Văn nghệ trong nỗ lực thoát khỏi “ao làng”

Lớp học của người từng trả giá

TP - Soạn thảo văn bản, làm hồ sơ cá nhân, viết đơn xin tài trợ v.v… là những hạng mục khiến nhiều nghệ sĩ Việt vò đầu bứt tai. Bởi vì những mắc mớ kỹ thuật này, không ít người bị loại oan. Hiện nay, một số nghệ sĩ đi trước đã thành lập các lớp học miễn phí dạy nghệ sĩ cách ứng tuyển và xin tài trợ cũng như tìm đường ra cho tác phẩm.

Zoe Butt (thứ hai từ phải sang) lấy kinh nghiệm của chính mình để dạy người đi sau cách xin tài trợ làm tác phẩm. Ảnh: Minh Mint.
Zoe Butt (thứ hai từ phải sang) lấy kinh nghiệm của chính mình để dạy người đi sau cách xin tài trợ làm tác phẩm. Ảnh: Minh Mint.

Lỗi kỹ thuật nhiều khi thành “án oan”

Câu chuyện xin tài trợ thất bại của Nguyễn Thị Thắm (đạo diễn “Chuyến đi cuối cùng của chị Phụng”) là một ví dụ điển hình của việc “không biết cách” mà các nghệ sĩ trẻ Việt Nam hay mắc phải. Bộ phim đầu tay của Thắm được Hiệp hội Varan (Pháp) đánh giá cao về ý tưởng, tính khả thi và được hỗ trợ thực hiện. Đến khi dựng phim, Thắm phải tự lo kinh phí. Cô đi xin tài trợ nhưng không có bất cứ phản hồi tích cực nào. Đạo diễn chạy từ các quỹ Việt Nam đến Pháp, châu Âu nhưng câu trả lời chung vẫn là: chúng tôi rất tiếc! Sau đó, bằng vào sự giúp đỡ không công của cô giáo và một công ty hậu kỳ phim đầu tay của Thắm cũng hoàn thành. Sau đó nữa, tại Liên hoan Điện ảnh Quốc tế về phim tài liệu lần thứ 36 (Cinema du Reel) tổ chức tại Trung tâm Pompidou (Paris), “Chuyến đi cuối cùng của chị Phụng” đã được đề cử tranh giải hạng mục “Phim đầu tay quốc tế xuất sắc nhất”. 

Lớp học của người từng trả giá - ảnh 1 “Gặp gỡ mùa thu” mời những người đi trước có kinh nghiệm dạy các đạo diễn cách cụ thể làm ra một bộ phim.

Nghệ sĩ Trần Đức Quỷ kể, lần đầu xin tài trợ tại L’espace anh cũng từng thất bại thảm hại. Khi đó, anh dự định làm 100 quả trứng bằng thủy tinh tráng gương đường kính 1,5m. Đó là thời điểm năm 2003, Trần Đức Quỷ đề xuất xin 600 triệu và ra nước ngoài làm dự án. Sau này kể lại, anh kết luận: thiếu kinh nghiệm làm việc. “Một cái dự án mỹ thuật cũng không lấy gì to tát, vì sao họ lại phải bỏ ra một số tiền lớn như thế”.

Nhiếp ảnh Maika Elan cũng cho rằng: “ý tưởng tốt, nhưng không trình bày được lưu loát, không dự toán được chi phí nên nhiều dự án bật bãi. Các nhà tài trợ đều rất tỉ mỉ. Cho nên, trong hồ sơ xin tài trợ, thì càng chi tiết càng tốt, nhất là các hạng mục liên quan đến tiền. Chi phí ăn ở, đi lại không nói, làm xong phải hình dung tác phẩm ấy để làm gì, làm sách hay triển lãm hay chỉ làm talk thôi. Ví dụ làm triển lãm, từ số tiền nhỏ như in giấy mời, làm tiệc, thuê người tiếp khách v.v... phải chi tiết cụ thể. Chứ không phải xin chung chung một cục rồi muốn làm gì thì làm”.

