1001 thắc mắc: Núi mọc thế nào, vì sao núi không cao lên mãi?

TPO - Sự chuyển động của vỏ Trái đất hình thành nên núi. Chiều cao của núi thường được tính từ mặt nước biển. Câu hỏi đặt ra là tại sao núi không cao lên mãi?

1001 thắc mắc: Núi mọc thế nào, vì sao núi không cao lên mãi?

Núi được hình thành như thế nào?

Sự chuyển động của vỏ Trái đất hình thành nên núi. Vào khoảng vài triệu năm về trước, lục địa trên Trái đất chỉ là những mảng lớn, chúng không dính liền với nhau và va đập, xô đẩy lẫn nhau hình thành nên sự chuyển động của vỏ Trái đất. Việc này làm cho một số nơi bị dồn lại thành từng đống lớn. Đây chính là những ngọn núi đầu tiên của Trái đất. Về sau qua rất nhiều những biến động khác nhau đã hình thành nên những ngọn núi mà ngày nay chúng ta nhìn thấy.

Núi là dạng địa hình phổ biến của Trái Đất, chiếm 52% diện tích châu Á, 36% Bắc Mỹ, 25% châu Âu, 22% nam Mỹ, 17% của Australia, khoảng 33% bề mặt châu Âu và 24% bề mặt Trái Đất.

Chiều cao của núi thường được tính từ mặt nước biển. Dãy Himalaya có chiều cao trung bình là 5 km tính từ mặt nước biển, còn dãy Andes là 4 km. Phần lớn các dãy núi khác cao trung bình từ 2 đến 2,5 km. Everest, thuộc dãy Hymalaya với độ cao 8848 m tính từ mặt nước biển, là đỉnh núi cao nhất thế giới.

Tuy nhiên, nếu tính từ tâm Trái Đất thì phần lồi ra xa tâm nhất là đỉnh Chimborazo, thuộc dãy Andes ở Ecuador. Chiều cao 6272 m tính từ mặt nước biển của nó thậm chí thấp hơn đỉnh cao nhất của dãy Andes, nhưng do ellipsoid của Trái Đất phình ra ở xích đạo và Chimborazo lại gần xích đạo, nên nó cao hơn 2150 m so với Everest, nếu tính từ tâm Trái Đất.

Nếu tính từ đáy biển thì Mauna Kea, thuộc Hawaii, Hoa Kỳ là đỉnh có chiều cao lớn nhất. Phần trồi trên mặt nước biển chỉ cao 4205 m, nhưng phần nằm dưới mặt nước khoảng 6000 m, tổng cộng 10205 m.

Với chiều cao 26 km, cao hơn hẳn so với các ngọn núi trên Trái Đất (Andrew Fraknoi et al., 2004), núi Olympus trên Sao Hỏa hiện nay được coi là ngọn núi cao nhất trong Hệ Mặt Trời.

Ở Việt nam, những dãy núi đáng chú  ý gồm: Dãy Trường Sơn dãy núi chạy dọc đất nước, kéo dài theo miền Trung - Tây Nguyên ra tận biển; Phan Xi Păng - đỉnh núi cao nhất Đông Dương; Núi Tam Đảo; Núi Bà Đen - thắng cảnh của Tây Ninh; Núi Bà Nà - thắng cảnh của Đà Nẵng; Bảy Núi, thuộc An Giang; Ngọc Linh là ngọn núi cao nhất miền Nam, nơi đây có loài nhân sâm của Việt Nam rất nổi tiếng.

 Top 10 ngọn núi cao nhất ở Việt Nam. Nguồn clip youtube

Còn trên thế giới, người ta hay nhắc đến: Dãy núi Hymalaya, dãy núi cao nhất thế giới; Đỉnh núi Everest, đỉnh núi cao nhất thế giới; Dãy Andes (An-Đét), dãy núi dài nhất châu Mỹ, gắn liền với nền văn minh Andes; Ngọn núi Acaguona, đỉnh núi cao nhất Nam Mỹ; Dãy Alps (An-Pơ), dãy núi chính của châu Âu; Núi Phú Sĩ, ngọn núi nổi tiếng, đẹp nhất Nhật Bản; Núi Thái Sơn, Trung Quốc; Đỉnh Núi Kilimanjaro, đỉnh núi cao nhất Châu Phi…

Vì sao núi không cao lên mãi?

