lấy xác nhận ở đâu, thế nào để chứng tỏ mình nhận cụ làm mẹ? Có bạn trẻ kể thu nhập của bạn thì cao nhưng chồng thì việc làm thất thường, ngoài con nhỏ hai bạn còn nuôi thêm bà nội của chồng, vậy có được giảm trừ không?

Rồi có bạn trẻ đã hơn 18 tuổi nhưng không thể tìm được việc làm liệu có tính là người được phụ thuộc không…? Có đôi bạn trẻ băn khoăn nhà thì đứng tên họ nhưng tiền thuê nhà thì bố mẹ chồng cầm hết, chẳng lẽ lại “đòi” bố mẹ tiền nộp thuế…?

Lại nhớ, trong câu chuyện, bà Trương Thị Thìn, khi đó là Trưởng ban thuế TNCN (Tổng cục Thuế), chia sẻ về phần giảm trừ gia cảnh, đã nói: Bản thân những thành viên ban soạn thảo cũng lo lắng khi “làm” đến phần này lắm bởi ở Việt Nam mình, chắc chắn sẽ không thiếu những gia đình sống trong cảnh “tam, tứ đại đồng đường”.

Cũng chính vì vậy, mà phần giảm trừ, theo bà Thìn đã được tổ soạn thảo khi đó tham khảo từ các nước châu Á có cùng truyền thống Á Đông như Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc sao cho “thấu lẽ, đạt tình”.

Bữa ngồi với một lãnh đạo Cục Thuế Hà Nội, tôi đã đề cập đến một trường hợp “loằng ngoằng” của 5 anh em hiện ở nhiều tỉnh thành trên cả nước giao cho một người ở Hà Nội nuôi mẹ, trong khi thực tế, bà mẹ lại sống với một anh ở quê thì sẽ phải làm xác nhận ra sao?

Vị cán bộ khẳng định: 5 anh em nhà đó phải thỏa thuận qua một văn bản, có chữ ký của tất cả mọi người, sau đó có xác nhận của chính quyền. Đặt giả thiết vì hoàn cảnh khó khăn mấy người từ trong Sài Gòn không thể ra hết, liệu buổi xác nhận đó có được cán bộ tư pháp xã phường nhất trí? Vị cán bộ này cũng bí: “Thế thì cũng phức tạp nhỉ. Hiện tại chắc chưa vướng nhưng sau này sẽ gặp nhiều”.

Có đưa ra chuyện giảm trừ cũng mới biết nhiều cảnh đời. Rồi nói về giảm trừ cho đối tượng là con nuôi, cũng xin lưu ý không chỉ đơn thuần là giấy khai sinh mà nhất thiết phải có thêm quyết định công nhận nuôi con nuôi đó của Sở Tư pháp…

Đánh trúng, có e bỏ sót?

 “Luật thuế thu nhập chỉ dựa vào sự tự giác kê khai của từng cá nhân. Trước mắt, chúng tôi chấp nhận tất cả những kê khai về bất động sản (trong diện có phải chịu thuế TNCN hay không?). Chỉ cần biết sau này nếu kiểm tra ra lời khai không đúng thực tế lúc đó chúng tôi sẽ truy thu, xử phạt theo Luật quản lý thuế”- ông Nguyễn Văn Mơ, Phó Cục trưởng Cục Thuế Hà Nội nhấn mạnh.
Luật Thuế thu nhập cá nhân quy định 10 loại thu nhập sẽ bị chịu thuế và 14 khoản miễn thuế. Trong đó có thu nhập tiền lương, tiền công, đầu tư vốn, lợi tức cổ phần, chuyển nhượng vốn, nhượng quyền thương mại, quà tặng, tiền thưởng và bản quyền tác phẩm có giá trị vượt trên 10 triệu đồng.

Những ngày này, báo chí có rộ lên chuyện bán đất, bán nhà chạy thuế trước thời điểm 1/1/2009. Lo lắng từ nay trở đi, nếu mình có hơn một căn nhà, thì khi bán bất động sản đó, sẽ phải đóng 25% thuế suất (được tính trên giá chuyển nhượng sau khi đã trừ giá gốc cùng các chi phí khác) hoặc 2% thuế suất trên giá chuyển nhượng nên nhiều người đã cố bán cho bằng được.

Tuy nhiên, với tình cảnh ế ẩm của thị trường bất động sản thời điểm này, xem ra những “mưu” khôn ấy  không  phải lúc nào cũng thành công. Thế là lại rộ lên những trường hợp cho tặng của bố mẹ cho con, con cho bố mẹ, anh chị em cho nhau…

Vốn nhiều kinh nghiệm với các tranh chấp, giới luật gia không khỏi dè chừng cảnh báo: “Cẩn thận kẻo sau này lại kiện nhau!”. Làm thế nào để kiểm soát được chuyển nhượng bất động sản, chứng khoán, hay quà tặng? Rồi còn những người có thu nhập cao khó kiểm soát như bác sỹ có phòng khám tư, giáo viên dạy thêm, diễn viên ca sỹ...?

Liệu có chuyện ngành thuế sẽ không kiểm soát được hồ sơ giảm trừ, dẫn đến tình huống có một ông bố hay bà mẹ mấy người con nhận nuôi? Điều này đã được xác định là không thể trong bất cứ trường hợp nào. Muốn kiểm tra một người phụ thuộc có bị nhiều người nộp thuế kê không, chỉ cần  “gõ” mã vào hệ thống nối mạng của toàn ngành trên cả nước, lập tức sự trùng lặp (nếu có) sẽ hiện lên ngay.

Về phía nhà đầu tư chứng khoán, không ít người chưa vội đi đăng ký mã số thuế vì ngóng chờ sắp tới liệu thuế TNCN đối với chứng khoán có được giảm, giãn hay không. Bên cạnh đó, việc phân vân lựa chọn cách nộp thuế 0,1% trên mỗi lần bán ra hay 20% trên thu nhập cũng khiến họ đau đầu.

Có nên quy tất vào luật?

Phòng thuế bận rộn
Trong câu chuyện xung quanh Luật thuế TNCN, Thạc sỹ kinh tế Trần Mạnh Thuấn, Phó phòng tuyên truyền hỗ trợ thuế Cục Thuế Hà Nội thẳng thắn bày tỏ những e ngại.

Theo ông, từ dự thảo cách đây 4 năm, nhóm các luật sư Việt Nam đã từng góp ý: Luật đừng nên quy định mức tiền giảm trừ cụ thể mà thay vào đó chỉ cần nêu có giảm trừ cho cá nhân. Còn giảm trừ bao nhiêu, điều đó nên để cho Thông tư hướng dẫn làm.

 Bởi Thông tư thì có thể sửa hàng năm (mức giảm trừ đã từng nhận được rất nhiều ý kiến tranh cãi trong đó nhấn mạnh vào việc giá cả có thể luôn biến động, đưa ra một con số cụ thể có thể sớm lạc lõng). Cùng đó, về việc đánh thuế bất động sản, ông nghiêng về quan điểm của Quốc hội đó là nên giảm mức thuế suất xuống để các cá nhân, doanh nghiệp có “cơ hội” nộp thuế,

“Thà mình thu ít hơn nhưng đông người nộp thì tổng số kiểu gì cũng nhiều lên. Thuế suất vừa phải thì người ta mới không trốn thuế” - Ông Thuấn nói.

Video đang được xem nhiều

Cùng chuyên mục

Xem thêm Xã hội

Mới - Nóng

Khám phá