Nghệ sĩ John Hoàng (Sàn Art) chia sẻ: “Ai đã từng một lần xin tài trợ làm tác phẩm rồi sẽ hiểu, rất khó, nó thách thức sức chịu đựng của những người lạc quan nhất lẫn trì nhất. Bị từ chối nhiều sẽ nản, chán trường, muốn bỏ cuộc. Thật khó cho những nghệ sĩ trẻ khi không biết phải bắt đầu từ đâu, đọc tài liệu nào, học từ ai, làm sao cho hiệu quả. Ngày xưa mình cũng vậy, tra nát google mà không có một tài liệu hữu ích nào chỉ cách xin tài trợ cho lưu trú sáng tác. Rất nhiều lần làm đơn, hỏng, bị từ chối mà không hiểu vấn đề nằm ở đâu. Mỗi một nhà tài trợ họ lại có yêu cầu khác nhau với đối tác. Nhiều khi chỉ sai một yếu tố kỹ thuật cũng hỏng cả một quá trình. Cho nên, mình nghĩ, phải có một ai đó, một tổ chức nào đó dạy nghệ sĩ cách kiếm được nguồn kinh phí để hoạt động. Nếu không, đừng nói đến ra khỏi ao làng, cơ hội để khán giả trong nước biết mình còn mù mịt”.

Những lớp dạy ứng tuyển

Zoe Butt là một curator và cây viết sống tại TP Hồ Chí Minh, hiện là Giám đốc Nghệ thuật của Trung tâm Nghệ thuật Đương đại The Factory cho biết: “Nghệ sỹ khắp nơi trên thế giới đều gặp phải vấn đề thiếu kinh phí thực hiện tác phẩm, và nếu không nhờ sự giúp đỡ của những quỹ nghệ thuật có lẽ nhiều dự án nghệ thuật sẽ không có cơ hội ra đời. Ở châu Á, mặc dù còn ít, nhưng đã có một mạng lưới các quỹ nghệ thuật cung cấp một số khoản tài trợ cho nghệ sỹ. Những khoản tài trợ này hoạt động với mục đích và quy mô khác nhau, và đòi hỏi người tham gia phải tuân theo một số hướng dẫn cụ thể trong quá trình đăng ký”. Bản thân Zoe đã từng đứng lớp nhiều khóa học và workshop dạy các học viên cách tìm kinh phí để thực hiện tác phẩm hoặc làm phim, triển lãm v.v... Zoe từng có hơn 10 năm kinh nghiệm trong việc viết đơn xin tài trợ, và đã nhận được 10 khoản tài trợ đáng kể cho công việc của cô từ những quỹ quốc tế.

Hội đồng Anh phối hợp cùng Công ty Redbridge và Tiệc phim ngắn trực tuyến YxineFF trước đây cũng đã tổ chức một khóa học hỗ trợ các nhà làm phim trẻ làm thế nào để thuyết phục các nhà đầu tư và sản xuất quan tâm và tài trợ cho một ý tưởng phim?

Lớp học của người từng trả giá - ảnh 2 Đạo diễn Nguyễn Thị Thắm (thứ hai từ trái sang) từng gặp nhiều khó khăn khi xin tài trợ cho “Chuyến đi cuối cùng của chị Phụng”.

Những lớp học kiểu này là cơ hội cho các nhà làm phim trẻ tìm hiểu kỹ năng chuẩn bị và thuyết trình một dự án phim để kêu gọi đầu tư (pitching) và được các chuyên gia về điện ảnh tư vấn, cũng như có cơ hội nhận được hỗ trợ làm phim cho những dự án phim xuất sắc. 

Chương trình “Gặp gỡ mùa thu” do đạo diễn Phan Đăng Di sáng lập từ năm 2013 đã tạo ra rất nhiều các khóa đào tạo phi lợi nhuận cho các nhà làm phim trẻ trong và ngoài nước. “Gặp gỡ mùa thu” thường có thời gian học ngắn, nhấn mạnh vào thực hành hơn là dạy lý thuyết, trong đó một hạng mục quan trọng là dạy học viên cách tìm kiếm và xin tài trợ để làm tác phẩm. Ngoài ra, hầu hết các sự kiện điện ảnh trong “Gặp gỡ mùa thu” đều có “Chợ dự án” cho phim nghệ thuật và thương mại ở quy mô nhỏ. Đây là nơi các nhà làm phim trẻ đến giới thiệu dự án nhằm tranh giải thưởng. Các dự án khả thi sẽ được chào bán tới các nhà sản xuất để họ làm phim phát hành trong nước. Các dự án nghệ thuật độc lập có thể tiếp cận các quỹ điện ảnh nước ngoài hoặc các quỹ quốc tế để tìm tài chính. 