Có hai yếu tố chính hạn chế sự phát triển của các ngọn núi, Nadine McQuarrie, giáo sư khoa địa chất và khoa học môi trường tại Đại học Pittsburgh cho biết.

Yếu tố hạn chế đầu tiên là trọng lực. Nhiều ngọn núi hình thành do các chuyển động trong lớp bề mặt Trái đất được gọi là kiến tạo mảng. Lý thuyết mô tả lớp vỏ Trái đất thường xuyên di động và “năng động”, được chia thành các phần lớn xoay quanh theo thời gian. Khi hai tấm va chạm, lực tác động buộc vật liệu từ các cạnh chạm của chúng di chuyển lên trên. Đây là cách dãy núi Himalaya ở châu Á, bao gồm đỉnh Everest hình thành.

“Các mảng tiếp tục đẩy nhau và các ngọn núi tiếp tục phát triển, cho đến khi nó trở nên "quá khó để làm điều đó chống lại trọng lực. Tại một số thời điểm, ngọn núi trở nên quá nặng, và khối lượng riêng của nó ngăn chặn sự tăng trưởng đi lên do sự giòn của hai mảng”, McQuarrie nói.

Nhưng núi cũng có thể hình thành theo những cách khác. Chẳng hạn, những ngọn núi lửa, giống như quần đảo Hawaii, hình thành từ đá nóng chảy phun trào qua lớp vỏ của hành tinh và bắt đầu chồng chất lên nhau. Nhưng cho dù những ngọn núi được hình thành như thế nào, cuối cùng chúng cũng trở nên quá nặng nề và chịu thua trọng lực.

Nói cách khác, nếu Trái đất có trọng lực thấp hơn, những ngọn núi sẽ phát triển cao hơn. Đó thực sự là những gì đã xảy ra trên sao Hỏa. Nhiều khả năng là do sao Hỏa có trọng lực thấp và tốc độ phun trào cao, dòng dung nham trên núi tiếp tục tồn tại trên sao Hỏa lâu hơn bao giờ hết.

Hơn nữa, lớp vỏ của sao Hỏa không được chia thành các mảng giống như hành tinh của chúng ta. Trên Trái đất, khi các mảng di chuyển xung quanh và trên các điểm nóng - các khu vực của lớp phủ bắn ra các luồng nóng - hình thành núi lửa mới và núi lửa hiện tại đã dừng hoạt động. Hoạt động trong lớp phủ của Trái đất phân phối dung nham trên một khu vực rộng lớn hơn, tạo thành nhiều núi lửa. Trên sao Hỏa, lớp vỏ không di chuyển nên dung nham chồng chất thành một ngọn núi lửa lớn, đơn lẻ.

 Clip nguồn youtube

Yếu tố hạn chế thứ hai cho sự phát triển của núi trên Trái đất là sông. Lúc đầu, những dòng sông làm cho những ngọn núi trông cao hơn - chúng chạm vào các cạnh của núi và làm xói mòn vật chất, tạo ra những kẽ hở sâu.

Khi các dòng sông làm xói mòn đất đá, các kênh của chúng có thể trở nên quá dốc. Điều này có thể kích hoạt các vụ lở đất mang đất đá ra khỏi ngọn núi và hạn chế sự phát triển của nó.

Những ngọn núi dưới nước bị hạn chế tương tự bởi trọng lực và lở đất nhưng chúng có thể cao hơn nhiều so với những ngọn núi trên đất liền vì nước có mật độ cao hỗ trợ chúng chống lại trọng lực nhiều hơn không khí, .

