Hang động núi lửa Chư Bluk, những phát hiện chấn động

TP - Còn hai tháng nữa các nhà khoa học mới chính thức công bố các thành quả nghiên cứu từ hang động núi lửa ở huyện Krông Nô, tỉnh Ðắk Nông. Tuy nhiên, những di vật quý giá thời tiền sử phát lộ dưới lòng hang sâu đã đủ chấn động giới khảo cổ toàn cầu.

Khảo cổ dưới miệng hang sâu bí hiểm
Khảo cổ dưới miệng hang sâu bí hiểm

Những người say nghề quên tuổi

Như một mối duyên lạ khó cắt nghĩa, nhiều sự kiện thú vị của nhóm chuyên gia núi lửa gắn với các công trình nghiên cứu liên quan tới hệ thống hang động núi lửa lớn nhất Đông Nam Á đều có sự chứng kiến của phóng viên báo Tiền Phong.

Trong đó, nhiều kỷ niệm không thể quên. Như lần được ông Lê Hoàng Cơ- Tổng giám đốc Đamsan Tuor cấp báo về lịch trình thâm nhập vào chuỗi hang động núi lửa Krông Nô của đoàn chuyên gia hang động Nhật Bản, tôi lập tức liên hệ, và may mắn được Tiến sĩ Tachihara Hiroshi 76 tuổi trưởng đoàn đồng ý cho nhóm nữ phóng viên Tiền Phong theo, cùng “nhảy dù” xuống hang C7 sâu hơn chục mét.

Lần tận thấy cảnh “ông trùm đào mộ”- PGS.TS Nguyễn Lân Cường ở tuổi 78 vẫn say sưa bò lết dưới đáy hố trong hang động giữa rừng hoang, tỉ mỉ khảy từng hạt đất để phát lộ sọ người tiền sử đầu tiên tìm được. Lần tình cờ lạc vào kho “bom núi lửa” mà các nhà địa chất mới “tha về” Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam, toàn những tảng nham thạch to nhỏ lổm ngổm, hình thù kỳ lạ, được quý như vàng...

Quên sao được, lần người viết bài này tình cờ gặp vợ chồng tiến sĩ La Thế Phúc tại sân bay Buôn Ma Thuột. Hôm đó TS La Thế Phúc cùng chuyên gia Lương Thị Tuất nhận nhiệm vụ rất nặng đúng nghĩa đen: đưa chiếc va li có bộ xương đã đổ khuôn thạch cao nặng tới gần 25 kg bay về Hà Nội. Là loại hàng cực kỳ đặc biệt, rất dễ vỡ nên chiếc va li này không thể gửi vào khoang hành lý mà phải được lên máy bay theo người giữ. Đụng phải quy định nghiêm ngặt về phân loại hành lý lên máy bay, dù đã có công văn của cơ quan chủ quản, hai chuyên gia vẫn gặp khó. Phóng viên Tiền Phong phải vào cuộc vận động lãnh đạo sân bay hỗ trợ, ưu tiên cho chiếc va li chứa xương người nặng trịch qua cửa an ninh.

Cố nhấc thử bằng cả hai tay, tôi ái ngại hỏi hai nhà khoa học tuổi đã hơn 60, là được chấp nhận rồi, nhưng hai bác vác sao nổi lên máy bay? TS La Thế Phúc mắt ngời sáng hào hứng khoe: “Bọn anh khỏe lắm! Thân lừa ưa nặng quen rồi! Chỉ cần giữ cho xương các cụ không gãy vỡ về tới Hà Nội thì khó mấy anh cũng mang”! Quả nhiên, với sự giúp sức của người bạn đời đồng nghiệp, ông gùi được chiếc va li nặng trĩu ấy về tới nơi an toàn. Đêm khuya, chuyên gia Lương Thị Tuất vui vẻ gọi tôi “ Báo cho em biết, anh chị vừa bàn giao đầy đủ hài cốt cho bác Cường. Bác giờ đang ngồi xếp xương, mừng lắm, chắc chẳng ngủ đâu!”.

Báu vật của “chuyên gia hài cốt”

Là nhà khoa học đầu ngành cổ nhân học của Việt Nam, với tình yêu nghề hiếm có, PGS.TS Nguyễn Lân Cường vẫn thường bị các thế hệ học trò gọi đùa là “ông trùm đào mộ” “chuyên gia hài cốt”.

Từ năm 1975, khi miền Nam vừa hoàn toàn giải phóng, nhà khảo cổ Nguyễn Lân Cường đã cùng GS.TS. Hans Dr. Kahlke - Viện trưởng Viện cổ sinh Đệ tứ kỷ Weimar (CHLB Đức) và các chuyên gia Viện Khảo cổ đi khảo sát khắp vùng Tây Nguyên, nhận định đây là vùng đất có nhiều núi lửa, nhưng chưa có điều kiện  nghiên cứu sâu hơn.