Ở khu vực phim độc lập nghệ thuật, ban tổ chức mời các giám tuyển, các nhà đầu tư từ các liên hoan lớn như Venice, Cannes, Quỹ tài chính điện ảnh Hong Kong đến làm giám khảo. Có cơ hội giới thiệu trực tiếp dự án của mình tới giới chuyên môn quốc tế giúp các nhà làm phim trẻ tiết kiệm thời gian hiện thực hóa ý tưởng thành phim.

Hiện nay “Gặp gỡ mùa thu” được đánh giá là đi đầu trong mô hình hỗ trợ nghề nghiệp lẫn nhau trong giới làm phim, trở thành một sự kiện thu hút giới làm phim trong nước.

Khóa học ngắn nhưng thiết thực hơn trường đại học

Bắt đầu từ năm 2015, tại Hà Nội, đạo diễn Nguyễn Hoàng Điệp đã tổ chức một dự án tên là “Hà Nội mùa Xuân”. Chương trình này dành cho những người mới nhưng muốn theo đuổi dòng phim độc lập.

Chị Điệp chia sẻ: “Từ kinh nghiệm cá nhân, tôi biết, những người làm phim trẻ ở Việt Nam hiện đang thiếu đủ thứ. Nếu ở nước ngoài, họ có lớp dạy riêng cho từng khâu sản xuất thì ở Việt Nam không có giáo trình. Một đạo diễn độc lập ở Việt Nam phải tự làm tất cả mọi thứ.

“Hà Nội mùa xuân” kéo dài trong 10 ngày, kinh phí do Công ty VBLOCK Media bỏ ra, cùng sự tài trợ của Quỹ Trao đổi và Phát triển Văn hóa Đan Mạch (CDEF). Theo đó, dựa trên những kịch bản gửi đến, chúng tôi sẽ chọn hơn 10 nhà làm phim trẻ để nhờ các chuyên gia hướng dẫn họ các kiến thức cần thiết liên quan đến sản xuất như luật hợp đồng, các vấn đề bản quyền, cách lập ngân sách, kế hoạch sản xuất, lập hồ sơ dự án, cách thức tham gia festival, phát hành… cũng như cách thức tham gia hệ thống liên hoan phim quốc tế. Kết thúc dự án, một cuộc thi thuyết trình dự án trước ban giám khảo để chọn ra tác phẩm tốt nhất nhận tài trợ của MPA là khóa học 5 ngày tại Los Angeles (Mỹ): gặp gỡ các công ty, các nhà quản lý, các công ty sản xuất và phân phối phim, các hiệp hội và chuẩn bị cho việc tham gia vào thị trường phim Mỹ (AFM).

Kết thúc khóa học, đạo diễn trẻ Trần Dũng Thanh Huy với bộ phim dài “Thằng Ròm” đã được chọn để trao giải. Trần Dũng Thanh Huy cũng chính là đạo diễn trẻ đầu tiên đại diện Việt Nam tham dự Liên hoan phim Cannes 2013”.

Đạo diễn Nguyễn Thị Thắm trong một lần trả lời phỏng vấn cũng nhấn mạnh: những khóa học thực tế như thế này rất cần thiết và quan trọng với các nghệ sĩ trẻ, thậm chí quan trọng hơn các kiến thức học được ở trường. Đã đến lúc chúng ta phải quan tâm thích đáng đến quá trình làm ra tác phẩm như thế nào, chứ chỉ chăm chăm vào ý tưởng thì chưa đủ. Ý tưởng mà không thành tác phẩm thì vẫn cứ chỉ là câu chuyện trà đá vỉa hè, không có tính thực tế.

Video đang được xem nhiều

Cùng chuyên mục

Xem thêm Giải trí

Mới - Nóng

Khám phá