Everest thường được gọi là đỉnh cao nhất của Trái đất, nhưng cũng có những ứng cử viên khác cho danh hiệu "ngọn núi cao nhất thế giới". Mauna Kea, một ngọn núi lửa không hoạt động ở Hawaii, là ngọn núi cao nhất thế giới nếu được đo từ gốc của nó nằm sâu dưới Thái Bình Dương tới đỉnh của nó. Nó có kích thước 10.210m, cao hơn một chút so với Everest. Nhưng khi đo từ mực nước biển, đỉnh Everest cao hơn hai lần so với Mauna Kea và đỉnh Everest là điểm cao nhất trên thế giới.

2 cựu nhân viên Twitter bị buộc tội làm gián điệp

Các công tố viên liên bang (Mỹ) vừa cáo buộc hai cựu nhân viên mạng xã hội Twitter làm gián điệp cho Ả rập Xê út, CNN đưa tin ngày 7/11.

Thứ Năm của bạn: Sư Tử xui xẻo, Thiên Bình tình yêu ngọt ngào

Theo Mật ngữ 12 chòm sao, hôm nay Sư Tử thấy mình thật là xui khi công việc chẳng đâu vào đâu, cứ làm đi làm lại hết lần này tới lần khác trong khi Thiên Bình đang sống trong những ngày tháng ngọt ngào của tình yêu.

Kỳ công 2 năm chụp được một bức ảnh Rùa Hoàn Kiếm ở hồ Xuân Khanh

Trong suốt hai năm với nhiều thời gian quan sát và kiên nhẫn chờ đợi, cán bộ thực địa của Chương trình Bảo tồn rùa Châu Á (ATP) mới chụp được một bức ảnh của cá thể rùa Hoàn Kiếm ở hồ Xuân Khanh (Sơn Tây, Hà Nội). Đây là bức ảnh thứ hai chụp được của cá thể rùa này-cá thể rùa có lối sống vô cùng bí ẩn và hoang dã.

1001 thắc mắc: Cá mở mắt thao láo, vậy nó có ngủ không?

Cá không có mi mắt và chúng không cần nhắm mắt dù sống ở dưới nước và đất, bụi không thể chui vào mắt chúng được. Mặc dù vậy, cá vẫn ngủ.

1001 thắc mắc: Vì sao phải tắt điện thoại lúc cất, hạ cạnh máy bay?

Khi đi máy bay, chúng ta thường được tiếp viên nhắc nhở: "Tắt nguồn điện thoại di động và các thiết bị điện tử cầm tay, mở tấm che cửa sổ, dựng thẳng lưng ghế, gập bàn ăn và thắt dây an toàn" mỗi khi máy bay cất/hạ cánh. Tại sao chúng ta được yêu cầu như vậy và nó ảnh hưởng gì đến an toàn bay?

Kinh ngạc trước vẻ đẹp của cơn mưa kim cương trên sao Thổ

Vũ trụ bao la luôn ẩn chứa bao điều kỳ diệu. Những viên kim cương vô cùng đắt đỏ ở Trái Đất nhưng lại có rất nhiều trên sao Thổ. Chúng ta cùng nhau chiêm ngưỡng vẻ đẹp kỳ diệu của mưa kim cương trên hành tinh này.

Thứ Tư của bạn: Song Tử cô đơn, Bảo Bình may mắn

Theo Mật ngữ chòm sao, hôm nay Song Tử cảm thấy mình thực sự cô đơn trong khi Bảo Bình có thể sẽ là người may mắn khi có được những điều mình mong muốn.

Phát hiện ngôi mộ cổ thời Xuân Thu Chiến Quốc

Các nhà khảo cổ khai quật ngôi mộ 2.500 năm tuổi tại tỉnh Chiết Giang và tìm thấy một lượng lớn đồ gốm sứ chôn ở hố sâu phía sau mộ.

Trăn ăn thịt cá sấu, lợn nhờ hàm mở rộng 150 độ

Trăn có thể ăn thịt những con vật to như lợn, cá sấu bởi cấu tạo hàm đặc biệt, mở rộng đến 150 độ.
 

Cùng chuyên mục

Xem thêm Khoa học

Cùng chủ đề

Mới - Nóng

Khám phá