Trong suốt cả thập kỷ sau năm 2000, TS La Thế Phúc ở Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam, cùng một thầy giáo kiêm nghề hướng dẫn viên du lịch ở địa phương là anh Nguyễn Thanh Tùng cùng lặn lội, thám hiểm, phát hiện ra hàng loạt hang động núi lửa chạy ngầm dưới lòng đất ở xã Nam Đà, huyện Krông Nô, tỉnh Đắk Nông.

Mãi tới tháng 8/2017, đề tài “Nghiên cứu giá trị di sản hang động, đề xuất xây dựng bảo tàng, bảo tồn tại chỗ ở Tây Nguyên, lấy thí dụ hang động núi lửa ở Krông Nô tỉnh Đắk Nông”, mã số TN17/TO6, thuộc chương trình Tây Nguyên giai đoạn 2016 -2020, do Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam, trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Công nghệ VN chủ trì, TS La Thế Phúc là chủ nhiệm đề tài, PGS.TS. Nguyễn Trung Minh - Phó chủ nhiệm đề tài, mới được triển khai.

Một buổi sáng tháng 3/2018, “ông đào mộ cổ” sáng mắt lên, khi phát hiện trong đám hiện vật xen lẫn các công cụ đá, xương động vật, vỏ trai ốc có một vật giống như chiếc răng khôn bên phải hàm trên của người. Ông hồ nghi tự hỏi: Mặt nhai đúng là răng người nhưng thường thì răng này chỉ có từ 1 đến 3 chân, đây lại có tới 4 chân răng? PGS.TS Cường gửi ngay ảnh chiếc răng hàm này cho 2 người bạn là GS.TS. Hirofumi Matsumura (Nhật Bản) và GS.TS. Hoàng Tử Hùng, nguyên Viện trưởng Viện Răng-Hàm-Mặt Đại học Y Dược TPHCM. Chỉ vài tiếng sau cả 2 nhà khoa học đều trả lời: “Chính xác, răng người đấy!”.

Cả đoàn khai quật mừng rỡ! Thế là có dấu vết đầu tiên của con người ở Tây Nguyên sau bao năm tìm kiếm, dù chỉ mới là 1 chiếc răng hàm. Tối đó, TS Lê Xuân Hưng quyết định thịt 1 con gà và 1 thùng bia để liên hoan... Sau hơn 2 tháng tỉ mỉ phục chế, PGS.TS Nguyễn Lân Cường đã hàn gắn hơn 100 mảnh vỡ thành một chiếc sọ gần như nguyên vẹn, với các đặc điểm xương sọ của một bé gái khoảng 4 tuổi. Với ông, đây chính là báu vật độc nhất vô nhị trên đời ...

Phát hiện chưa từng có trên thế giới

Cho tới hết mùa khô năm 2018, trong khu vực núi lửa Chư B’Luk (thuộc xã Buôn Choáh, huyện Krông Nô), đoàn nghiên cứu đã phát hiện được 3 ngôi mộ có di cốt người, và tìm thấy dấu vết của 10 cá thể nữa mà trong số đó có tới 5 cá thể là trẻ sơ sinh, 1 cá thể là thiếu niên và 4 cá thể là người trưởng thành. Theo các kết quả phân tích bằng phương pháp C14 mới nhất của Mỹ và Nga thì ngôi mộ được đặt ký hiệu 18C6-1D2L4.8M2 có từ khoảng 6.100 năm trước.

Đợt khai quật mới đây trong mùa khô 2019 tại hang C6.1 đã phát hiện thêm nhiều điều mới, trong đó đặc biệt quan trọng là đã khai quật được trọn vẹn 2 bộ xương người trưởng thành trong tư thế bó gối - một táng thức đặc trưng của người tiền sử. Đó là bằng chứng chính xác để tìm hiểu về vấn đề chủng tộc của người cổ sống ở Tây Nguyên, một câu hỏi từ trước tới nay chưa từng có lời đáp. 

“Chúng tôi đã liên hệ để tham khảo ý kiến của một số nhà khoa học nước ngoài như: Mỹ, Trung Quốc, Nhật, Úc và Indonessia… họ đều phát biểu rằng chưa hề phát hiện được di cốt người cổ trong những hang động núi lửa. Tìm thấy hài cốt người tiền sử trong hang động núi lửa là phát hiện chưa từng có trên thế giới”.

PGS.TS Nguyễn Lân Cường

Sau hơn 2 tháng tỉ mỉ phục chế, PGS.TS Nguyễn Lân Cường đã hàn gắn hơn 100 mảnh vỡ thành một chiếc sọ gần như nguyên vẹn, với các đặc điểm xương sọ của một bé gái khoảng 4 tuổi. Với ông, đây chính là báu vật độc nhất vô nhị trên đời ...

Hang động núi lửa Chư Bluk, những phát hiện chấn động - ảnh 1 TS La Thế Phúc gùi chiếc va li hài cốt lên máy bay
Hang động núi lửa Chư Bluk, những phát hiện chấn động - ảnh 2 Chuyên gia Nguyễn Lân Cường với chiếc sọ bé gái tiền sử đã phục nguyên.

Cùng chuyên mục

Xem thêm Khoa học

Mới - Nóng